Beschermd monument

Weerstandsnest Waldersee uit de Tweede Wereldoorlog

Beschermd monument van 20-01-2021 tot heden

ID
127168
URI
https://id.erfgoed.net/aanduidingsobjecten/127168

Besluiten

Weerstandsnest Waldersee uit de Tweede Wereldoorlog
definitieve beschermingsbesluiten: 20-01-2021  ID: 14965

Beschrijving

De bescherming betreft het weerstandsnest Waldersee uit de Tweede Wereldoorlog. Een site in duingebied, met bovengrondse en ondergrondse sporen van verdedigingswerken en structuren die in het weerstandsnest zijn opgetrokken.



Waarden

Het weerstandsnest 'Waldersee' uit de Tweede Wereldoorlog, is beschermd als monument omwille van het algemeen belang gevormd door de:

historische waarde

Het Widerstandsnest of WN Waldersee heeft een grote historische waarde als Duits weerstandsnest voor de infanterie, dat tijdens de Tweede Wereld-oorlog langs de Belgische kust was opgetrokken als onderdeel van de Atlantikwall.

De Atlantikwall was een imposante Duitse verdedigingsstelling langs de westelijke kusten van Europa, die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd uitgebouwd met talrijke geschutstellingen, bunkers, loopgraven en andere structuren. Deze verdedigingswerken werden ingeplant in steunpunten van verschillende grootte, sterkte en samenstelling, al naargelang de strategische waarde die aan de plaats werd toegekend. Zowel de landmacht, de zeemacht als de luchtmacht bouwden hun eigen steunpunten uit. Een Widerstandsnest vormde het kleinste type infanteriesteunpunt in de Atlantikwall. De bezetters van een dergelijk weerstandsnest moesten in staat zijn om zich rondom rond te verdedigen aan de hand van lichte infanteriewapens. WN Waldersee werd wellicht vanaf 1942 opgetrokken in de Zeebermduinen nabij Groenendijk-Bad, in eerste instantie voor de verdediging van de kust tegen een vijandelijke invasie.

Voor zover geweten, is langs de Belgische kust geen enkel ander Widerstandsnest zo integraal bewaard als WN Waldersee. Op dat vlak is de site zeldzaam te noemen. De geïdentificeerde verdedigings-werken op de site blijken bovendien heel typische infanteriewerken te zijn, waaronder loopgraven, geschutstellingen, mitrailleur- en observatieposten, stellingen voor luchtafweer en antitankgeschut, bunkers en accommodatie voor de manschappen. Hiermee kan de site als een representatief voorbeeld gezien worden van een infanterieweerstandsnest van de Atlantikwall.

Het weerstandsnest werd ingeplant in de duinen, ter hoogte van en net achter de overgang tussen duin en strand, zodat een verdediging van het strand mogelijk was. De duinen vormden hierbij een topografische context die specifieke mogelijkheden bood naar inplanting en camouflage toe: verdedigingswerken konden vrij gemakkelijk onder zand gebracht worden, schuilplaatsen konden tussen en achter hogere duinhellingen ingeplant worden, terwijl geschutbeddingen dan weer best op hogere duintoppen aangelegd werden. Vandaag is deze duinencontext mooi bewaard, zij het dat de constellatie aan duinen inmiddels gewijzigd is door stuivend zand.

De historische context scoort niet alleen in topografisch opzicht erg hoog. Aan de hand van de specifieke inplanting van de verdedigingswerken kan namelijk ook de militair-geografische logica van de site vastgesteld worden. Hiermee wordt de wijze bedoeld waarop de verdediging van het weerstandsnest was georganiseerd, ter verdediging van het kustfront en van het landfront. De geschutkazemat, de mitrailleurs- en observatieposten, open beddingen, stellingen voor luchtafweer, prikkeldraadversperringen, betonnen schuilplaatsen voor manschappen, commandoposten, latrines, munitieopslagplaatsen, een wachthuisje en meerdere loopgraafsystemen: al deze relicten vormen samen een bijzonder waardevol ensemble, dat inzicht verschaft in de opbouw van een Widerstandsnest. Via al dan niet overdekte loopgraven, paden en hellingen stond een deel van deze verdedigingswerken ook fysiek in relatie tot elkaar.

Net zoals elders langs de Atlantikwall werden ook in WN Waldersee heel wat Regelbauten opgetrokken. Regelbauten zijn standaardontwerpen voor bunkers of geschutbeddingen die op verschillende momenten werden ontwikkeld en gebruikt. Deze types zijn doorgaans gerelateerd aan een specifieke fase in de aanleg van de Atlantikwall en vertellen indirect meer over het verloop van de oorlog. Een groot deel van de geïdentificeerde structuren kan gelinkt worden aan specifieke bouwprogramma’s en bunkerreeksen, zoals de 500-reeks in het kader van de Westwall, de VF-reeks in het kader van de Neue Westwall of het Schartenbauprogramm in het kader van de lancering van de Atlantikwall.

