Vallei van de Munkbosbeek met het kasteeldomein van Beerlegem

Vastgesteld landschapsatlasrelict van 25-07-2008 tot heden

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Zwalm, Gavere, Oosterzele, Zottegem
Deelgemeente Nederzwalm-Hermelgem, Meilegem, Beerlegem, Dikkelvenne, Scheldewindeke, Balegem, Velzeke-Ruddershove, Dikkele, Paulatem, Sint-Maria-Latem
Straat
Locatie Dikkelvenne (Gavere), Balegem, Scheldewindeke (Oosterzele), Velzeke-Ruddershove (Zottegem), Beerlegem, Dikkele, Meilegem, Nederzwalm-Hermelgem, Paulatem, Sint-Maria-Latem (Zwalm)

Administratieve gegevens

Andere nummers
  • 4.05/40000/198.1

Is de (gedeeltelijke) vaststelling van

Vallei van de Munkbosbeek met het kasteeldomein van Beerlegem

Dikkelvenne (Gavere), Balegem, Scheldewindeke (Oosterzele), Velzeke-Ruddershove (Zottegem), Beerlegem, Dikkele, Meilegem, Nederzwalm-Hermelgem, Paulatem, Sint-Maria-Latem (Zwalm)

De kleinschalige vallei van de Munkbosbeek loopt centraal door dit gebied. Aan de rand van de vallei bevinden zich de kleinschalige dorpskernen van Paulatem, Beerlegem en Dikkele. Paulatem en Beerlegem bevinden zich op de overgang van de vallei en de hoger gelegen koutergronden. Dikkele bevindt zich meer in de vallei van de Munkbosbeek. Het kasteeldomein van Beerlegem is in de vallei van de Munkbosbeek, net stroomafwaarts Beerlegem, uitgebouwd. De oostelijke grens wordt gevormd door de Munkboshoeven met omgevend landschap, gelegen in het open gebied tussen de Munkbosbeek en de Schaapsveldbeek. Aan deze laatste beek grenst het Spiegeldriesbos, een restant van het vroegere Munkbos.

Is de omvattende vaststelling van

Libanonceder Kasteel van Beerlegem

Kasteeldreef 8 (Zwalm)

Voor het kasteel staat een oude Libanonceder. Met zijn stamomtrek van ruim 520 cm behoort hij tot de dikste van Vlaanderen (4de voor Vlaanderen op de lijst van BELTREES). De boom wordt verankerd met touwen en zou beschadigd zijn tijdens een bominslag in het kasteel tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Twee leilindes als welkomstbomen bij hoeve

Schoolstraat 83 (Zottegem)

Aan de straatzijde, aan weerszijden van de voordeur van de boerenwoning langs de Schoolstraat te Velzeke-Ruddershove bevindt zich een koppel Hollandse linden (Tilia x europaea) als welkomstbomen. Het koppel Hollandse linden bestaat uit symmetrische, kunstmatig gevormde leibomen. De bomen hebben een onderlinge plantafstand van 3 meter.

Beschrijving

De Vallei van de Munkbosbeek met het kasteeldomein van Beerlegem is vastgesteld in de landschapsatlas. In het ministerieel besluit staat een foute motivering voor de historische waarde. Hieronder werd de inhoudelijk juiste formulering opgenomen.

Waarden

natuurwetenschappelijke waarde

De vallei van de Munkbosbeek ligt tussen twee oost-west gerichte kouters. De vallei en de aansluitende kouters geven een licht golvende topografie en zijn gelegen boven de steilrand van de Scheldevallei. De beek heeft een goede structuurkwaliteit die zich onder andere kenmerkt door het meanderend verloop. Het kasteeldomein herbergt een fraaie stinsenflora. Daarnaast herbergt ze ook veel natuurlijke plantensoorten, meestal soorten uit de bossfeer.

historische waarde

Er is een parallellisme tussen de landschappelijke verschijningsvorm en de fysische factoren (topografie, morfologie en pedologie). De open kouters liggen op de hoge droge gronden, de kleinschalige vallei met graslanden en bosjes ligt op de lagere, nattere gronden. De bewoning, in (dries)gehuchten of dorpen, bevindt zich op de overgang van vallei naar kouter. De aangrenzende kleinschalige dorpskernen van Paulatem, Beerlegem en Dikkele gaan terug op oude nederzettingen. Het kasteeldomein ligt in de onmiddellijke nabijheid van een waterloop, wat noodzakelijk was voor de aanleg van de omwalling en het ontwerp van het park.

