Grote Markt en omgeving

Beschermd stads- of dorpsgezicht, intrinsiek van 03-05-2018 tot heden

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Lier
Deelgemeente Lier
Straat Grote Markt, Eikelstraat, Felix Timmermansplein, Florent Van Cauwenberghstraat, Koning-Albertstraat, Rechtestraat, Vismarkt
Locatie Eikelstraat, Felix Timmermansplein, Florent Van Cauwenberghstraat, Grote Markt, Koning-Albertstraat, Rechtestraat, Vismarkt (Lier)

Administratieve gegevens

Andere nummers
  • 4.001/12021/101.1
  • 4.02/12021/147.1

Is de (gedeeltelijke) bescherming van

Grote Markt

Grote Markt (Lier)

Na de verheffing van Lier tot stad in 1212, ontstond een nieuwe omwalling. De huidige Grote Markt vormde hierin een belangrijke kern waarop de hoofdstraten, die in verbinding stonden met de stadspoorten, samenkwamen.

Is de omvattende bescherming van

Apotheek Het Moleneyzer

Grote Markt 2, Lier (Antwerpen)

Na de eerste wereldoorlog als apotheek heropgebouwd pand in neorococo, waarvoor bouwaanvraag van 1917 naar ontwerp van F. Flerackers en met financiële steun van het hulpcomité Oeuvre Suisse en Belgique.

Bankgebouw naar ontwerp van Alphonse Stevens

Grote Markt 3, Lier (Antwerpen)

Bankgebouw in neorococo naar plannen van Alphonse Stevens uit 1921.

Brouwerij Het Schaeckberd

Grote Markt 57, Lier (Antwerpen)

Oorspronkelijk bestond dit traditionele complex uit twee verschillende gebouwen. In 1931-1937 werd het grondig gerestaureerd naar ontwerp van Van Peborgh.

Buildragershuis

Felix Timmermansplein zonder nummer, Lier (Antwerpen)

Oorspronkelijk gelegen aan de Vismarkt als overkluizing van de Brouwersvliet, afgebroken in 1958 en in 1963 met gewijzigd volume en vernieuwing van materiaal heropgebouwd op de huidige plaats.

Burgerhuis

Grote Markt 13, Lier (Antwerpen)

Eertijds inrijpoort van De Swaen. Huis van drie traveeën en drie bouwlagen onder zadeldak naar plannen van F. Flerackers uit 1921.

Burgerhuis Colveniershuys

Grote Markt 44, Lier (Antwerpen)

Ontworpen als burgerwoning waarvoor bouwaanvraag van 1913 naar ontwerp van E. Careels.

Burgerhuis D' Eycken Boom

Grote Markt 36, Lier (Antwerpen)

Deze stadswoning werd in 1709 herbouwd in late barokstijl, met ingrijpende veranderingen in 1764-1765. Ze heeft een halsgevel met in- en uitgezwenkte top en natuurstenen parement.

Burgerhuis De Vijf Ringen

Grote Markt 7, Lier (Antwerpen)

Art-decogetint woonhuis van drie traveeën en drie bouwlagen onder leien zadeldak, waarvoor in 1922 een bouwaanvraag werd ingediend naar ontwerp van Joseph Evrard.

Burgerhuis Den Oyevaer

Grote Markt 1, Lier (Antwerpen)

Interbellum neobarok woonhuis waarvoor in 1920 een bouwaanvraag werd ingediend naar ontwerp van J. Van Peborgh.

Burgerhuis Doerne Croon

Grote Markt 64, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van het bestaande huis in 1914 werd in 1917 een burgerhuis gebouwd met een topgevel in neo-Vlaamserenaissance-stijl naar ontwerp van M. Flerackers.

Burgerhuis Eyseren Hoed

Grote Markt 22, Lier (Antwerpen)

Verwoest in 1914 en reeds heropgebouwd in 1915 naar het oorspronkelijke uitzicht met een gevel in neo-Lodewijk XVI-stijl, naar plannen van Jules Taeymans.

Burgerhuis Rome

Grote Markt 38, Lier (Antwerpen)

In 1908 afgebroken en door de drukkersfamilie Van In - Mertens heropgebouwd in neogotische stijl naar ontwerp van Ph. Van Boxmeer.

Burgerhuis uit 1922

Grote Markt 75, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van het bestaande winkelhuis in 1914 werd het in 1922 heropgebouwd in neo-Vlaamserenaissance-stijl.

