Gentbrugge

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Gent
Deelgemeente Gentbrugge
Straat
Locatie Gentbrugge (Gent)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Gent (geografische inventarisatie: 01-01-1976 - 31-12-1983).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Zuidoostelijke voorstad van Gent met een oppervlakte van 786 hectare en 21.049 inwoners (1976). Van noord tot zuidoost omschreven door een bocht van de Schelde die tevens de grens vormt met de gemeenten Sint-Amandsberg, Destelbergen en Heusden. Voorts van zuid tot west palend aan Melle, Merelbeke en Ledeberg. Morfologisch vergroeid met Gent, Ledeberg, Sint-Amandsberg, Melle en Merelbeke.

Bodemkundig valt het onderscheid op tussen een overwegend droog en vrij hoog zandgebied (5 tot 15 meter) dat nagenoeg volgebouwd is en het vochtig kleigebied van de alluviale vlakte gevormd door het overstromingsgebied van de Benedenschelde. Van west naar oost doorsneden door de Rietgracht, een beek die uitmondt in de Schelde ter hoogte van een in 1870-1874 afgesneden meanderbocht.

Uit de Schelde gebaggerde archeologische vondsten daterend vanaf de late bronstijd worden in verband gebracht met de opgegraven nederzetting der urneveldcultuur te Destelbergen. Verder mondelinge bronnen over talrijke Gallo-Romeinse vondsten in het zogenaamde "Kamp" ter hoogte van de Voordries en nabij de vroegere Romeinse heirweg van Gent naar Bavay. Oudst bekende vermelding van de gemeente in 1163. In 1228, samen met andere heerlijkheden uit het graafschap Aalst, in leen gegeven aan de heer van Rode. Tot 1793 behorend tot het Land van Rode. Nochtans bezat de ondergeschikte heerlijkheid het Hof van Gentbrugge een eigen baljuw, schepenbank en vierschaar. Bleef tot midden 19de eeuw een dorp met arme landbouwersbevolking. De dorpskern ontwikkelde zich op het noordelijk deel van de hogere zandgronden en stond enkel in verbinding met Gent en Ledeberg. Vanouds een uitverkoren gebied voor talrijke lusthoven van de kleine landadel. Sommige gaan terug op oudere kastelen van Gentse patriciërsfamilies. De meeste waren voorzien van walgrachten en een uitgestrekt kasteelpark. Zij lagen verspreid over de hele gemeente. Gegroepeerde bewoning kwam voor aan de Kerkstraat (oude dorpskom) en aan de Oude Brusselseweg, de oude heirweg van Gent naar Brussel die in 1704-1708 zijn functie verloor voor de brede en rechte, nieuwe Brusselsesteenweg. Met de vestiging vanaf midden 19de eeuw van industrie (voornamelijk metaal- en textielnijverheid) geconcentreerd aan de Schelde-oever, een tendens die nog bevorderd werd door de aanleg van de ringspoorweg (1872), ontstond gelijktijdig (tweede helft 19de eeuw) de dicht bevolkte Bassijnwijk, een arbeiderswijk tussen oude dorpskern en de Brusselsesteenweg met de Kerkstraat als voornaamste as. In tweede helft 19de eeuw, na de aanleg van het Kerkplein raakte Gentbrugge-centrum volgebouwd. Sindsdien was het noordwestelijk deel der gemeente vergroeid met Gent. Op de schrale hoger gelegen zandgronden in het zuidoosten, de zogenaamde Heide, werd de centrale werkplaats opgericht van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (N.M.B.S.) in 1881-1884, in de volksmond gekend als het Arsenaal, het rangeerstation van Merelbeke en de werkhuizen van de Maatschappij van het Intercommunaal Vervoer van Gent (M.I.V.G.). Aldus ontwikkelden zich in laatste kwart 19de eeuw twee nieuwe woonwijken met voornamelijk arbeidershuizen, namelijk de wijk Arsenaal en de Veldwijk of Moscou aansluitend bij Ledeberg. Tussen beide wijken lag het exercitieplein, in 1815 oefenplein van de soldaten van Napoleon, begin jaren '70 grotendeels ingepalmd door de viaduct met opritten van de autosnelweg E3 die de hele gemeente doorsnijdt.

Onder impuls van Louis Van Houtte was Gentbrugge in tweede helft 19de eeuw uitgegroeid tot één van de voornaamste centra van de sierbloementeelt in het Gentse. De vele tuinbouwbedrijven bevonden zich verspreid in het centrum der gemeente en voorts voornamelijk gevestigd aan de Brusselsesteenweg. De vrijgekomen gronden der bloemisterijen na de eerste wereldoorlog, als gevolg van liquidatie of verplaatsing naar goedkopere gronden, werden stelselmatig verkaveld. Zo ontstonden vooral aan het Arsenaal nieuwe woonwijken waaronder enkele villawijken. Sinds de Tweede Wereldoorlog ondergaan de kasteelparken hetzelfde lot, evenals (recenter) een deel der landbouwgronden met uitzondering van de strook gevormd door de Scheldemeersen.

