Cogels-Osylei

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ straat

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Antwerpen
Deelgemeente Berchem
Straat Cogels-Osylei

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Herinventarisatie Zurenborg (Antwerpen) (inventarisatie: 01-07-2013 - 30-06-2015).
  • Inventarisatie Antwerpen (geografische inventarisatie: 01-01-1976 - 31-12-1992).

Juridische gevolgen

Beschrijving

De Cogels-Osylei is de centrale as en het statussymbool van het Berchemse deel van de wijk Zurenborg, begrensd door Uitbreidingstraat en Tramplaats, en in het midden verbreed tot cirkelvormig plein.

De gekasseide, rechte straat is geopend in 1887 als kortste verbinding tussen het buurtstation aan de Tramplaats en het station van Berchem enerzijds en de gemeente Borgerhout, via Lange Altaar- en Wolfstraat, anderzijds. Wijzigingen in het oorspronkelijk tracé en discussies omtrent de inrichting (aanleg van fietspaden bijvoorbeeld) en de bestrating (soort van kasseien) verdaagden de aanleg tot in 1894.

De straatnaam verwijst naar de families Cogels en Osy, die samen het grootste deel van de gronden van het huidige Zurenborg bezaten en in 1881 de Société Anonyme pour la construction du quartier Est d’Anvers of kortweg de Maatschappij van het Oosten oprichtten om die gronden te ontwikkelen tot industrieterreinen. Vanaf 1882 kwam er echter een kentering in het opzet van de vennootschap: de nadruk verschoof volledig van industrie naar urbanisatie en huizenbouw. Daarom werd in 1886 een tweede vennootschap opgericht, de Société Anonyme pour la construction de maisons bourgeoises. Het doel was om woningen te bouwen in eigen beheer of in opdracht van privé-personen. De projecten die ze in eigen beheer realiseerden, werden ofwel onmiddellijk doorverkocht, ofwel bestemd voor de verhuur. In 1894 fuseerden de twee vennootschappen onder de tweede naam, die in het Nederlands luidde als Naamlooze Maatschappij voor het Bouwen van Burgershuizen, een naam waaraan meestal nog "Oostkwartier" werd toegevoegd, de naam van de wijk in die tijd.

In 1888 werd de straat eerst officieel "Cogelsstraat" genoemd, wat in 1894 door de beheerders van de Maatschappij naar eigen goeddunken in "Cogelslei" werd veranderd. Kort daarop werd de naam van de andere grondeigenaar hieraan toegevoegd. De verandering van "straat" in "lei" illustreert de prestigieuze aspiraties van de Maatschappij. De villabouw, hefboom voor de statusverhoging van de wijk, werd door de maatschappij zelf ingezet.

De indrukwekkende huizengroepen en individuele villa's, alle gebouwd tussen 1894 en 1908 en vrijwel ongeschonden bewaard, worden omschreven in 43 inventarisfiches. 18 van die 43 fiches, goed voor 56 woningen van de in totaal 88 huizen in de Cogels-Osylei zijn gerealiseerd door de Naamlooze Maatschappij voor het bouwen van Burgershuizen in het Oostkwartier. Op die manier zijn ze er in geslaagd om de Cogels-Osylei uit te bouwen tot de prestigieuze kroon op hun grote project dat de volledige wijk Zurenborg omvat.

Kenmerkend voor het straatbeeld zijn de monumentale, sterk versierde, eclectische huizengroepen, vooral geconcentreerd in de noordelijke helft van de straat. Deze zijn stuk voor stuk realisaties van de Maatschappij, die daar de meest populaire architecten van dat moment voor aansprak. Meer zuidelijk, naar Berchem-Station toe, zijn ook individuele burgerhuizen aanwezig, gebouwd door particulieren. Opvallend is dat ook zij vaak beroep deden op die architecten die door de Maatschappij werden gepromoot.

Essentieel element in de Cogels-Osylei zijn de voortuintjes, afgeboord met identieke ijzeren hekken. Alleen ter hoogte van het rondpunt werd een meer uitgewerkte omheining toegestaan. De nummers 1 tot 17 en 2 tot 56 lagen voor 1912 op Antwerps grondgebied, nu liggen alle woningen in het district Berchem.

Het is opmerkelijk hoe gaaf het straatbeeld van de Cogels-Osylei is bewaard. Slecht drie woningen werden vervangen door nieuwbouw. Op nummer 86 stond oorspronkelijk een art-nouveau-woning, in 1905 ontworpen voor de Barsy uit de Lange Leemstraat 404. Nu is er een eenvoudige, functionele woning met apotheker op de begane grond.