Burgerhuis Venus Bergh

Grote Markt 43, Lier (Antwerpen)

Burgerhuis van drie traveeën en drie bouwlagen onder afgesnuit leien zadeldak, uit het vierde kwart van de 18de eeuw met 19de-eeuwse toevoegingen.

Burgerhuizen Clynen Palmboom en Den Palmboom

Grote Markt 41, 42, Lier (Antwerpen)

Rococo breedhuis uit de vroege 18de eeuw met arduinen lijstgevel van zeven traveeën en twee bouwlagen onder mansardedak.

Café Den Hert

Grote Markt 13, Lier (Antwerpen)

Geboortehuis van de Lierse kunstschilder Raymond de la Haye, na de Eerste Wereldoorlog heropgebouwd in neobarok naar plannen van Léon Wellens van 1922.

Café Het Live Vrouwken

Grote Markt 55, Lier (Antwerpen)

Hier bevond zich destijds het huis Het Live Vrouwken. Deze woning werd vernield tijdens de Eerste Wereldoorlog en nadien heropgebouwd in neotraditionele stijl.

Drie art-nouveaugetinte rijwoningen

Felix Timmermansplein 3, 6, Lier (Antwerpen)

Drie woningen die werden gebouwd in 1910 met een art-nouveaugetinte vormgeving.

Gasthof De Valk

Grote Markt 27, 28, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van het bestaande huis in 1914 werd het huis De Valk in 1923 heropgebouwd in neotraditionele stijl naar plannen van architect J. Van Peborgh.

Gevangenis Het Steen

Vismarkt 11, Lier (Antwerpen)

Opgetrokken in 1393 en gebruikt als stadsgevangenis tot midden 16de eeuw. Later verhuurd als opslagplaats aan het bakkersambacht, vandaar Bakkerstoren.

Gildehuis Het Groenhuys

Grote Markt 37, Lier (Antwerpen)

Voormalige gildekamer van de Voet- of Kruisbooggilde. Van oudsher ingericht als herberg en gasthof met een afzonderlijke kamer voor de gilde.

Gildehuis Sint-Arnoldus

Eikelstraat 2, Grote Markt 20, Lier (Antwerpen)

In 1717 aangekocht door de brouwersgilde en verbouwd tot topgevel met classicerende barokkenmerken. Vrijwel volledig vernield tijdens de Eerste Wereldoorlog en in de jaren dertig heropgebouwd.

Herberg 't Lieve Vrouwke

Grote Markt 56, Lier (Antwerpen)

Huis van drie traveeën en twee bouwlagen onder steil zadeldak, volledig verbouwd in 1930-1931.

Herberg De Roose

Grote Markt 21, Lier (Antwerpen)

De herberg die op dit perceel stond, werd vernield in 1914 en tijdens de jaren dertig heropgebouwd, min of meer naar het oorspronkelijke uitzicht met een neorococo-klokgevel.

Herberg De Swaen

Grote Markt 11, Lier (Antwerpen)

Neorococo huis naar plannen van architect Léon Wellens uit 1922.

Herbergen

Grote Markt 8, 9, Lier (Antwerpen)

Twee hebergen met 19de-eeuwse lijstgevels die na 1986 werden afgebroken en vervangen door een postmodern getint appartementsgebouw met winkelpui.

Hoekpand

Felix Timmermansplein 1, 2, Lier (Antwerpen)

Neo-Franserenaissance hoekpand van twee tot drie bouwlagen onder een gecombineerde bedaking, naar een ontwerp van Edward Careels uit 1920.

Hoogbrug

Rechtestraat zonder nummer, Lier (Antwerpen)

Historisch belangrijk als verbinding tussen het kerkelijke domein van Sint-Gummarus en de stedelijke administratie; meerdere malen heropgebouwd.

Huis De dry Haringen

Vismarkt 19, Lier (Antwerpen)

Dit perceel vormde ooit, samen met nummer 17, het huis De dry Haringen. Na de vernieling van de bestaande woning in 1914 werd in 1921 een eclectisch huis heropgebouwd naar plannen van architect Aug. Ceulemans.

Huis Den Salm

Vismarkt 23, Lier (Antwerpen)

Het huis Den Salm was vóór de vernieling in 1914 een witbepleisterde herberg met stallingen. In 1923 werd het heropgebouwd naar plannen van architect J. B. Van Bouchout met behoud van volume en ordonnantie.

