Ledegem

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Ledegem
Deelgemeente Ledegem
Straat
Locatie Ledegem (Ledegem)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Ledegem (geografische inventarisatie: 01-01-1999 - 31-05-1999).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Landbouw- en woondorp van 4.102 inwoners (1976) en 1.116 ha. Ligging in Zandlemig Vlaanderen. Licht golvend reliëf (20 tot 32 m, kerkdorpel op 21 m), de hoogste punten liggen ten N.W. op de Sint-Pietershoek en de Schouthoek.

Vruchtbare grond, doorsneden door talrijke beken o.m. de Papelandbeke (grens met Moorslede), de Koolsdambeek (vroeger de Foncierbeek), de Heulebeek (gedeeltelijk de grens met Dadizele en Moorsele), de Wulfsdambeek. De 39 bunder bos die het N. van Ledegem in 1806 nog telde, zijn totaal verdwenen. De 'Heirstraete' was de oude, kronkelende baan van Menen naar Roeselare. Bij de aanleg van de steenweg Menen-Roeselare-Torhout-Brugge (1751-1754, nu Provinciebaan) onder Oostenrijks bewind werd deze oude weg gr.m. gevolgd, doch rechtgetrokken. Enkel te Ledegem kwam er een geheel nieuw tracé, ten O. van de oude weg (nog voor een stuk behouden als Heerweg). Ten O. van de Provinciebaan en parallel ermee werd in 1887-1889 de spoorlijn Menen-Roeselare aangelegd, met station in het N. van de dorpskern van Ledegem. Definitief afgeschaft in 1975; heden is de spoorbedding gedeeltelijk omgevormd tot een wandel- en ruiterpad.

Eerste vermelding in 1085 als "Liedengehem", wat zou betekenen heem van de familie Lido. De dorpsheerlijkheid werd ook nog de heerlijkheid Watene genoemd.

De heer van Ledegem had er reeds in 1365 geen kasteel meer. Deze heerlijkheid onder de zaal van Ieper (Casselrij Ieper, Oost-Ieperambacht) bezat de hoge, middelbare en lage rechtsmacht. Achterlenen o.m. Ten Ackere (in 1770 vervalt dit leen, cf. "goed Ten Grooten Ackeren" Kortwagenstraat), Ter Hulst, Ter Hassele, Swaenhove en de 'Cleene Vierschaere'. Het leen van Swielande werd rechtstreeks van de zaal van Ieper gehouden en had enkel de lage rechtsmacht.

Er werden ook lenen gehouden van de heerlijkheden van Dadizele, Moorslede, de Guldenbergabdij van Wevelgem (cf. Oosthove, Oosthovelaan) en het hof van Izegem (kasteel van Rumbeke). Frans-Robert Moerman d'Harlebeke, sinds 1731 burggraaf van Harelbeke, kocht in 1738 de heerlijkheid Ledegem en werd in 1740 tevens burgemeester van de stad Kortrijk. Diens zoon Robert-Jan (Gent 1717-Ledegem 1777) verbleef veel te Ledegem en had een belangrijk financieel aandeel in de heropbouw van de in 1763 afgebrande kerk. Het wapenschild van deze familie (1725), een gouden bijl op zilveren veld, vormt het l. bovendeel van het schild van de fusiegemeente.

Het patronaat van de kerk ging in 1149 (tevens oudste vermelding van de kerk) over van de Eeckhoutabdij van Brugge naar de St.-Maartensabdij van Doornik. De parochie maakte achtereenvolgens deel uit van het bisdom Doornik (tot 1559), Ieper (tot 1801), Gent (tot 1834) en Brugge.

