De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed

Teksten bij "Duitse bunker"

Terug naar Duitse bunker.

Bunkers

Ten oosten van de straat, twee bunkers uit de Eerste Wereldoorlog, deel uitmakend van de "Hollandlinie", een versterkingslinie van Antwerpen naar de kust, 75 km lang, aangelegd in 1917 door het Duitse leger, tegen een mogelijke landing van het Engelse leger en de geallieerden vanuit Nederland, via de Westerschelde.

Bron: -

Auteurs: Bogaert, Chris & Lanclus, Kathleen

Datum: 2003

U kunt deze tekst citeren als:

Bogaert, Chris & Lanclus, Kathleen 2003: Duitse bunker [online], https://id.erfgoed.net/teksten/82298 (geraadpleegd op ).

Duitse bunker

Bovengrondse betonnen militaire constructie in een akker ten oosten van de Rapenbrugstraat, op 260 meter ten zuiden van het Schipdonkkanaal. Op 300 meter ten zuidoosten van deze bunker ligt een tweede militaire constructie.

Historische beschrijving

Deze bunker is opgericht als onderdeel van de 'Hollandstellung', een verdedigingsstelling die de Duitse bezetter vanaf 1916 langs de Nederlandse grens liet aanleggen uit vrees voor een geallieerde aanval vanuit het neutrale Nederland. Tussen de zee en Strobrugge (Maldegem) werd deze linie aangelegd door het 'Marinekorps Flandern'. Vanaf Strobrugge tot aan de aansluiting met de 'Stellung Antwerpen' in Vrasene werd de linie uitgebouwd door de Duitse landmacht.

De ‘Hollandstellung’ was het sterkst uitgebouwd tussen Strobrugge en het Kanaal Gent-Terneuzen. Vanaf Strobrugge splitste de 'Hollandstellung' in een 'Vorstellung' langs het Leopoldkanaal, een 'vorgeschobene Linie' met de zogenaamde voorpostenbunkers en tenslotte de 'Hauptkampflinie' of 'Haupt Hollandstellung'. Tussen de voorpostenlijn en hoofdverdedigingslijn was er een dubbele prikkeldraadversperring aangelegd.

Deze bunker ligt bij Rapenbrug, in een overgangszone waar de voorpostenlijn en de 'Hauptkampflinie' nog niet duidelijk van elkaar gescheiden zijn. Het betreft hier een type bunker, dat meermaals in de hoofdverdedigingslijn werd opgetrokken. De landmacht maakte gebruik van geprefabriceerde betonstenen die, verankerd met ijzers, dienden als gietkoffer waartussen beton gestort werd. Het plafond is meestal gegoten op ijzeren profielen waartussen houten planken waren aangebracht.

Beschrijving

Militaire post met rechthoekig grondplan van 8,1 x 6,5 meter. De muren zijn opgetrokken aan de hand van betonstenen, het dak is 1,5 meter dik en gegoten tegen een houten bekisting. De bunker is opgetrokken op een fundament dat aan de zuidzijde (toegangszijde) verder uitsteekt. Aan deze zijde is centraal tussen de toegangen een luifel van 2 op 1,5 meter aangebracht.

De twee toegangen van 0,8 meter breed aan zuidelijke zijde vormen de uiteinden van een gang, die op zijn beurt via een centrale deuropening toegang verschaft tot een binnenruimte van 5,1 op 2,5 meter. Bij de deuropeningen zijn ijzeren deurelementen bewaard. In de binnenmuur zit ter hoogte van elke toegang telkens een kleine opening. Er zit één opening centraal in het plafond van de binnenruimte en twee vanaf de binnenruimte doorheen de gang tot in de zuidelijke buitenmuur, links en rechts van de luifel. In de binnenruimte zijn er ijzeren haken in de muren aangebracht.

  • Stadsarchief Eeklo, Fonds Georges Spittael, GS6, WOI Hollandstellung, doos 29 Maldegem Adegem Sint-Laureins.
  • SAKKERS H., DEN HOLLANDER J. & MURK R. 2011: De Hollandstellung. Van Knokke tot Antwerpen. Stille getuige van de Eerste Wereldoorlog, s.l.

Bron: -

Auteurs: Decoodt, Hannelore

Datum: 2015

U kunt deze tekst citeren als:

Decoodt, Hannelore 2015: Duitse bunker [online], https://id.erfgoed.net/teksten/176001 (geraadpleegd op ).

Duitse bunker

Bovengrondse betonnen militaire constructie in een akker ten oosten van de Rapenbrugstraat, op 260 meter ten zuiden van het Schipdonkkanaal. Op 300 meter ten zuidoosten van deze bunker ligt een tweede militaire constructie.