Huizen Keysershoff, Sint-Joseph en Climmende Koey

Florent Van Cauwenberghstraat 1-5, Lier (Antwerpen)

Vroeg 20ste-eeuwse en tijdens het interbellum heropgebouwde neogotische reconstructie van een laat 14de-eeuws gebouw.

Koffiebranderij

Grote Markt 59, Lier (Antwerpen)

Circa 1856 kruidenierszaak, uitgegroeid tot koffiebranderij. Uitgebrand tijdens de Eerste Wereldoorlog en heropgebouwd in 1923 naar ontwerp van Eugeen Van Ouytsel.

Neoclassicistisch burgerhuis

Grote Markt 52, Lier (Antwerpen)

Dit perceel vormde vroeger samen met nummer 51 De Coninck van Spagnien. Tijdens het vierde kwart van de 19de eeuw werd een neoclassicistische stadswoning opgetrokken.

Neoclassicistisch burgerhuis

Grote Markt 53, Lier (Antwerpen)

Hier bevond zich destijds het huis Sint-Hubertus, het eerste gildehuis van de bakkers. In het vierde kwart van de 19de eeuw werd een neoclassicistische woning opgetrokken.

Neoclassicistisch hoekpand

Grote Markt 51, Lier (Antwerpen)

Hoekhuis met neoclassicistische lijstgevel dat grotendeels gespaard bleef tijdens de Eerste Wereldoorlog. Midden 20ste eeuw kreeg de woning een winkelpui.

Neoclassicistisch winkelhuis

Grote Markt 63, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling tijdens de Eerste Wereldoorlog, werd het winkelhuis begin jaren twintig heropgebouwd met een vrij getrouwe reconstructie van de voorgevel naar plannen van architect Aug. Ceulemans.

Neorococo burgerhuis

Grote Markt 54B, Koning-Albertstraat 2, Lier (Antwerpen)

Het Schildecken, De Clocke en een deel van Live Vrouwken, na vernieling tijdens de Eerste Wereldoorlog heropgebouwd circa 1924 in neorococo, mogelijk naar plannen van F. Flerackers en/of Edward Careels.

Neotraditioneel hoekhuis

Grote Markt 19, Eikelstraat 3, Lier (Antwerpen)

Deze woning werd tijdens de Eerste Wereldoorlog vernield maar pas na de Tweede Wereldoorlog heropgebouwd met een voetgangersgalerij.

Neotraditioneel winkelhuis

Grote Markt 50, Lier (Antwerpen)

Neotraditioneel hoekpand, heropgebouwd na de Eerste Wereldoorlog als tabakswinkel naar plannen van Gustaaf Careels uit 1922.

Neotraditionele winkelhuizen

Vismarkt 5-9, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van de bestaande gebouwen op Vismarkt 5-7 in 1914, werden in 1925 twee neotraditionele winkelhuizen gebouwd.

Neotraditionele winkelhuizen

Grote Markt 30, 31, Lier (Antwerpen)

Twee huizen die vernield werden tijdens de Eerste Wereldoorlog en nadien heropgebouwd in een vereenvoudigde neotraditionele stijl, naar plannen van Cornelius Sol.

Poortgebouw

Grote Markt 59, Lier (Antwerpen)

Oorspronkelijk toegangspoort tot het Sint-Jacobsgasthuis, gesticht circa 1340. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd deze poort vernield maar nadien heropgebouwd, grotendeels volgens oorspronkelijk uitzicht.

Sint-Jacobskapel

Grote Markt 60, Lier (Antwerpen)

Oost-west georiënteerde kapel op rechthoekige plattegrond, onder leien zadeldak, voorzien van dakruiter met opengewerkte klokkentoren onder leien spits.

Stadhuis Lier met belfort

Grote Markt 58, Lier (Antwerpen)

Symmetrisch opgebouwd, rechthoekig complex in classicerende rococostijl met lijstgevel van negen traveeën aan de voorzijde en twee bouwlagen onder schilddak, opgetrokken uit Balegemse steen en blauwe hardsteen uit Doornik.

Stadswoning De Gulde Sterre

Grote Markt 4, Lier (Antwerpen)

Neotraditioneel huis met vereenvoudigde klokgevel waarvoor in 1923 een bouwaanvraag werd ingediend naar ontwerp van Edward Careels.

