Ieperstraat

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ straat

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Kortemark
Deelgemeente Onbepaald
Straat Ieperstraat

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Kortemark (geografische inventarisatie: 02-05-2007 - 31-08-2008).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Straat vanaf de Staatsbaan/ Spanjaardstraat tot aan de grens met Staden. Het eerste deel van de straat vanaf de Staatsbaan/ Spanjaardstraat heeft een licht gebogen tracé. Vanaf de Hoogledestraat tot aan de grens met Staden volgt een recht tracé. Voorheen een deel van de "Ieperschen Heerweg", de heirweg van Brugge over Torhout, Kortemark en Staden naar Ieper. Volgens de literatuur is de heirweg omstreeks 800-900 aangelegd in opdracht van de graaf van Vlaanderen. In de middeleeuwen is het een belangrijke handelsweg. De benaming "Ieperschen Heerweg" komt zeker reeds voor in 1680. Op de Ferrariskaart (1770-1778) aangeduid als "chemin d'Ipres à Bruges". In 1906 is er sprake van "Yperstaat". In 1782 wordt de nieuwe kalsijde van Ieper naar het "Land van Belofte" (Hooglede) aangelegd waardoor de oude handelsweg doorheen het gehucht "Elle" een onbelangrijke weg wordt.

Aan het begin van de straat, ter hoogte met de kruising met de Gitsstraat bevindt zich het oude gehucht "Kortmark-Elle", aangeduid als "Cortemarcqhelle" op de Ferrariskaart (1770-1778). Deze kaart toont een beperkte bebouwing ter hoogte van "Cortemarcqhelle". Cf. Ieperstraat nr. 37/ Gitsstraat, café zogenaamd "de Elle" uit het einde van de 19de eeuw: oorspronkelijk getoogde muuropeningen onder strek en doorgetrokken druiplijst, doch nu gewijzigde muuropeningen. Het "rekwest" van 1818 (zie dorpsinleiding) vermeldt op dit gehucht een rosmolen (graan) met bijhorende olieslagerij (eveneens door paarden bewogen) in verval en een windmolen teruggaand op een octrooi van 1627 voor de oprichting van een oliewindmolen. Begin 19de eeuw wordt een stenen windmolen aan de zuidzijde van de Ieperstraat gebouwd, in 1835 wordt er de eerste stoommachine van de huidige fusiegemeente geplaatst. In 1846 bestaat de rosmolen nog steeds. In 1850 worden de twee windmolens of de "Ellemolens" in één familiebezit gebracht. De houten windmolen wordt vermoedelijk aan het einde van de 19de eeuw afgebroken. De overgebleven "Ellemolen" wordt in oktober 1914 door Franse schildwachten bezet. Bij de Duitse inname van Kortemark wordt deze hoge stenen molen gebruikt als uitkijkpost. Tijdens het geallieerde eindoffensief van september 1918 blazen de Duitsers de molen en het huis op. Ca. 1920 wordt het huis heropgebouwd en in een voorlopige maalderij wordt er gemalen. De stenen molen wordt nooit heropgebouwd. In 1922 wordt een mechanische maalderij met gasmotor gebouwd, in 1947 wordt er van gas op mazout overgeschakeld (het is niet bekend of deze maalderij bewaard is).

Het gehucht "Elle" kent een vrij dichte bebouwing, voornamelijk lage woningen uit de tweede helft van de 19de eeuw en het begin van de 20ste eeuw, doch meestal met vernieuwde parementen. Een goed voorbeeld vormt de lage tweewoonst onder pannen zadeldak op nrs. 25-27: parement uit het midden van de 20ste eeuw, doch de zijgevels tonen 19de-eeuws metselwerk. Nr. 24: arbeidershuis uit het eerste kwart van de 20ste eeuw onder zadeldak (mechanische pannen) afgelijnd door een verzorgde gootlijst op klossen. Rechthoekige muuropeningen onder betonnen latei met siermotieven. Nr. 29 (cf. Ieperstraat nr. 29), een burgerhuis van ca. 1886 met aansluitende voormalige leerlooierij stijgt met zijn twee bouwlagen onder gemansardeerd schilddak en zijn imposante bakstenen gevel boven de rest van de bebouwing uit. Nr. 31 is een huis van twee bouwlagen onder pannen schilddak, daterend uit de jaren 1930: markerend zijn de afgeschuinde travee met heiligennisje en het materiaalgebruik van baksteen, granitobanden en geglazuurde tegeltjes. Rechts sluit een garage uit het midden van de 20ste eeuw aan.

