Het Leopold I-gedenkteken in De Panne uit 1958 is een representatief voorbeeld van een grootschalig publiek gedenkteken gewijd aan de Belgische monarchie. Aansluitend bij het modern classicisme van de jaren 1950 getuigt het gedenkteken van referenties naar klassieke ontwerpschema’s en -elementen. Blikvanger is de opvallende, monumentale portiek, die een triomfboog symboliseert. De sterke ruimtelijke en architecturale kwaliteit is representatief voor de veelzijdigheid van architect Victor Martiny. Martiny, opgeleid als architect, kunsthistoricus én stedenbouwkundige, slaagde erin om binnen een publieke opdracht creativiteit en eigenheid aan het ontwerp te geven. Het gedenkteken illustreert zijn kennis van kunstgeschiedenis en zijn voorliefde voor de architectuur van onder meer het oude Egypte en de klassieke oudheid, wat hij ook meekreeg van zijn leermeester Henry Lacoste. Martiny’s keuze voor een handgekapte inscriptie in het Latijn bovenaan de portiek is opvallend. Het ontwerp combineert, in lijn met het modern classicisme, traditionele en moderne constructiewijzen en materialen, zoals blauwe hardsteen en brons, maar ook beton.

De veelzijdigheid van architect en stedenbouwkundige Victor Martiny vertaalt zich in dit gedenkteken, dat sterk inspeelt op de context van de duinen en het strand. Al in de ontwerpfase was de inplanting weloverwogen vanuit de historische betekenis van de plek, maar werd ook rekening gehouden met de ligging centraal op de aslijn van de voorziene ‘Koninklijke Baan’ (huidige Leopold I Esplanade), met een ontworpen breedte van zo’n 40 meter. Niet alleen door de schaal, maar ook door subtiele ingrepen in het ontwerp werd ingezet op perspectiefwerking. Het verjongen van de portiek naar boven toe versterkt de monumentaliteit. Het verschil in grootte tussen de openingen van de portiek zorgt ook voor perspectief. De plaatsing van het bronzen beeld van koning Leopold I voelt op die manier aan als een echte intrede. Deze symboliek wordt ook versterkt in de ervaring van de trappen aan de strandzijde. De trappen lijnen een trapeziumvorm af achter het gedenkteken en ondersteunen mee de monumentaliteit en stedenbouwkundige kwaliteit van het geheel. De natuurlijke achtergrond van het strand en de zee wordt ten volle uitgespeeld en kan ook ervaren worden vanop de zitbanken rondom het gedenkteken. Niet alleen de zichtlijn richting strand en zee is een essentieel onderdeel van het gedenkteken. Ook vanop het strand is het gedenkteken een blikvanger en beeldbepalend voor de kust van De Panne.

De ensemblewaarde van het gedenkteken wordt versterkt door het klassiek opgevatte bronzen standbeeld van koning Leopold I, dat van de hand is van beeldhouwer René Cliquet en werd gegoten door bronsgieterij Vindevogel. Het beeld van Leopold in militair uniform getuigt van de kundigheid waarmee Cliquet de leden van de koninklijke familie en andere notabelen portretteerde. Het beeld is representatief voor het realisme en de academische nauwkeurigheid van zijn sculpturen. Ook uit de monumentale handgekapte inscriptie op de bovenzijde van de portiek spreekt ambacht en vakkennis. Het gedenkteken past zich in binnen de ontwikkeling van de publieke beeldhouwkunst in België, waarbij in de jaren 1950 binnen het modern classicisme veel aandacht was voor het architecturale en stedenbouwkundige concept. De focus ligt niet langer alleen op geëerde persoon die ten voeten uit wordt afgebeeld op een sokkel, maar betreft een totaalontwerp met een grote symboliek.

Het gedenkteken vormt een belangrijk ‘lieu de mémoire’ vanwege de betekenisvolle plek waar het in 1958 werd opgericht aan de kust van De Panne. Het bevindt zich op de plaats waar prins Leopold van Saksen-Coburg-Gotha als eerste koning der Belgen het grondgebied betrad in juli 1831. Leopold I wordt als stamvader van de Belgische dynastie gezien als een symbool van de eenheid en onafhankelijkheid van België. Het gedenkteken brengt niet enkel hulde aan de persoon en betekenis van Leopold I, het verwijst ook indirect naar de historische link tussen De Panne en het Belgische koningshuis. Koning Albert I en koningin Elisabeth woonden er tijdens de Eerste Wereldoorlog in een duinenvilla, die zich vlakbij de locatie van het gedenkteken bevond. Het initiatief voor het gedenkteken ontstond lokaal en de oprichting werd financieel gesteund door een openbare inschrijving. De inhuldiging op 5 oktober 1958 in aanwezigheid van koning Boudewijn leidde tot een massale volkstoeloop en illustreerde de eenheid onder de bevolking en het aanzien van het Belgische vorstenhuis.