Stadswoning uit 1926

Vismarkt 3, Lier (Antwerpen)

Na vernieling van het bestaande huis in 1914 werd in 1926 een neotraditioneel huis gebouwd naar ontwerp van Eugeen Van Ouytsel.

Stadswoning van 1918

Vismarkt 15, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van de bestaande woning in 1914 werd nog tijdens de oorlog een neotraditionele stadswoning heropgebouwd met tussenkomst van de Duitse bezetter.

Stadswoning van 1922

Vismarkt 17, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van de bestaande woning in 1914 werd in 1922 een neotraditionele stadswoning gebouwd naar ontwerp van Aug. Ceulemans.

Uitgeverij De Wildeman

Grote Markt 39, Lier (Antwerpen)

Interbellum modernistisch getint breedhuis van vier traveeën en drieënhalve bouwlagen onder een zadeldak met drie driehoekige dakkapellen.

Verloren Kost

Grote Markt zonder nummer, Lier (Antwerpen)

De Verloren Kost is een waterpoel die in 1419 overwelfd werd, en die zich bevindt tussen de vleeshal en het stadhuis, ondergronds.

Vleeshuis

Grote Markt 54, Lier (Antwerpen)

Voormalig Vleeshuis, in 1920 in zijn oorspronkelijke stijl naar ontwerp van Gustaaf Careels heropgebouwd als vredegerecht.

Warenhuis Gebroeders Delhaize

Grote Markt 76, Vismarkt 1, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van het bestaande winkelhuis in 1914 werd in 1922 een eclectisch winkelhuis heropgebouwd naar plannen van L. Sterckx.

Winkelhuis De Nobel

Grote Markt 70, Lier (Antwerpen)

Na vernieling van het bestaande huis in 1914 werd in 1920 een winkelhuis gebouw met een topgevel in neo-Vlaamserenaissance-stijl, naar ontwerp van J.B. Van Bouchout.

Winkelhuis De Bonte Mantel en De Cleyne Bonte Mantel

Grote Markt 49, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van de bestaande neoclassicistische woning in 1914 werd in 1921 een neo-Vlaamserenaissance burgerhuis met winkel heropgebouwd naar ontwerp van F. Flerackers.

Winkelhuis De Drij Limoenen

Grote Markt 62, Lier (Antwerpen)

Het huis De drij Limoenen werd in 1914 vernield maar begin jaren twintig heropgebouwd met een neobarokke gevel naar plannen van Alfons Alpaerts.

Winkelhuis De Duijf

Grote Markt 74, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van het bestaande huis in 1914 werd een neobarok winkelhuis heropgebouwd in 1920-1921, naar ontwerp van M. Flerackers.

Winkelhuis De Gouden Ring

Grote Markt 48, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling in 1914 werd dit burgerhuis heropgebouwd naar ontwerp van J.B. Van Bouchout. Een bouwaanvraag werd reeds ingediend in 1916 en opnieuw ingediend in 1921.

Winkelhuis De Gulden Ploeg

Grote Markt 18, Lier (Antwerpen)

Eclectisch burgerhuis van 1920, naar ontwerp van J.B. Van Bouchout met een bak- en natuurstenen halsgevel.

Winkelhuis De Olifant

Grote Markt 61, Lier (Antwerpen)

Eertijds winkelhuis, na de wederopbouw met zelfde functie. Huis van drie traveeën en drie bouwlagen onder zadeldak, waarvoor bouwaanvraag van 1920 naar ontwerp van J.B. Van Bouchout.

Winkelhuis De Wissel of Den Rooden Hoed

Grote Markt 71, Lier (Antwerpen)

Na vernieling van het bestaande huis in 1914 werd in 1922 een winkelhuis in eclectische stijl heropgebouwd naar ontwerp van F. Flerackers.

Winkelhuis De zeven sterren

Grote Markt 33, Lier (Antwerpen)

Woon- en sterfhuis van de Lierse historicus en letterkundige Anton Bergmann. Na vernieling tijdens de Eerste Wereldoorlog werd in 1922 een neobarokke stadswoning heropgebouwd.

Winkelhuis Den Engel

Grote Markt 73, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van het bestaande huis in 1914 werd tijdens het interbellum een nieuw huis gebouwd met een eclectische bak- en natuurstenen puntgevel.