Tussen de Gitsstraat en de Hoogledestraat situeert zich een gaaf bewaard landelijk gebied met de beekvallei van de Grijsperrebeek. Rondom de beek glooiende percelen met populierenaanplant. In de vallei van de beek ligt de zogenaamde "Dry ceuninghenhoeve", een wederopbouwhoeve uit de jaren 1920, die als site echter teruggaat tot de 17de eeuw (cf. Ieperstraat nr. 56). Nr. 58 is een verbouwde 19de-eeuwse hoeve, doch met een bewaarde dwarsschuur onder zadeldak (mechanische pannen, dakverstek op 'hondjes'), deels bewaarde beplanking en schuurpoort van de langsgevel aan de straatzijde. Verderop over de Hoogledestraat zijn twee 19de-eeuwse hoeves bewaard, ze zijn als dusdanig reeds aangeduid op de kaart van Ph. Vandermaelen (ca. 1850), de site van nr. 80 is ook al aangeduid op de Ferrariskaart (1770-1778). Nr. 80 bewaart een 19de-eeuwse schuur met geïncorporeerde stalling, het woonhuis is vernieuwd. De gebouwen van nr. 82 (cf. Ieperstraat nr. 82) zijn eind 19de-eeuws of begin 20ste-eeuws.

Op de hoek Ieperstraat/ Hoogledestraat staat tot zijn vernietiging tijdens de Eerste Wereldoorlog de "Kruisstraatmolen" of "Haeszakmolen", een windgraanmolen van ca. 1800 (opname in de de belastbare gebouwen in 1803). De molen ontleent zijn namen aan zijn opstelling op het gehucht "Kruisstraat" (later "Poperinge" genoemd), dichtbij het cabaret "de Haeszak". De molen is op de kaart van P.C. Popp (ca. 1850) aangeduid als een (kleine) 'windkorenmolen'.

STEVENS M., Archiefbeelden Kortemark, Brussel, 2000, p. 35 (iconografie).
VERHAEGHE M., Uit het verleden van Kortemark, Brugge, 1953, p. 183.
VOGELS O., Kortemark op Krekebeke. Dorp en streke door de eeuwen heen, Zedelgem, 1990, s.p.
WERBROUCK M., Oude en nieuwe straten te Kortemark na de fusies, s.l., 1978, p. 79-81.
WERBROUCK M., Van molens en molenaarsgeslachten: acht eeuwen molengeschiedenis te Kortemark, in Jaarboek van de heemkundige kring "Crekel Beke", Kortemark, 1990, p. 100-113, 117-119.

Bron: Vanneste P., Baert S. & Creyf S., Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Kortemark, Deel I: Deelgemeente Kortemark en Handzame, Deel II: Deelgemeenten Werken en Zarren, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL42, (onuitgegeven werkdocumenten).

Relaties

omvat Bungalowwoning

Ieperstraat 28, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Burgerhuis met stalling en industriële gebouwen

Ieperstraat 29, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Dry Ceuninghenhoeve

Ieperstraat 56, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Herberg Het Vliegend Peerd

Ieperstraat 75, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve

Ieperstraat 82, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve d'Oude Scheure

Ieperstraat 6, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Kapel in nutsgebouw

Ieperstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Mariakapelletje

Ieperstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Mariakapelletje Doo-man

Ieperstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Villa

Ieperstraat 53, Kortemark (West-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.