Steenstraat (Werken)

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ straat

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Kortemark
Deelgemeente Onbepaald
Straat Steenstraat

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Kortemark (geografische inventarisatie: 02-05-2007 - 31-08-2008).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

De Steenstraat vormt de verbinding tussen de westelijke gemeentegrens met Esen (Diksmuide) en de grens met Handzame. Ze doorsnijdt via een overwegend recht tracé het volledige grondgebied van de gemeente Werken en loopt verder op het grondgebied van Handzame waar ze de gemeentegrens met Koekelare (Koekelare) vormt. Te Werken loopt ze quasi parallel met de Colvebeek en haar smalle vallei. Het is een historisch belangrijke straat die teruggaat op een "diverticula", een secundaire Romeinse heirbaan, tussen Kassel (Noord-Frankrijk) en Aardenburg (Nederland), via Brugge. In 1898 vinden kinderen op een heuveltje aan de Colvebeek, tussen de Hogestraat en de Steenstraat, een aarden pot met Romeinse muntstukken voornamelijk daterend uit de tijd van de soldatenkeizers Postumus, Gallienus, Trajanus en Commodus (2de, 3de eeuw). In 1950 vindt men in de omgeving van de Steenstraat, een gouden muntstuk en iets verderop een bronzen muntstuk, beiden uit de Romeinse periode. Bij het kasseien van de weg in 1859 treft men op verschillende plaatsen keien en ruwe veldstenen aan op een gemiddelde diepte van anderhalve meter. Op de plaatsen waar de Steenstraat de "Bethoosterse broeken" doorkruist trof men volgende opbouw aan: dwarsbalken met daarop een laag boomstammen en tenslotte een laag veldstenen overdekt met kiezel of keien (cf. Slembrouck B., Werken. Heemkundige studie over de gemeente Werken, Werken, 1955).

Ca. 1286 wordt langs de Steenstraat een abdij voor de "Rijke Claren" opgericht door Isabella van Luxemburg (1247-1298). De abdij besloeg een domein van acht hectare begrensd door de Steenstraat, de Hilstraat (huidige Oude Vladslostraat) en de Colvebeek. Reeds in 1295 wordt het gebouw verkocht aan de "abdij van Hemelsdale".

De straatnaam wordt voor het eerst vermeld in 1350 als "Steen straete". Deze benaming blijft behouden tot op heden.

Ter hoogte van de Handzamevaart bevond zich sinds de late middeleeuwen de zogenaamde "landing Ter Gote", een aanlegplaats voor boten en een "aard", een plaats bij de landing waar de aangevoerde goederen te koop werden aangeboden (cf. Steenstraat z.nr., Brug over Handzamevaart en aanlegplaats).

Aan de Handzamevaart bevond zich ook een versterking: in de rekeningen van het Brugse Vrije van 1488-1489 wordt melding gemaakt van een versterking, mogelijk staat dit in verband met een leger Franse soldaten die te Werken gelegerd zijn. In het "Geschiedkundig memoriaal van Wercken, gestaafd door een aantal bewijsstukken" (C. Vandenbussche, 1866) wordt deze versterking beschreven als een kasteel op de wijk "Tergote". Een akte van 1625 vermeldt "een sterkte waarin men zich verdedigd had in de voorgaande ongelukkige tijden eene langs de steenstraat nabij de vaart en de andere langs de barisdamstraat ook nabij de vaart".

Uit een register van dis- en kerklanden van 1510 blijkt dat er zich vroeger een klooster van de Duinheren, zogenaamd "Klooster van Nazareth", te Werken bevond. Het klooster zou gesitueerd geweest zijn op de wijk "Schuddebeurze" (Steenstraat ter hoogte van de Schuddebeurzewegel). Een smalle strook weide, die voorheen naar het klooster zou hebben geleid, wordt tot op heden "de kloosterdreve" genoemd. Een gotisch kapelletje genaamd "Nazareth" zou zeker tot 1978 aan deze locatie hebben herinnerd (op vandaag niet bewaard).

Op de Grote Kaart van het Brugse Vrije van Pieter Pourbus (1561-1571), gekopieerd door Pieter Claeissens, (1601) is de Steenstraat opgetekend met huidig tracé en een heel verspreide bebouwing. Met uitzondering van het gebied ten oosten van het huidige stukje Steenstraat dat naar de Bovekerkekmolenstraat leidt waar een elftal gebouwen bij elkaar staan.

Op de Ferrariskaart (1770-1778) is de straat afgebeeld met huidig tracé waarlangs verspreide bebouwing hoofdzakelijk bestaande uit hoeves. Ter hoogte van het gehucht "Kruisstraat" (kruispunt met huidige Vladslostraat) is er een concentratie van kleine vrijstaande woonhuizen. Zelfde weergave op het "Manschepe bouck van de heerlijkheid Wijnendale" van 1774, met aanduiding van de "Hofstede van het Clooster Hemelsdale" ten noorden van de oostelijke Steenstraat (cf. illustratie).