Winkelhuis Het Gulden Hoofd

Grote Markt 65, Lier (Antwerpen)

Vernield in 1914 en heropgebouwd als winkelhuis in 1922 met eclectische en neorenaissance-kenmerken, waarvoor bouwaanvraag naar ontwerp van A. Ceulemans.

Winkelhuis Het Lam

Grote Markt 72, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van het bestaande huis in 1914 werd in 1921 een eclectisch winkelhuis gebouwd naar ontwerp van Louis Fabri.

Winkelhuis In den Engel of Dry Papegaykes

Grote Markt 47, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van de bestaande woning tijdens de Eerste Wereldoorlog werd in 1920 een neobarok burgerhuis met winkel opgetrokken naar ontwerp van Edward Careels.

Winkelhuis in neorococostijl

Grote Markt 29, Lier (Antwerpen)

Nadat de bestaande neoclassicistische woning vernield werd, bouwde men in 1921 een neorococo winkelhuis naar ontwerp van F. Flerackers uit 1916.

Winkelhuis Mechelen

Grote Markt 5, Lier (Antwerpen)

Neorococo stadswoning, oorspronkelijk met winkelpui, met een klokgevel, waarvoor in 1920 een bouwaanvraag werd ingediend naar ontwerp van J. Van Peborgh.

Winkelhuis met klokgevel

Grote Markt 6, Lier (Antwerpen)

Eclectisch winkelhuis met bak- en witstenen klokgevel, na de Eerste Wereldoorlog heropgebouwd op basis van herwerkte plannen van architect J.B. Van Bouchout uit 1919.

Winkelhuis Sinte Huybreght

Grote Markt 46, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van de bestaande woning tijdens de Eerste Wereldoorlog, werd in 1922 een nieuwe stadswoning opgetrokken naar ontwerp van Léon Wellens.

Winkelhuis uit begin 20ste eeuw

Felix Timmermansplein 5, Lier (Antwerpen)

Deze woning met winkelpui werd gebouwd begin 20ste eeuw.

Winkelhuis Wolfken

Grote Markt 32, Lier (Antwerpen)

Na de vernieling van de bestaande neoclassicistische woning werd in 1922 een neobarokke stadswoning gebouwd naar plannen van Léon Wellens.

Winkelhuizen Dry Coningen en Guldenbergh

Grote Markt 16, 17, Lier (Antwerpen)

De twee huizen op deze percelen werden vernield tijdens de Eerste Wereldoorlog en heropgebouwd naar plannen van Joseph Evrard uit 1920 en Alfons Alpaerts uit 1921.

Winkelhuizen Het Sonneken en De Melckstoop

Grote Markt 67, 68, Lier (Antwerpen)

Na vernieling van de bestaande bebouwing in 1914 werd in 1924 een art-decogetint complex gebouwd bestaande uit twee winkelhuizen naar ontwerp van Gustave Brion.

Beschrijving

Deze bescherming betreft het stadsgezicht Grote Markt met omgeving.

Waarden

De Grote Markt met omgeving is beschermd als stadsgezicht omwille van het algemeen belang gevormd door de:

