Halen

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Halen
Deelgemeente Halen
Straat
Locatie Halen (Halen)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Halen (geografische inventarisatie: 01-01-1981 - 31-12-1981).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Voor het eerst vermeld in 714 als Halon (Germaans Halhum: bocht in hoogland). In noordoostelijk Hageland, aan de Velpe en de samenvloeiing van Gete en Demer, met ten noorden de brede vochtige depressie der Demervallei, ten zuidwesten het Hageland met zuidwest- en noordoostwaarts gerichte heuvelruggen (Blokkenberg, Kluisberg, Muttenberg), ten oosten Vochtig Haspengouw.

De stad ontstond bij de weg Brabant-Keulen, bij de samenvloeiing van Gete, Velpe en Demer, op de grens van Brabant met Luik. Centraal, rechthoekig marktplein met de kerk in de noordoosthoek; aan de noordzijde de weg Diest-Hasselt en een noordelijke vertakking (Schoolstraat) naar de Kempen.

In 746 vermeld als schenking van Robrecht van Haspengouw aan de abdij van Sint-Truiden, doch vanaf 1200 Brabants grondgebied; in 1206 schenking der Brabantse stedelijke vrijheden door Hendrik I. Het grondgebied Halen besloeg toen niet alleen de stad Halen doch ook Wever, Attenrode, Meersel, Surbeempde, Glabbeek, Dorne, Webbekom, Bets, Winghe, Kersbeek, Cortenaeken, Kiesekem, Bursbeek, Kerckem en Vissenaken. In 1385 kreeg de stad haar omwalling met ruitvormig verloop; ten westen, de Diestse poort, ten oosten, de Luikerpoort. Na verwoestingen in 1567 en 1572 door Hollandse en Spaanse troepen werden pas in 1706 herstellingswerken uitgevoerd, de twee poorten werden tussen 1769-1780 heropgebouwd; na de Franse tijd, in 1823, volledig gesloopt. Buiten enkele gebouwen in traditionele stijl onder meer De Arend, het Munthuis op de Markt en de Molen op de Velpe, concentratie van herenhuizen en afspanningen uit de tweede helft van de 18de en de 19de eeuw, aan de Diestse- en Luiksestraat.

Nog duidelijke plattelandsgemeente met nadruk op de landbouwactiviteit, ten zuiden van de weg Diest - Hasselt; recente industriële inplantingen (papierfabrikatie en electrotechnische toestellen) ten noorden bij de staatsbaan, die de oude handelsweg door de stad van het doorgaand verkeer ontlast, en waarbij een nieuwe woonkern ontstond. Temidden van het agrarisch gedeelte, de voormalige cistercienzerinnenabdij Mariëndal te Rotem en de Kluis van Reynrode. Bij de landelijke architectuur is de vakwerkbouw vrijwel volledig verdwenen, dominerend is de baksteenbouw met losse schikking, en semigesloten tot gesloten aanleg. Bij de IJzerenbeek en de Velpe met hun licht glooiend landschap speelde zich in 1914 de laatste grote cavalerieslag af uit de geschiedenis, gekend als de "Slag der Zilveren Helmen" die uitliep op een Belgische overwinning zonder grote gevolgen voor het verloop van de Eerste Wereldoorlog.

Oppervlakte: 2.602 hectare. Inwonersaantal (1976): 5.319.

  • CUPPENS A., De slag der zilveren helmen, Diest, 1919.
  • MAAS P., Kort overzicht van de geschiedenis der stad Halen, Hasselt, 1877-1878.
  • RAYMAECKERS F., Historische oogslag op het stadje Halen en het voormalige vrouwenklooster Mariënrode (Brabantsch museum voor oudheden en geschiedenis, s.l. 1860, p. 292-362).
  • ULENS R. De steden Herk en Halen in het verleden (Jaarboek van het Limburgsch geschied- en oudheidkundig gezelschap, 47, 1933, p. 173-185).

Bron: Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N1 (A-Ha), Brussel - Gent.