WN Waldersee vormde één van de vele bunkersites langs de Belgische kust. De bouw van deze bunkersites had een aanzienlijke impact op het dagelijks leven van de lokale bevolking, wat eveneens een waardevol historisch aspect vormt. De vele bunkers van de Atlantikwall werden vaak opgetrokken in weinig benijdenswaardige omstandigheden.

Algemeen kan gesteld worden dat de site Waldersee een waardevolle materiële getuige vormt van de Tweede Wereldoorlog. Deze oorlog, een internationale gebeurtenis bij uitstek, vormde een cesuur in de mondiale geschiedenis. De herinnering aan de Tweede Wereldoorlog in het algemeen en aan de moeilijke dagdagelijkse leefomstandigheden onder de Duitse bezetter is vandaag nog steeds zeer levendig, terwijl de relatie van de bevolking tot de Duitse bezetter nog steeds een beladen maatschappelijk onderwerp kan vormen.

archeologische waarde

Het landschap waarin het weerstandsnest werd aangelegd, betreft een dynamisch duinenlandschap. Anno 2020 is slechts een deel van het weerstandsnest bovengronds zichtbaar. Op basis van historische bronnen is er in grote lijnen geweten hoe de site met verdedigingswerken was opgebouwd en kan er geconcludeerd worden dat er heel wat verdedigingswerken onder stuivend zand terechtgekomen zijn. Behalve grotere verdedigingswerken zoals bunkers, geschutbeddingen of loopgraven herbergt de ondergrond ongetwijfeld ook nog talrijke sporen die teruggaan op de uitgebouwde verdediging en de
bezetting van de site zoals prikkeldraadversperringen, communicatielijnen, elektriciteits- en watervoorzieningen, verblijfsaccommodatie en andere infrastructuur, menselijke resten, wapens, munitie, gebruiksvoorwerpen, enzovoort. Dit bodemarchief kan bijgevolg bijzonder waardevol zijn voor de kennis van de aanleg van de verdedigingswerken, de organisatie van de verdediging en de bezetting van dit weerstandsnest in oorlogstijd en van de geallieerde
bevrijding van dit deel van de Belgische kust in 1944.

architecturale waarde

Wegens de immense schaal en de graad van efficiëntie werd de Atlantikwall opgebouwd aan de hand van zogenaamde Regelbauten of standaardontwerpen, waarbij alle benodigde bouwmaterialen en inrichtingselementen, maar ook het aantal benodigde manuren op voorhand waren berekend. In het Widerstandsnest Waldersee is een hele resem aan Regelbauten terug te vinden, elk met hun eigen kenmerken. Deze standaard-ontwerpen kunnen dus onderling grote verschillen vertonen naar bouwsterkte, gebruikte bouwmaterialen, indeling, kenmerken, functie, enzovoort. Andere structuren werden dan weer ad hoc gebouwd.

Veel bewaarde verdedigingswerken op de site zijn opgetrokken aan de hand van gegoten beton. Maar ook bakstenen en geprefabriceerde betonnen bouwelementen, zoals Formsteine en Hoyerbalken werden veelvuldig gebruikt. Eén wachtpostje is van een volledig geprefabriceerd type. Hoewel de Regelbauten in principe gestandaardiseerd werden opgetrokken, vertonen ze soms specifieke kenmerken in functie van hun concrete inplanting, zoals sterkere muren aan vijandelijke zijde of het gebruik van scherfmuren ter bescherming van toegangen of schietopeningen.

Net zoals in de bunker type 502 zijn er wellicht ook in andere, nu ondergrondse bunkers inrichtingselementen bewaard. Naast opschriften en inscripties verwijzen deze elementen naar de concrete bezetting van deze constructies en verhogen ze dus de authenticiteit.

Sommige structuren zijn heel zeldzaam en komen voor zover geweten nergens anders voor langs de Belgische kust. De mitrailleurposten van het type VF 3 bijvoorbeeld zijn voor zover gekend uniek voor de Belgische kust. Ook de Ringstand voor tankkoepel zou nergens anders langs de Belgische kust voorkomen.


Aanduiding van

Is de bescherming van

Weerstandsnest Waldersee uit de Tweede Wereldoorlog

Albert I Laan zonder nummer (Koksijde)
Duits weerstandsnest uit de Tweede Wereldoorlog, dat deel uitmaakte van de Atlantikwall. De site bevat een uitgebreid gamma aan militaire infrastructuur zoals een geschutkazemat, loopgraven, bunkers en mitrailleursposten, open beddingen en accommodatie voor de manschappen.

Andere relaties

Heeft als voorganger

Weerstandsnest Waldersee uit de Tweede Wereldoorlog

Albert I Laan zonder nummer (Koksijde)