Rijksweldadigheidskolonie Merksplas

Beschermd cultuurhistorisch landschap van 29-06-1999 tot heden

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Merksplas
Deelgemeente Merksplas
Straat Steenweg op Rijkevorsel, Steenweg op Wortel
Locatie Steenweg op Rijkevorsel zonder nummer, Steenweg op Wortel zonder nummer (Merksplas)

Administratieve gegevens

Andere nummers
  • 4.03/13023/101.1
  • OA001081

Is de (gedeeltelijke) bescherming van

Merksplas Kolonie

Beersedreef 2, Beukendreef 1,2, Dammekensstraat 1-5,2-6, Eikendreef 1,2, Gasthuisdreef 1, Gentse Wijk 1-9,2-10, Kapelstraat 1-11, 2-10, Kweekstraat 1-15, 2-12, 4A, 4B, Nijverheidsstraat 1-5, 2-6, 2A, Ossenweg 1A, 1B, 3, Rode Dreef 1,2, Steenweg op Rijkevorsel 1-65, 2-28, Steenweg op Wortel 1-5, 1A, 2, 6, 6bis, Zoete Inval 1-7, 2-8 (Merksplas)

Tegelijk met de stichting van een vrije landbouwkolonie in Wortel, werd te Merksplas een bedelaarshuis -onvrije kolonie- opgericht.

Is de omvattende bescherming van

Bewakerswoningen Merksplas Kolonie

Kapelstraat 1-7, 2-8, Steenweg op Rijkevorsel 5-27, 10-16, 22-28, 35-45, 55-65, Kweekstraat 1-15, 2-12, Beukendreef 1, 2, Dammekensstraat 1-5, 2-6, Nijverheidsstraat 1-3, 2-4, Zoete Inval 1-7, 2-8, Gentse Wijk 1-9, 2-10, Rode Dreef 1, 2, Merksplas (Antwerpen)

Typologisch zijn grosso modo vier groepen te onderscheiden bij de bewakerswoningen.

Cellulaire gevangenis

Steenweg op Wortel 1, Merksplas (Antwerpen)

Centraal in het domein gelegen uitgestrekt gevangeniscomplex, groot rechthoekig binnenplein omgeven door vleugels en U-vormig hospitaal.

Grote hoeve

Kapelstraat 10, Merksplas (Antwerpen)

Uitgestrekt complex van symmetrisch opgestelde monumentale hoofdgebouwen rondom een rechthoekig binnenplein.

Kapel Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart

Kapelstraat 9, Merksplas (Antwerpen)

Eclectisch kerkgebouw met ten dele ingebouwde toren geflankeerd door hoektorentjes, van 1891 door architect V. Besme, heden polyvalente zaal.

Kleine hoeve

Ossenweg 3, Merksplas (Antwerpen)

Langgestrekt complex bestaande uit stalgedeelte uit het vierde kwart van de 19de eeuw en aansluitende gebouwen uit het tweede kwart van de 20ste eeuw, in gebruik sinds 1920.

Landlopersbegraafplaats

Steenweg op Wortel zonder nummer, Merksplas (Antwerpen)

Toegang gemarkeerd door bakstenen hekpijlers waartussen ijzeren poort.

Middenmagazijn

Nijverheidsstraat zonder nummer, Merksplas (Antwerpen)

U-vormig complex, middenvleugel van negentien traveeën en twee bouwlagen onder plat dak geflankeerd door tweebeukige zijvleugels van dertien traveeën en twee bouwlagen onder dubbel schilddak.

School Merksplas Kolonie

Kweekstraat 4A-B, Merksplas (Antwerpen)

Klassenvleugel van zes traveeën schilddak, ten zuiden een vierkante toren onder afgeknotte spits.

Slaappaviljoenen

Steenweg op Wortel 1A, Merksplas (Antwerpen)

Vier identieke vrijstaande bakstenen gebouwen van elk dertien traveeën en twee bouwlagen, onder plat dak sinds de jaren 1950.

Vervolmakingsinstituut

Steenweg op Wortel 6, 6bis, Merksplas (Antwerpen)

U-vormig volume van twee bouwlagen onder afgewolfde zadeldaken met aansluitende conciërgewoning.

Voorraadschuren en loodsen

Nijverheidsstraat zonder nummer, Merksplas (Antwerpen)

Twee blokken met open schuren onder drie aaneengeschakelde schilddaken, houten wanden met verticale beschieting.

Werkplaatsen

Nijverheidsstraat zonder nummer, Merksplas (Antwerpen)

Vier werkhuizen, oorspronkelijk elk met een opeenvolging van zes sheddaken, zoals in de twee oostelijke blokken.

Woningen kaderpersoneel Merksplas Kolonie

Steenweg op Rijkevorsel 1-3, 2-8, 18-20, 31-33, 47-53, Gasthuisdreef 1, Steenweg op Wortel 2, 5, Eikendreef 1, 2, Ossenweg 1A-B, Beersedreef 2, Merksplas (Antwerpen)

Verschillende types van woningen.

Beschrijving

De bescherming omvat de Rijksweldadigheidskolonie van Merksplas.

Waarden

De Rijksweldadigheidskolonie Merksplas is beschermd als landschap omwille van het algemene belang gevormd door de:

historische waarde

Het is voor het Vlaams Gewest een uniek en intact voorbeeld van de opbouw en inrichting van een gebied als “onvrije” weldadigheidskolonie.

sociaal-culturele waarde

De Rijksweldadigheidskolonie is een concreet, nog intact voorbeeld van de uitvoering van een sociale wetgeving die zijn oorsprong vindt in de periode van de Koninklijke Nederlanden en die verder evolueerde van bij het ontstaan van België. De uitvoering van die wetgeving heeft zijn repercussies naar een specifieke landinrichting gehad die aan de grondslag liggen van het huidige landschapsbeeld.
Dat het gebied zelfs een internationale waarde heeft, wordt onderstreept door het feit dat ook in Nederland voor de kolonie Veenhuizen de procedure voor een bescherming als gezicht is aangevat.

natuurwetenschappelijke waarde

De aanwezige bossen, heiderelicten en vengebieden zijn biologisch waardevol tot zeer waardevol.
Door zijn uitgestrektheid, zijn grote rijkdom aan biotopen en door zijn relatieve rust heeft het gebied een grote faunistische waarde.
De aanwezigheid van een immens, intact dreven patroon geeft het gebied een belangrijke dendrologische waarde.

esthetische waarde

Dit landschap heeft door de aanwezigheid van een monumentaal drevenpatroon en door zijn uitgestrektheid, zijn gaafheid en zijn grote rijkdom aan biotopen en door zijn relatieve rust een zeer grote landschappelijke waarde. Door zijn gevarieerde inrichting in het kader van een weldadigheidskolonie vormt het een structureel geheel dat nog gaaf bewaard is gebleven.
Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.