De aaneengesloten bebouwing van Ledegem ontwikkelde zich volledig ten N. van de Heulebeek, het gebied ten Z. daarvan was erg moerassig en telde na 1850 enkele schaars verspreide boerderijen. In 1950-1951 echter inrichting van een begraafplaats aan de Z.-kant van de Menenstraat, en de laatste jaren gronddrainage en villabouw. Vlg. het Landboek van Ledegem (1735-1736, landmeter J. J. Boutens fs. van Rumbeke) zijn de oudste bebouwingskernen de Plaats met ten Z. de St.-Petruskerk (fig. 1) en de Menenstraat, met buitengoed "Het Peereboomhuis" uit XVIII. Uitbreiding van de aaneengeloten bebouwing vanaf XIX B aan de Rollegem-, Sint-Eloois-Winkel- en Stationsstraat. Oorlogsschade W.O. I vnl. in de ruime omgeving van het station.

Huidige dorpskom ten Z. smal aan de Menenstraat en de Plaats, ten N. driehoekig uitwaaierend aan de Rollegem-, Sint-Eloois-Winkel- en Stationsstraat.

Eenheidsbebouwing van arbeiderswoningen uit XX a aan de H. Verriestlaan. Nieuwe verkavelingen en sociale woningbouw vanaf de jaren 1950 en 1960 vnl. ten O. van de dorpskom (o.m. Cardijn-, Oost-, Guido Gezelle- en Stijn Streuvelslaan).

Recente inbreiding met villabouw en sociale woningbouw in de driehoek gevormd door de H. Verriestlaan, Rollegemstraat en de Sint-Eloois-Winkelstraat (cf. De Kempkens). Voorts heeft Ledegem nog een sterk landelijk en open karakter behouden.

Traditioneel was Ledegem een gemeente van pendel- en grensarbeiders die met de trein o.m. naar Menen en het Franse Halluin trokken. De Algemene Fluweelweverij (AFW) aan de Fabriekslaan werd in 1924 opgericht en biedt momenteel tewerkstelling aan een negentigtal mensen. De in 1907 gestichte conservenfabriek "La Merveille" verschafte werkgelegenheid tot 1968 (Sint-Eloois-Winkelstraat). Heden, kleine industriezone ten O. van de Provinciebaan, aan de Industrieweg en de Fabriekslaan. Voorts bloeiende, tamelijk recente autohandel aan de Provinciebaan. De spoorlijn Menen-Roeselare bood transportinfrastructuur voor enkele grote cichorei-asten, o.m. aan de Pape- en Kortwagenstraat. De vlasverwerking was minder prominent aanwezig, toch liggen o.m. aan de Rollegem- en Sint-Eloois-Winkelstraat enkele vlasschuren, en een vlasroterij annex vlasfabriek aan de Rollegembosstraat (buiten bedrijf).

  • Straatinleidingen en historische notities: MUSSELY J., BUYSSCHAERT J., Geschiedenis van Ledeghem, Brugge-Kortrijk, 1912.
  • Davidsfonds Ledegem, Oud-Ledegem, Torhout, 1987. Verzameling oude prentbriefkaarten met korte commentaar.

Bron: De Gunsch A., Metdepenninghen C., Tansens A. & Vanneste P. 1999: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kanton Roeselare, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N1, Brussel - Turnhout.

Relaties

maakt deel uit van Ledegem

Ledegem (West-Vlaanderen)

omvat Algemene Fluweelweverij, industriecomplex

Fabriekslaan 48-50, Ledegem (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Begijnestraat

Begijnestraat (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat De Kempkens

De Kempkens (Ledegem)

omvat Duitse bunker

Groene Jagerstraat 2, Ledegem (West-Vlaanderen)

omvat Duitse bunker

Groene Jagerstraat zonder nummer, Ledegem (West-Vlaanderen)

omvat Duitse commandopost

Industrieweg zonder nummer, Ledegem (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hugo Verriestlaan

Hugo Verriestlaan (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kortwagenstraat

Kortwagenstraat (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Menenstraat

Menenstraat (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Papestraat

Papestraat (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Plaats

Plaats (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Provinciebaan

Provinciebaan (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Rollegemstraat

Rollegemstraat (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Sint-Eloois-Winkelstraat

Sint-Eloois-Winkelstraat (Ledegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Stationsstraat

Stationsstraat (Ledegem)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.