Tot juist voor de Tweede Wereldoorlog zijn er langs de Steenstraat meer dan dertig cafés en herbergen (cf. Steenstraat nr. 87). De laatste wordt in 1973 gesloten. De Steenstraat wordt rond 1970 rechtgetrokken (bocht die de Oude Gracht volgde) en gebetonneerd. Het jaarboek "Onze Vlasvezelbereidingsnijverheid" van 1941 vermeldt een tweetal bedrijven voor Werken waaronder één in de Steenstraat.

Op vandaag een landelijke straat met bebouwingsconcentratie rond het kruispunt met de Vladslostraat, in westelijke richting geleidelijk overgaand in landelijk gebied met verspreide bebouwing. De straat loopt verder over de Handzamevaart in oostelijke richting en doorsnijdt hierbij de zogenaamde "Bethoostersche broeken". Lage arbeiderswoningen uit begin 20ste eeuw, vaak met vernieuwd parement. Steenstraat nr. 8 is een lage arbeiderswoning vermoedelijk opgetrokken begin 20ste eeuw, gelegen op deels verhard erf. Roodbakstenen dubbelhuisje van drie traveeën onder zadeldak (rode mechanische pannen) en segmentbogige muuropeningen met vernieuwd houtwerk. Steenstraat nrs. 32-34: samenstel van twee lage arbeiderswoningen met aan weerszijden een onverharde oprit. Vermoedelijk daterend van begin 20ste eeuw. Nr. 27: verbouwde geelbakstenen 19de-eeuwse woning van vijf traveeën en anderhalve bouwlaag onder een zadeldak (rode Vlaamse pannen). Nr. 34 met vernieuwd parement. Roodbakstenen volume onder zadeldak (rode mechanische pannen). Rechthoekige muuropeningen onder betonnen latei. Nr. 32 met bewaarde deels beglaasde paneeldeur, raam met dubbele T-indeling en bovenlicht met vertikale geleding. Verschillende hoeves met 18de-eeuwse kern (cf. Steenstraat nrs. 10, 75 en 90) of 19de-eeuwse kern (Steenstraat nr. 44) die alle bestaan uit losse lage bestanddelen in een vrije opstelling. Uit de wederopbouwperiode dateren een aantal arbeiderswoningen al dan niet met geïncorporeerde nutsgebouwtjes (nrs. 51, 55, 64, 73 en 95, cf. Steenstraat nrs. 55, 64 en 95) en een vrijstaand huis (cf. Steenstraat nr. 49). Ook een viertal kapelletjes waarvan enkele teruggaand op oudere exemplaren. Recenter zijn een aantal vrijstaande villa's (nr. 53) en de voederfabriek Vandenberghe met bijhorende directeurswoning (nr. 46).

Manschepe bouck van de heerlijkheid Wijnendale (1774), bewaard in het museum "Kasteel van Wijnendale".
De Handzamevallei, in Jaarboek van de heemkundige kring "Crekel Beke", Kortemark, 1989.
LAMMENS W., Archeologisch Site-Museum. Vaste Collectie, gemeentebestuur Kortemark, 2005, p. 6.
SLEMBROUCK B., Werken. Heemkundige studie over de gemeente Werken, Werken, 1955, p. 44-52.
VAN HEE W., Onze vlasvezelbereidingsnijverheid. Jaarboek 1941, Kortrijk, 1941.
VANDENBUSSCHE C., Geschiedkundig Memoriaal van Wercken gestaafd door een aantal bewijsstukken, Brugge, 1866.
VANSTEENKISTE E., Over herbergen te Werken, in Jaarboek van de heemkundige kring "Crekel Beke", Kortemark, 1999.
VANTHOURNOUT C., De Romeinse muntschat van Werken. Onze gewesten in de Romeinse tijd, in Tijdingen 1988, Kortemark, 1989, p. 11-18.
WERBROUCK M., Oude en nieuwe straten te Kortemark na de fusies, s.l., 1978, p. 6-9.

Bron: Vanneste P., Baert S. & Creyf S., Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Kortemark, Deel I: Deelgemeente Kortemark en Handzame, Deel II: Deelgemeenten Werken en Zarren, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL42, (onuitgegeven werkdocumenten).

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Werken

Werken (Kortemark)

omvat 19de-eeuwse Mariakapel

Steenstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Arbeiderswoning met geïncorporeerd nutsgebouwtje

Steenstraat 95, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Boerenhuis

Steenstraat 10, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Brug over Handzamevaart en aanlegplaats

Steenstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Dieperliggende kleine hoeve

Steenstraat 99, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Dorpswoning met aanpalend atelier

Steenstraat 64, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Herberg Den Vliegende Boomgaard

Steenstraat 87, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve

Steenstraat 75, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve

Steenstraat 67, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat In kern 18de-eeuwse hoeve

Steenstraat 90, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Kapel toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Fatima

Steenstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Lage boerenarbeiderswoning

Steenstraat 55, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Mariakapel

Steenstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Motte

Steenstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Pijlerkapelletje toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes

Steenstraat zonder nummer, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Villa

Steenstraat 49, Kortemark (West-Vlaanderen)

omvat Woonhuis in boomgaard

Steenstraat 1H, Kortemark (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

is gerelateerd aan Steenstraat (Handzame)

Steenstraat (Kortemark)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.