De structuur van het cultuurlandschap, namelijk het naast elkaar bestaan van open kouters, gesloten valleigebied met op de overgang dorpen en in de vallei een groot kasteelpark dat ruimtelijk verbonden is met dorpen en vallei, is duidelijk beïnvloed door morfologie, bodem en ontginningsgeschiedenis. In deze ankerplaats is de historisch continu ontwikkelde landschapsopbouw nog gaaf en herkenbaar aanwezig. Vanaf de kabinetskaart van de Ferraris en op latere topografische kaarten is de landschapsopbouw goed herkenbaar. Verspreid in het gebied komt agrarisch bouwkundig erfgoed voor.

Het kasteeldomein van Beerlegem werd al op de kabinetskaart van de Ferraris aangeduid als site met dubbele omwalling en verschillende vijvers, omgeven door enkele beboste percelen en natte weilanden. Deze toestand blijft ook tot vandaag herkenbaar. Tussen 1815 en 1820 werd het Munkbos grotendeels gerooid en omgezet in een grootschalig akkerland. De huidige Munkboshoeven werden midden de 19de eeuw opgetrokken. Dit landschap is een gaaf voorbeeld van een grootschalige 19de-eeuwse ontginning. Het Spiegeldriesbos met bossenwallen is nog bewaard in dezelfde toestand als op de kaart van Vandermaelen.

De dries van Bochoute is een herkenbare driesnederzetting. Het nederzettingspatroon en de centrale open ruimte zijn goed herkenbaar.

esthetische waarde

Het grote kasteeldomein met kasteel met dubbele omwalling, drie vijvers en omgevende dreven neemt een dominante plaats in de Munkbosbeekvallei in. De zichten vanuit en naar het kasteel(domein) zijn beeldbepalend. De Munkbosbeekvallei zelf kenmerkt zich door haar kleinschaligheid die vertaald wordt in een gevarieerd landschap dat door holle wegen doorsneden wordt. Aan de rand van het gebied bevinden zich de gave dorpjes Beerlegem en Paulatem. Dikkele bevindt zich in de Munkbosbeekvallei. De Munkboshoeven liggen in een open gebied met vergezichten. In de vlakkere omgeving van de Munkboshoeven liggen de Munkbosbeek en de Schaapsveldbeek, twee bovenloopjes van de eigenlijke Munkbosbeek. De historische Munkboshoeven zijn een baken in het landschap. Aan de noordzijde wordt het open gebied rond de hoeven begrensd door het Spiegeldriesbos.

sociaal-culturele waarde

Van de site 'Bochoute' is een zeer oude Nederlandstalige schepenbrief gevonden. Het manuscript, het oudste ambtelijke stuk in de Nederlandse taal, dateert uit 1249. Ter nagedachtenis hiervan is er een gedenkteken opgericht.

ruimtelijk-structurerende waarde

De Munkbosbeek loopt centraal door de ankerplaats. Aan de westelijke kant bevindt zich het kasteeldomein van Beerlegem in de vallei. De dreven hebben een structuur die in de richting van het dorp Beerlegem loopt. Aan de andere kant van het kasteeldomein bevindt zich het dorpje Paulatem. Meer oostelijk bevindt zich het dorp Dikkele in de vallei; dit dorp heeft een kleinschalige structuur. De Munkboshoeven liggen in een open gebied tussen de Munkbosbeek en de Schaapsveldbeek. Ten noorden van de hoeven ligt de dries van Bochoute en het Spiegeldriesbos.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.