Montenaken

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Gingelom
Deelgemeente Montenaken
Straat
Locatie Montenaken (Gingelom)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Gingelom (geografische inventarisatie: 01-01-1981 - 31-12-1981).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Gemeente op het Haspengouws leemplateau, ingesneden door de Molenbeek. Romeinse vondsten. Voor het eerst vermeld in 1139 als Montyneis (Gallo-Romeins Montiniacum, toebehorend aan Montinius).

Oorspronkelijk Loons allodium met belangrijke burcht op de zuidgrens van het graafschap Loon. De vrijheerlijkheid Montenaken bestond uit Montenaken, Klein-Vorsen, Bosschellen, Nerem, Wals-Wezeren en Walsbets. Tevens hoofdplaats van een gelijknamig kwartier van zesendertig gemeenten, door een drossaard voorgezeten. Schepenbank (door de prinsbisschop benoemd) sprak Luiks recht; jurisdictie over de hele vrijheerlijkheid.

Parochie van het bisdom Luik, aartsdiaconie Haspengouw, dekenij Sint-Truiden; verkoop van het tiendrecht in 1214 en begevingsrecht in 1260 door de graaf van Loon, aan de abdij Val-Notre-Dame te Hoei.

Landbouwgemeente met gaaf bewaard kerndorp gelegen op een hoogte, eertijds beheerst door een der oudste burchten van Loon die gelegen was op een omgrachte heuvel en volledig verwoest werd in 1465 door graaf van Nassau met zijn Bourgondische troepen. De burchttombe met de fundamenten van drie torens werd volledig genivelleerd in 1822. Op de markt bevond zich het perron, het belfort en de hallen. Dambordschema bepaald door drie straten: de Borchtstraat (thans Brugstraat) uitlopend in de Wezersestraat, richting Klein-Vorsen (Steenweg, Tomstraat en Smisstraat); de Ridder- of Jonckkerstraat, naar Borlo of Jeuk en Borgloon; de Nieuwstraat, via Bosschellen naar Klein-Vorsen, verder de Buskensstraat naar Roost. Deze drie straten worden doorsneden door secundaire wegen.

Opvallend dichte concentratie in de dorpskern van ruime vierkanthoeven, voornamelijk uit de 19de eeuw die onderling een sterke gelijkenis vertonen; kalkstenen inrijpoort, dikwijls voorzien van duiventoren, sobere boerenburgerhuizen van het dubbelhuistype, met gebruik van kalksteen voor deur- en vensteromlijstingen, ruime dwarsschuren, soms met twee poorten en stallen met kalkstenen muuropeningen. De recentere hoeven uit de tweede helft van de 19de eeuw zijn minder overvloedig met kalksteen afgewerkt, doch zijn even volumineus; typisch is hier de inrijpoort in een rondboogvormig spaarveld met breed, kwarthol profiel. De meeste hoeven zijn vrij intact bewaard. Door hun dichte concentratie, volume en ligging met de inrijpoort aan de straat en hun tuinen, verlenen zij het dorp een karakteristiek uitzicht, mede in de hand gewerkt door de terreinplooiingen, zodat het geheel ook van buitenuit gezien een markant beeld vormt. De hoeven buiten de dorpskern zijn door hun volume bepalend voor het landschap dat gaaf bewaard is en rijk aan afwisseling; terreinglooiingen, akkers en boomgaarden.

oppervlakte: 1.614 hectare. Aantal inwoners (1976): 1.842.

  • KEMPENEERS A., De oude vrijheid Montenaken, 2 dln, Leuven, 1861.
  • KEMPENEERS A., L'ancienne franchise et l'illustre famille des vicomtes de Montenaken, Brussel. 1859.

Bron: Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N1 (A-Ha), Brussel - Gent.

Auteurs: Schlusmans, Frieda

Datum tekst: 1981

Relaties

maakt deel uit van Gingelom

Gingelom (Limburg)

omvat Avernassetom

Montenaken (Gingelom)

omvat Barrier

Wezerenstraat tegenover nummer 15 (Gingelom)

omvat Blauwe Hoeve

Hannuitstraat 9, Gingelom (Limburg)

omvat Boerenburgerhuis van 1865

Gezusters Dehasquestraat 5, Gingelom (Limburg)

omvat Boerenhuis

Hellebronstraat 4, Gingelom (Limburg)

omvat Bonaertshoeve

Haagstraat 14, Gingelom (Limburg)

omvat Brugstraat

Brugstraat (Gingelom)

omvat Dorpswoning

Meerplaats zonder nummer, Gingelom (Limburg)

omvat Dorpswoning

Haagstraat 8, Gingelom (Limburg)

omvat Gemeentehuis van Montenaken

Peremplaats 1-3, Gingelom (Limburg)

omvat Gesloten hoeve

Sint-Rumoldusstraat 8, Gingelom (Limburg)

omvat Gesloten hoeve

Hannuitstraat 18, 19, Gingelom (Limburg)

omvat Gesloten hoeve

Riddersstraat 24, Gingelom (Limburg)

omvat Groenplaats

Groenplaats (Gingelom)

omvat Herenboerenparkjes in Montenaken

Gezusters Dehasquestraat 5, Hannuitstraat 18-19, Langstraat 66-68 (Gingelom)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Herenhuis

Hannuitstraat 4, Gingelom (Limburg)

omvat Hoeve

Bosschellestraat 11, Gingelom (Limburg)

omvat Hoeve met losse bestanddelen

Dr. Kempeneersstraat 131, Gingelom (Limburg)

omvat Hoeve Stepshoeve

Stepsstraat 9, Gingelom (Limburg)

omvat Hoeve van Nerem met watermolen

Gemeentestraat 11, Gingelom (Limburg)

omvat Kapel Onze-Lieve-Vrouw van Steps

Stepsstraat 1, Gingelom (Limburg)

omvat Kortijs

Montenaken (Gingelom)

omvat Langgestrekte hoeve

Hannuitstraat zonder nummer, Gingelom (Limburg)

omvat Langstraat

Langstraat (Gingelom)

omvat Linthouthoeve

Montenakenstraat 11, Gingelom (Limburg)

omvat Marktplaats

Marktplaats (Gingelom)

omvat Onze-Lieve-Vrouwkapel van 1839

Gemeentestraat 11, Gingelom (Limburg)

omvat Tuin en hek van de Linthouthoeve

Montenakenstraat 11 (Gingelom)

omvat Twee Tommen

Montenaken (Gingelom)

omvat Vierkantshoeve

Haagstraat 9, Gingelom (Limburg)

omvat Vorsen

Montenaken (Gingelom)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.