De gekoppelde woningen nummers 29-31 vervangen een kwalitatief zeer interessant ensemble "Mercurius", een ontwerp dat Jos Bascourt in 1897 had ontworpen in opdracht van de Naamlooze Maatschappij voor het bouwen van Burgershuizen. Kort na de Tweede Wereldoorlog vond de toenmalige eigenaar het onderhoud van dergelijke grote woningen niet meer haalbaar, een liet de woningen afbreken. Hij kreeg de goedkeuring voor een nieuwbouw naar een ontwerp van J. Wittockx uit 1948 "op voorwaarde dat op nevensliggende pand een gelijkaardig gebouw opgericht worde." Een voorwaarde die niet werd gerespecteerd: op nummer 29 kwam een strak hedendaags ontwerp van Conix.

  • Stadsarchief Antwerpen, Bouwdossiers, 961 # 4602 (86), 961 # 5925 (31).

Bron: -

Auteurs: Hooft, Elise & Plomteux, Greet

Datum tekst: 2015

Alle teksten

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Zurenborg

Antwerpen, Berchem (Antwerpen)

omvat Architectenwoning Alphonse Deckers

Cogels-Osylei 57, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Architectenwoning Louis Gerard Jansen-Van der Veeken

Cogels-Osylei 73-75, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis Apolloon

Cogels-Osylei 19-23, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis Brabo

Cogels-Osylei 1, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis De Morgenster

Cogels-Osylei 55, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis De Roos

Cogels-Osylei 46, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis De Tulp

Cogels-Osylei 52, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis De Zonnebloem

Cogels-Osylei 50, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis in beaux-artsstijl

Cogels-Osylei 64, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis in sobere art-nouveaustijl

Cogels-Osylei 78, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis ontworpen door Ernest Stordiau

Cogels-Osylei 53, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis ontworpen door Frans Toen

Cogels-Osylei 63, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuis Villa Marie-Thérèse

Cogels-Osylei 66, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuizen De Zonnewijzer en De Dierenriem

Cogels-Osylei 57-63, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Burgerhuizen Luba en 't Lelieke

Cogels-Osylei 28-30, Antwerpen (Antwerpen)

omvat De Zwaluwen, architectenwoning Alfried Defever

Cogels-Osylei 60-62, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Drie burgerhuizen In de Sterre, de Sonne en de Mane

Cogels-Osylei 25-29, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Drie burgerhuizen waaronder Den Overvloed en Den Ooievaar

Cogels-Osylei 3-7, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Drie eclectische burgerhuizen

Cogels-Osylei 82-84, 88, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Eclectisch burgerhuis

Cogels-Osylei 48, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Eclectisch burgerhuis

Cogels-Osylei 82, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Eclectisch burgerhuis ontworpen door François Toen

Cogels-Osylei 84, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Eclectisch ensemble van drie burgerhuizen

Cogels-Osylei 14-18, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Eclectisch hoekpand met café

Cogels-Osylei 88, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Ensemble De Biekens

Cogels-Osylei 70-72, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Ensemble met 't Molentje, Minerva of Athena, De Zevensterre of Grote Beer

Cogels-Osylei 9-17, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Ensemble van burgerhuizen in eclectische stijl

Cogels-Osylei 77-81, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Groepsbebouwing Carolus Magnus

Cogels-Osylei 6-12, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Groepsbebouwing op de rotonde

Cogels-Osylei 32-40, 33-43, Generaal Van Merlenstraat 46, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Groepsbebouwing van burgerhuizen

Cogels-Osylei 20-26, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Groepsbebouwing van drie burgerhuizen

Cogels-Osylei 2-4, Tramplein 3, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Hedendaagse woning naar ontwerp van Chr. Conix

Cogels-Osylei 29A, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Het Klaverblad

Cogels-Osylei 54, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Het Torenhuis

Cogels-Osylei 56-58, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Huis Quinten Matsys

Cogels-Osylei 80, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Huizengroep Boudewijn met den IJzeren Arm

Cogels-Osylei 45-51, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Huizengroep Scaldis

Cogels-Osylei 65-71, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Iris de Lischbloem, architectenwoning T. Van den Bossche

Cogels-Osylei 44, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Neogotisch burgerhuis Sint-Jozef

Cogels-Osylei 68, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Twee burgerhuizen in sobere art nouveau

Cogels-Osylei 74-76, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Villa De Waterlelies

Cogels-Osylei 42, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Woning De Dierenriem

Cogels-Osylei 61, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Woning De Zonnewijzer

Cogels-Osylei 59, Antwerpen (Antwerpen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.