architecturale waarde

Het stadsgezicht is een representatief voorbeeld van een architecturale tendens die gekenmerkt wordt door het streven naar een harmonisch, pittoresk en vermeend historisch stadsbeeld, geïnspireerd op pre-19de-eeuwse regionale toepassingen van gotiek, renaissance, barok en rococo. Deze visie kwam op eind 19de eeuw, kende een hoogtepunt bij de wederopbouw van historische steden na de Eerste Wereldoorlog maar leefde ook nog door na de Tweede Wereldoorlog. Het vertaalde zich in zowel ingrijpende restauraties (zoals die van het postgebouw en het vleeshuls in Lier) als in of meer getrouwe reconstructies van vernielde gebouwen (bijvoorbeeld Grote Markt 20-22) en meer creatieve historiserende nieuwbouwarchitectuur, vaak gekenmerkt door een rijkelijk sculpturale gevelafwerking. Deze coherente visie geeft een grote ensemblewaarde aan het geheel dat- met uitzondering van de meeste winkel- en horecapuien - vrij herkenbaar bewaard is.
Enkele 20ste-eeuwse gebouwen in een meer 'moderne' vormgeving (zoals de artnouveaugetinte architectuur op het Felix T1mmermansplem 3 en 6 en de art deco van Grote Markt 67-68) vormen een waardevolle tegenhanger voor deze historiserende architectuur, net zoals de zeldzaam bewaarde 19de-eeuwse neoclassicistische architectuur (bijvoorbeeld Grote Markt 43 en 51-53), waartegen de historiserende architectuur duidelijk een reactie was. Ook het overheersend neoclassicisme in de toegangsstraten tot de Grote Markt (met name de Antwerpsestraat en de Rechtestraat) biedt een betekenisvolle, contrasterende context voor het histonserende decor van de Grote Markt, de Vismarkt en het Felix Timmermansplein. De oudere, pre-19de-eeuwse gevelarchitectuur binnen het afgebakend gebied is architecturaal waardevol omdat ze als inspiratiebron diende voor deze histonserende architectuur (zo stonden de ramen van het stadhuis model voor deze van het winkelhuis aan de Grote Markt 23) maar ze heeft natuurlijk ook een intrinsieke architecturale waarde. Die oudere architectuur dateert voornamelijk uit de late 14de tot het begin van de 15de eeuw (zoals het belfort en de Sint-Jacobskapel aan de oostzijde van de Grote Markt en de Bakkerstoren aan de Vismarkt) en uit de 18de eeuw (met name de rijkelijke gildehulzen zoals d'Eycken Boom aan de Grote Markt 36, aan de noordwestelijke zijde van de Grote Markt en het stadhuis van Jan P1eter Van Baurscheit). De overgrote meerderheid van de gebouwen u1t het interbellum werd gerealiseerd door Lierse architecten, met name J.B. Van Bouchout (8 gebouwen waarvan 2 met M. Flerackers), Edward Careels (5 of 6) en zijn zoon Gustaaf Careels (2), Aug. Ceulemans (5), F. Flerackers (4, 5 of 6), J. Van Peborgh (4), Léon Wellens (4), M. Flerackers (3 of 4 waarvan 2 met J.B. Van Bouchout), Alfons Alpaerts (stadsarchitect tijdens en net na de Eerste Wereldoorlog) (2), Gustave Brion (2), Eugeen Van Ouytsel (2), J. Flerackers (1, 2 of 3), Cornelis Sol (1 of 2) en Jozef Meulepas (stadsarchitect van begin jaren 1920 tot midden 20ste eeuw) (1). Slechts enkele woningen werden gerealiseerd door ontwerpers uit andere steden zoals Antwerpen (Joseph Evrard, Egide Van der Paal en Emillus Heylen), Leuven (Alphonse Stevens en Frans Vandendael), Turnhout (Jules Taeymans), Brussel (L. Sterckx) en Roeselare (Louis Fabr). Ook de rol van de Antwerpse architect Gerard De Ridder mag niet onderschat worden, gezien de grote gelijkenis van de gerealiseerde wederopbouw met zijn ontwerpplannen u1t 1915. Bij de vroeg 20ste-eeuwse voorbeelden van histonserende architectuur vinden we invloedrijke ontwerpers zoals Alfons Van Houcke (Gent-Brussel) en Philippe Van Boxmeer (Mechelen). Naoorlogse histonserende ontwerpen werden gerealiseerd naar plannen van onder andere de Antwerpenaren Frans Laporta en Paul Beniest.

stedenbouwkundige waarde

Sterk aansluitend bij de architecturale waarde, heeft d1t stadsgezicht ook een hoge stedenbouwkundige waarde als voorbeeld van de esthetische, contextuele stedenbouw die vanaf eind 19de eeuw internationaal doorbrak met de publicatie "Der Stadtebau nach seinen kunstlenschen Grundsatzen" van de Oostenrijkse architect Cam1llo Sitte (1889). Deze visie, die vaak beschouwd wordt als het begin van de moderne stedenbouw als een autonome discipline, vertrekt vanuit de realiteit (de topgraf1e, geschiedenis en functionaliteit van een plaats) eerder dan vanuit algemene formele principes zoals geometrie of symmetrie. Dat deze visie snel doordrong in Belgie 1s te danken aan de vroege Franse vertaling van Cam1llo Sittes publicatie (1902) maar ook aan oudere, Belgische publicaties van architect Hendrik Beyaert (1877) en de Brusselse burgemeester Charles Buls, met name d1ens "Esthétique des villes" (1894).
Een typisch kenmerk van deze stedenbouwkundige aanpak bij de wederopbouw van de Grote Markt van Lier is de poging om de moderne eisen inzake verkeer te verzoenen met het langzaam gegroeide, onregelmatige en gesloten karakter van het plein. Dit deed men bijvoorbeeld door het hu1s op de hoek met de Eikelstraat te herbouwen op een galerij of door het hoekhuis op de Grote Markt 50 te voorzien van een loggia. Ook de aandacht voor een zichtas op het belfort vanuit de Koning-Albertstraat getuigt van die esthetische, contextuele benadering.