  • DE POTTER F.-BROECKAERT J. 1864-1870: Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen, reeks I, deel 3, Gent.
  • VAN WITTENBERGHE O. 1972: Zo was... Gentbrugge, Antwerpen.
  • s.n. 1981: Zoeken naar Gentbrugges verleden, Gent.
  • Driemaandelijks tijdschrift van het heemkundig genootschap Land van Rode.

Bron: Bogaert C., Lanclus K. & Verbeeck M. 1983: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Gent, Fusiegemeenten, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 4ND, Brussel - Gent.

Auteurs: Verbeeck, Mieke

Datum tekst: 1983

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Gent - fusiegemeenten

Afsnee, Desteldonk, Drongen, Gentbrugge, Ledeberg, Mariakerke, Mendonk, Oostakker, Sint-Amandsberg, Sint-Denijs-Westrem,...

omvat Achterdries

Achterdries (Gent)

omvat Antoon van Dyckstraat

Antoon van Dyckstraat (Gent)

omvat Arbeiderswoning

Jules Van Biesbroeckstraat 39, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Arbeiderswoningen in steegbeluik

Zakstraat 1, 2-20, 5-13, Jan Rijmstraat 22-24, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Bejaardenwoningen Tuinwijk De Warande

Jules Van Biesbroeckstraat 122-128, Theophiel De Jaegerstraat 1-7, Tuinwijk De Warande 1-59, 2-48 (Gent)

omvat Boswachterswoning

Boswachterstraat 30, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Braemkasteel

Braemkasteelstraat 1, Gent (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Brusselsesteenweg (Gentbrugge)

Brusselsesteenweg (Gent)

omvat Burgerhuis in art-nouveaustijl

Frederik Burvenichstraat 65, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Drie sluiswachtershuizen

Sluizenweg 1, 2, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Emanuel Hielstraat

Emanuel Hielstraat (Gent)

omvat Gentbruggeaard

Gentbruggeaard (Gent)

omvat Gentbruggekouter

Gentbruggekouter (Gent)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Gentbruggeplein

Gentbruggeplein (Gent)

omvat Hoeve

Jules Van Biesbroeckstraat 39, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Hovenierswoning

Jules Van Biesbroeckstraat 2, Gent (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hundelgemsesteenweg

Hundelgemsesteenweg, Hundelgemsesteenweg (Gent)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Jules Mac Leodstraat

Jules Mac Leodstraat (Gent)

omvat Kasteel Claeys-Bouüaert-Van Assche, ook De Naeyer-Verhaeghen

De Naeyerdreef zonder nummer, 2, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Kasteeldomein Vilain

Braemkasteelstraat 37, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Kasteelsite Heusden-Gentbrugge

Heusden (Destelbergen), Gentbrugge (Gent), Melle (Melle)

omvat Kerkstraat

Kerkstraat (Gent)

omvat Klokstraat

Klokstraat (Gent)

omvat Koningsdonkstraat

Koningsdonkstraat (Gent)

omvat Landhuis

Braemkasteelstraat 6, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Leo Tertzweillaan

Leo Tertzweillaan (Gent)

omvat Louis Van Houttestraat

Louis Van Houttestraat (Gent)

omvat Louis Van Houttewijk

Désiré Toeffaertstraat, Henri Mortierstraat, Lieven Delaruyestraat, Oude Brusselseweg (Gent)

omvat Meersemdries

Meersemdries (Gent)

omvat Neoclassicistische villa

Rode-Kruisstraat 1, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Oude Brusselseweg

Oude Brusselseweg (Gent)

omvat Parochiekerk Sint-Eligius en pastorie

Sint-Eligiusstraat zonder nummer, Keiberg 1, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Pastorie en directeurswoning Sint-Jozefsinstituut

Kliniekstraat 44-46, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Personeelswoningen en duiventoren

Hélène Maréchalhof 1, Boswachterstraat 1-13, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Ploegstraat

Ploegstraat (Gent)

omvat Pomphuis en jachtpaviljoen

Philippe Van de Veldehof 13, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Rij arbeiderswoningen

Keiberg 3-17, Bruiloftstraat 39-43, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Sasstraat

Sasstraat (Gent)

omvat Sint-Simonstraat

Sint-Simonstraat (Gent)

omvat Stadswoning

Braemkasteelstraat 35, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Stadswoning

Kliniekstraat 55, Gent (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Textielbedrijf E. De Porre

Jules de Saint-Genoisstraat 101, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Tuinwijk Ter Heide

Jules de Saint-Genoisstraat 113-147, Peter Benoitlaan 90-104, Tuinwijk ter Heide 1-83 (Gent)

omvat Villa

Rode-Kruisstraat 4, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Villa

Braemstraat 57, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Villa

Jules Destréelaan 63, 63B, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Voordries

Voordries (Gent)

omvat Woning Vermaercke

Henri Pirennelaan 68, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Woonhuis ontworpen door G. Eysselinck

Arthur Van Laethemstraat 6, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Zes arbeidershuisjes

Neerscheldestraat 16-26, Gent (Oost-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.