Auteurs: Schlusmans, Frieda

Datum tekst: 1981

Relaties

maakt deel uit van Halen

Halen (Limburg)

omvat Abdij Mariëndal

Rotemstraat 4, Halen (Limburg)

omvat Belgische militaire begraafplaats

Liniestraat zonder nummer, Halen (Limburg)

omvat Belgische militaire begraafplaats

Liniestraat zonder nummer (Halen)

omvat Boerenburgerhuis

Nederstraat 1, Halen (Limburg)

omvat Boerenhuis

Liebroekstraat 66, Halen (Limburg)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Diephuis

Nederstraat 7, Halen (Limburg)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Dubbelhuis

Fonteinstraat 42, Halen (Limburg)

omvat Duits kruis

Ijzerwinningstraat zonder nummer, Halen (Limburg)

omvat Firmin Jacobslaan

Firmin Jacobslaan (Halen)

omvat Gedenkmonument Cyclisten

Betserbaan zonder nummer, Halen (Limburg)

omvat Gedenksteen Slag der Zilveren Helmen

Zilveren-Helmenstraat zonder nummer, Halen (Limburg)

omvat Gekandelaarde kruispuntlinde met boomkapel

Rotemstraat zonder nummer (Halen)

omvat Geknotte linde als hoekboom met boomkapel

Rotemstraat (Halen)

omvat Gemeentelijk plantsoen

Raubrandplein (Halen)

omvat Generaal de Wittestraat

Generaal de Wittestraat (Halen)

omvat Gesloten hoeve

Ertsenrijkstraat 115, Halen (Limburg)

omvat Heldenkapel

Kanonniersstraat zonder nummer, Halen (Limburg)

omvat Historische stadskern van Halen

Halen (Halen)

omvat Hoeve

Oude Leuvensebaan 13, Halen (Limburg)

omvat Hoeve

Betserbaan 76, Halen (Limburg)

omvat Hoeve

Corneliusstraat 35, Halen (Limburg)

omvat Hoeve

Ertsenrijkstraat 107, Halen (Limburg)

omvat Hoeve IJzeren Winning

Ijzerwinningstraat 2, Halen (Limburg)

omvat Hoeve met losse bestanddelen

Rotemstraat 14, Halen (Limburg)

omvat Hoeve met losse bestanddelen

Zelkstraat 15, Halen (Limburg)

omvat Hoeve met losse bestanddelen

Liniestraat 7, Halen (Limburg)

omvat Hoeve met losse bestanddelen

Bloemendaalstraat 51, Halen (Limburg)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoeve met losse bestanddelen

Velpenstraat 37, Halen (Limburg)

omvat Hoeve Vogel-sanck

Betserbaan 72, Halen (Limburg)

omvat Kasteel van Blekkom

Lindestraat 124, Halen (Limburg)

omvat Kluis van Reynrode en kapel

Oude Leuvensebaan 2, Halen (Limburg)

omvat Kruispuntlinde met boomkapel

Corneliusstraat zonder nummer (Halen)

omvat Laathof

Zepbrugstraat 34, Halen (Limburg)

omvat Langgestrekte hoeve

Bosstraat 52, Halen (Limburg)

omvat Loksbergenstraat

Loksbergenstraat (Halen)

omvat Markt

Markt (Halen)

omvat Oorlogsmonument

Liniestraat zonder nummer, Halen (Limburg)

omvat Pannenfabriek De Panoven

Panovenstraat 45, Halen (Limburg)

omvat Park van het kasteel van Blekkom

Lindestraat 124 (Halen)

omvat Pastorie van de Sint-Pancratiusparochie

Kerkstraat 10, Halen (Limburg)

omvat Rotemse molen

Gidsenstraat 24, Halen (Limburg)

omvat Rozenstraat

Rozenstraat (Halen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat School

Koepoortstraat 4, Halen (Limburg)

omvat Semi-gesloten hoeve

Oude Leuvensebaan 1-3, Halen (Limburg)

omvat Sint-Donatuskapel

Lindestraat zonder nummer, Halen (Limburg)

omvat Slagveld van Halen

Lanciersstraat (Halen)

omvat Stadswoning

Begijnhofplein 2C, Halen (Limburg)

omvat Tuin van de Rotemse molen

Gidsenstraat 24 (Halen)

omvat Twee burgerwoningen

Marktstraat 4, Halen (Limburg)

omvat Twee dorpswoningen

Staatsbaan 106-108, Halen (Limburg)

omvat Villatuin

Diestersteenweg 15, 15A (Halen)

omvat Zelk

Halen (Halen)

omvat Zwarte Duivelsstraat

Zwarte Duivelsstraat (Halen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.