historische waarde

Enerzijds heeft het stadsgezicht histonsche waarde als een getuige van de massale vernielingen die in sommige Vlaamse steden aangericht werden tijdens de Eerste Wereldoorlog, niet zozeer als gevolg van gevechten maar wel als een vorm van intimidatie die paste in het concept van totale oorlog waarbij ook burgerdoelwitten beschouwd werden als een legitiem doelwit. Deze vernielingen worden herdacht door enkele datumstenen (onder andere Grote Markt 13 en 17).
Anderzijds is de Grote Markt en omgeving een representatief voorbeeld van de complexe wijze waarop deze wederopbouwarchitectuur tot stand kwam. Architecten speelden hierbij natuurlijk een grote rol, evenals de opdrachtgevers (waaronder enkele belangrijke lokale figuren zoals de senator Ernest Bergmann die heel wat huizen op de Grote Markt bezat). Ook de lokale overheid trachtte zeer sterk om het resultaat te sturen door middel van een bouwreglement, ideaalplannen, een bouwraad en de opmerkingen van de stadsarchitect. Nationale organisaties zoals de Dienst der Verwoeste Gewesten en de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen en de Vereniging van Belgische Steden en Gemeenten kwamen regelmatig tussen, evenals de internationale organisatie Oeuvre Suisse en Belgique. Bovend1en bevat het stadsgezicht een zeldzaam gerealiseerd voorbeeld van wederopbouw door de Duitse bezetter (Vismarkt 15). Ten slotte heeft de Grote Markt een grote historische waarde omwille van haar onlosmakelijke verbondenheld met de stadsgeschiedenis van Lier (sinds de 13de eeuw). Dit vertaalt zich zowel in de uitgestrektheid van het plein als in de architecturale resten uit de late 14de tot vroege 15de eeuw (het belfort en de Sint-Jacobskapel) en de 18de eeuw (stadhuis en gildehuizen). Hetzelfde geldt voor de 14de-eeuwse Bakkerstoren aan de Vismarkt. Zowel de gevelarchitectuur als de eeuwenoude huisnamen van de wederopgebouwde panden verwijzen ook naar d1e rijke stedelijke geschiedenis. De meridiaanlijn herinnert dan weer aan de 19de-eeuwse nationale initiatieven tot modernisering.

esthetische waarde

De Grote Markt en het ensemble van het Felix Timmermansplein, de Hoge Brug en de Vismarkt (met zowel bebouwing als waterloop en bomen) zijn het onderwerp geweest van heel wat (amateur)kunstenaars (schilders, fotografen, schrijvers) wat er op wijst dat men ze een esthetische waarde toekende. Voorbeelden zijn de publicat1e Schoon Lier van Felix Timmermans (1886-1947), de schilderijen van Isidoor Opsomer (1878-1967) die als lid van het Provinciaal Comité voor Monumenten en Landschappen regelmatig advies verleende over de wederopbouw van de Grote Markt en omgeving in Lier, en de tekeningen van Anton Pieck (1895-1987).

culturele waarde

De histonserende heropbouw van de Grote Markt en omgeving is een uiting van de herinneringscultuur (de nostalgische nood aan herkenbaarheid en houvast), die typerend is voor de moderne, Westerse cultuur. De Grote Markt met haar laatmiddeleeuwse belfort en vleeshuis en haar 18de-eeuwse stadhuis en gildehuizen, is daarenboven een getuige van de eeuwenoude stadscultuur in Vlaanderen. Hierbij aansluitend is de belangrijke rol die de Grote Markt speelde en speelt bij heel wat stedelijke evenementen, gaande van de wekelijkse markt, tot de internationaal vermaarde duivenmarkt en feestelijke stoeten zoals de Jubileum-Cavalcade waarbij de Markt met louter decor is maar soms ook het onderwerp vormt, zoals praalwagens in de vorm van het belfort bewijzen.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.