Beschermd cultuurhistorisch landschap

Torfbroek en omgeving

Beschermd cultuurhistorisch landschap van 06-03-1996 tot heden

ID
1128
URI
https://id.erfgoed.net/aanduidingsobjecten/1128

Besluiten

Torfbroek en omgeving
definitieve beschermingsbesluiten: 06-03-1996  ID: 2986

Beschrijving

De bescherming als landschap betreft het Torfbroek en omgeving.
Het natuurreservaat Torfbroek, het domein Ter Bronnen en de verkaveling 'Les Eaux Vives' vormen historisch gezien één geheel van circa 130 hectare. Het beschermde gebied bestaat uit een grote, centrale vijver omringd door struwelen en bossen en landbouwgronden ten zuiden ervan.



Waarden

Het Torfbroek en omgeving zijn beschermd als landschap omwille van het algemene belang gevormd door de:

esthetische waarde

de voornaamste drager van esthetische waarde is de grote, centrale vijver met waterlelies en rietkragen, omringd door struwelen en bossen, die deze ruimte afschermen van de omringende bebouwing. De open landbouwgronden ten zuiden van het Torfbroek, inclusief het Oudenhuisveld, zijn eveneens van belang - en niet alleen om hydrologische redenen - want dit is de enige zijde waar de oorspronkelijke landelijke omkadering van het Torfbroekmoeras nog ongeschonden bewaard bleef. Het is ook langs de zuidzijde waar zich de aantrekkelijkste externe waarnemingspunten van het Torfbroek bevinden.

wetenschappelijke waarde

het Torfbroek vormt het centrale gedeelte van de oost-west gerichte fossiele riviervallei, die momenteel via een aantal onbelangrijke beken naar het bekken van de Zenne (westelijk deel) en dat van de Dijle (oostelijk deel) afwatert. Omtrent de ouderdom en het ontstaan van deze fossiele vallei werd in de loop van de jaren 1930 een hypothese ontwikkeld die tot nog toe niet werd bevestigd of ontkracht, maar die dit hele gebied tot een intrigerend geologisch en geomorfologisch studieobject maakt. Bodemkundig wordt deze vallei gekenmerkt door lemig 'oud' alluvium, rustend op een kalkrijk, zandig substraat. Het geheel is onderhevig aan intense kwelstromingen, die vanuit het zuidelijk gelegen Brabants massief gevoed worden. Een rechtstreeks gevolg hiervan is het voorkomen van een aantal zeer zeldzame en kwetsbare levensgemeenschappen van kalkrijke moerassen en fosfaatarme, oligotrofe waters. Het gaat hier om de meest bedreigde biotopen in België. Dit vindt zijn oorzaak in een bijzondere combinatie van milieufactoren: een moeras op een ondergrond die zeer rijk is aan kalk én ijzer en arm aan fosfaat. Vanaf het midden van de 19de eeuw genoot het Torfbroek een grote faam onder botanici. Ondanks de vele aantastingen in het verleden, kunnen dank zij het gevoerde beheer én de intacte geologische situatie nog steeds of opnieuw een groot aantal zeldzame soorten en gemeenschappen worden waargenomen, in het bijzonder kalkmoerasvegetaties en Padderushooilanden, waterplantenvegetaties, riet- en verlandingsvegetaties en blauwgraslanden. Sommige soorten die van deze vegetaties deel uitmaken, o.a. Weegbreefonteinkruid, hebben in het Torfbroek hun laatste Belgische groeiplaats. Het Torfbroek en zijn onmiddellijke omgeving herbergt een vijftigtal soorten broedvogels en in de trekperiode is het reservaat wegens de rust en de grote rijkdom aan voedsel een geschikte pleisterplaats. Het Torfbroek heeft bovendien een molluskenfauna die kenmerkend is voor voedselarme moerassen en waaronder enkele zeldzame soorten voorkomen.


Aanduiding van

Is de gedeeltelijke bescherming van

Torfbroek en Ter Bronnen

Ahornbomenlaan, Eekhoornlaan, Egellaan, Fazantendal, Glimwormlaan, Kasteellaan, Lentelaan, Meerlaan, Neerstraat, Patrijzenlaan, Ter Bronnenlaan, Van Bellinghenlaan, Visserijlaan (Kampenhout)
Het natuurreservaat Torfbroek, Ter Bronnen (Zoet Water) en de verkaveling 'Les Eaux Vives' vormen historisch gezien één geheel van circa 130 hectare. Over het hele gebied komen relicten voor van de poging in de jaren 1930 om het Torfbroek tot een elitaire 'cité-jardin' om te vormen.