Historisch overzicht

Duitse bunker opgetrokken als onderdeel van de Hollandstellung. Deze Duitse verdedigingsstelling werd tijdens de Eerste Wereldoorlog opgetrokken langs de grens met Nederland, tussen Knokke en Vrasene (Beveren). Tussen het Zwin (Knokke) en Leeskensbruggen (Maldegem) zijn de bunkers opgetrokken door het Marinekorps Flandern, vanaf Moerhuize (Maldegem) door de Etappen-Inspektion 4 (of Gruppe Gent). De zone rond Strobrugge (Maldegem) vormde een overgangsgebied. Er is een groot verschil merkbaar in de aanleg van de stelling en de bouwwijze van de bunkers in beide zones.

Volgens een legerbevel van 12 september 1916 diende de Hollandstellung tussen Moerhuize en Vrasene te bestaan uit een Vorstellung en een Hauptstellung. Het tracé van beide stellingen stond in nauw verband met zones, waar een inundatie tot stand kon gebracht worden. Alle wegen en kruispunten moesten met mitrailleurvuur gedekt kunnen worden.

Tussen Strobrugge en het kanaal Gent-Zeehaven ontdubbelde de hoofdstelling in twee verdedigingslijnen. De eerste lijn van de hoofdverdedigingslinie liep vanaf Celie over Boterhoek en Waai, ten noorden van Lembeke en Oosteeklo via Ertvelde tot Rieme. De overgebleven bunkers kennen min of meer hetzelfde ontwerp.

Op anderhalve à drie kilometer lag de tweede verdedigingslijn. Deze splitste ter hoogte van Celie af van de eerste lijn, liep iets ten zuiden van Balgerhoeke, langs de voormalige spoorlijn 58 ten westen van Eeklo richting Oostveldstraat en Antwerpse Heirweg tot Heide ten zuiden van Lembeke en Oosteeklo, via Tervenen tot Kluizen en Doornzele bij het Kanaal Gent-Terneuzen. Deze verdedigingslijn was dicht bezaaid met bunkers, die in bepaalde zones op nauwelijks enkele tientallen meters van elkaar waren gepositioneerd.

De bunkers tussen Rapenbrug (Maldegem) en Vrasene (Beveren) werden opgetrokken vanaf de winter van 1916-1917. Ze werden bijna allen opgetrokken aan de hand van betonstenen met holtes, waarin wapeningsijzers gestoken konden worden om de betonstenen met elkaar te verankeren. Met deze betonstenen konden als het ware spouwmuren opgetrokken worden, waartussen nog eens beton gegoten werd. Het is niet duidelijk of alle muren op deze manier zijn opgetrokken. Wellicht is voor de bouw met betonstenen gekozen, omdat dit een snellere en gemakkelijker manier van bouwen was. Er werd veel aandacht besteed aan de camouflage van bunkers.

Beschrijving

Militaire post met rechthoekig grondplan van 8,1 x 6,5 meter. De muren zijn opgetrokken aan de hand van betonstenen, het dak is 1,5 meter dik en gegoten tegen een houten bekisting. De bunker is opgetrokken op een fundament dat aan de zuidzijde (toegangszijde) verder uitsteekt. Aan deze zijde is centraal tussen de toegangen een luifel van 2 op 1,5 meter aangebracht. De twee toegangen van 0,8 meter breed aan zuidelijke zijde vormen de uiteinden van een gang, die op zijn beurt via een centrale deuropening toegang verschaft tot een binnenruimte van 5,1 op 2,5 meter. Bij de deuropeningen zijn ijzeren deurelementen bewaard. In de binnenmuur zit ter hoogte van elke toegang telkens een kleine opening. Er zit één opening centraal in het plafond van de binnenruimte en twee vanaf de binnenruimte doorheen de gang tot in de zuidelijke buitenmuur, links en rechts van de luifel. In de binnenruimte zijn er ijzeren haken in de muren aangebracht.

  • Militärarchiv Freiburg, RM 120/226: Armeebefehl, AOK 4 Ia Nr. 9/12, d.d. 12/9/1916.
  • Stadsarchief Eeklo, Fonds George Spittael, GS6, WOI Hollandstellung.
  • BIERMANN O. 1937: Deutsche Grenzsicherungen gegenüber Holland im Weltkriege, Vierteljahreshefte für Pioniere, 46.2, 104-108.
  • SAKKERS H. e.a. 2011: De Hollandstellung van Knokke tot Antwerpen. Stille getuige van de Eerste Wereldoorlog, s.l.
  • VAN GEETERUYEN A. & DE JONGH G. 1994: Hollandstellung van de kust tot Strobrugge, toen en nu, Shrapnel, 6.2.

Bron: -

Auteurs: Decoodt, Hannelore

Datum: 2017

U kunt deze tekst citeren als:

Decoodt, Hannelore 2017: Duitse bunker [online], https://id.erfgoed.net/teksten/194918 (geraadpleegd op ).