Deze pagina afdrukken

De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed

Bisschoppenhof (ID: 11319)

Foto niet beschikbaar

Administratieve Gegevens

Beknopte karakterisering

Beschrijving

* Nr. 3. "Bisschoppenhof". Motte met slotgracht, waarbinnen aaneengesloten gebouwencomplex -het eigenlijke Bisschoppenhof-(N.W.) en vrijstaand rond gebouw -jeugdhuis van ca. 1960- (Z.O.), (643), toegankelijk via witstenen boogbrug (XVIII?) aan S. Spanhovenstraat; gelegen in spievormig openbaar park met hardstenen poort en hek (XVIII?) aan Oudkasteelplein, waarvan meest O.-deel ingenomen door schoolgebouw (Fig. XX).

Naamgeving i.v.m. grondheerlijke rechten (cijnzen en rechtspraak), die de Luikse prins-bisschop hier eertijds bezat; het huidige Bisschoppenhof gaat naar alle waarschijnlijkheid terug op het centrum van de voormalige bisschoppelijke villa, die na de Slag van Woeringen (1288) in handen kwam van de hertog van Brabant; "goet ten Hove", in XIV A reeds eigendom van de familie van Deurne, van ca. 1450 tot 1595 van de familie de Heelt (mits een korte onderbreking van 1579 tot 1589), van 1595 tot 1631 van Gillis sr. en jr. du Mont, alias Brialmont, l.g. sedert 1606 ook eigenaar van Te Couwelaar (zie Lakborslei nr. 202); in 1631 in bezit van Balthazar van Cortbeemde, super-intendant van de Berg van Barmartigheid te Antwerpen, in 1647 van Giacomo Guyot, koopman en in 1649 van het echtpaar Gaspar Antheunis, muntmeester te Antwerpen, en Suzanna Spanhoven. In 1568 aangeduid als "een oudt steynen vervallen huys, met twee hoeven, stallen, weyden, bosschen, groot 50 bunder", wordt het in de koopakte van 1631 omschreven als "eene motte ofte berch omwaterdt mette steenen toren, bornputte, schuere, poorthuyse ende stallinghe" met acht bunders land; uit deze periode dateren het nog bestaande poortgebouw alsook enkele sporen in de fundering. In 1647 is er sprake van "een schoon huys van playsentie op nyeuw opgebouwt metten hoven en pleynen tsamen omwatert, met twee boomgaerden ende eenen omloop van buyten oock omwatert wesende, etc. altsamen groot wesende 16 bunder"; dit lusthof vinden we terug in het huidige gebouw met witstenen parement; de aansluitende vleugel met bak- en zandsteenparement (XVII-funderingen) dateert uit XIX a (cf. salon met stucwerkplafond en deuren in empirestijl), de haakse vleugel met torenuitbouw in voortgezette stijl werd opgetrokken begin XX (cf. foto's 1902 zonder en 1920 met gebouw in kwestie). In 1956 werd het Bisschoppenhof verkocht aan de Gentse bouwmaatschappij Compagnie Immobilière (16,5 ha), die het kasteel met tuin, slotgracht en aansluitend park in 1958 afstond aan de gemeente Deurne (samen 6,5 ha); de omringende gronden werden verkaveld en volgebouwd.

Poortgebouw uit XVI A met centrale hoger opgaande doorgang, geflankeerd door haakse vleugels van één tot twee bouwl. uit zelfde periode; r.-vleugel met toegevoegde tweede bouwl. en inmiddels gesloopte aanbouw uit XX a; geknikte l.-vleugel met vernieuwde traptoren aan binnenplaats. Traditionele verankerde bak- en zandsteenbouw met ver doorgedreven gebruik van speklagen; originele kruis- en kloosterkozijnen naast later aangepaste; middenpartij met aan brugzijde witstenen voorbouw + erker en aangepaste rechth. poort (constructie verwijzend naar voormalige ophaalbrug), aan binnenplaatszijde originele korfboogpoort, kruiskozijn met slagvensters, laadluik; doorgang met dubbel kruisribgewelf. Iets meer naar r., rondboogpoort rustend op kraagsteen (l.) en Toscaanse zuil (r.) uit XVII A. Restauratiewerken uitgevoerd in 1990-91 o.l.v. P. Leysen, met o.m. lovenswaardige inrichting der conciërgewoning (fig. 208), (644).

Aanleunend hoofdgebouw uit XVII b; verspringende plattegrond, cf. zes trav. aan grachtkant, vijf aan binnenplaats, wellicht verwijzend naar oudere fundamenten; opbouw met souterrain, twee verd. en attiek onder hoog leien schilddak met dakkapellen. Witstenen lijstgevels, waarin rechth. vensters in vlakke arduinen omlijsting met XVII A-steenmerken; behouden luiken aan grachtzijde; binnenplaats met betreurenswaardige XIX d-verbouwing van inkompartij en corresponderende bovenvensters, waarbij ook de voormalige binnentrap met bordessen verdween; huidig laat XIX-burgerlijk interieur afkomstig van voormalig Antwerps herenhuis (645).

Aansluitende XIX a uitbreiding van resp. drie en vier trav. cf. supra; XVII A-souterrain waarop neotraditionele lijstgevels van twee bouwl. en leien zadeldak. De XX a bijgebouwde haakse vleugel, resp. vier en vier trav., souterrain, twee bouwl. en leien schilddak, met aan grachtzijde pseudo-donjon onder leien tentdak; voortgezette stijl met witstenen onderbouw passend bij de XVII-fundering, lijstgevels van bak- en zandsteen harmoniërend met de XIX-vergroting. Trapzaal uit bouwperiode. Heden in gebruik als natuurviendenhuis.

  • AROHM, Archief BML, Deurne, doss. Bisschoppenhof: Nota Bouwgeschiedenis, door P. LEYSEN, 20 november 1979.

  • LEONARD E.,Bisschoppenhof te Deurne, (De Toerist,XLVIII, nr. 4, 8 februari 1968, p. 63-68).
  • NOOYENS F. Geschiedenis van Deurne, Deurne, dl. 1, 1981, p. 252-270; dl. 2, 1982, p. 827.
  • STOCKMANS J.B., Geschiedenis van de gemeente Berchem, Antwerpen, 1886, p. 140-144.

Bron: Kennes H., Plomteux G. & Steyaert R. met medewerking van Wylleman L. & Himler A. 1992: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Antwerpen, Fusiegemeenten, Bouwen door de eeuwen heen in in Vlaanderen 3ND, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Kennes, Hilde; Plomteux, Greet & Steyaert, Rita

Relaties