Sint-Amandsberg

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Gent
Deelgemeente Sint-Amandsberg
Straat
Locatie Sint-Amandsberg (Gent)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Gent (geografische inventarisatie: 01-01-1976 - 31-12-1983).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Noordoostelijke fusiegemeente in de agglomeratie Gent, ten noorden grenzend aan Oostakker waarvan het tot 1872 deel uitmaakte (voor historiek zie inleiding Oostakker). Op die manier maakte ook Sint-Amandsberg tevoren deel uit van de Sint-Baafsheerlijkheid en ressorteerde onder de kasselrij van de Oudburg. Grotendeels verstedelijkte gemeente met een hoge bevolkingsdichtheid (23.800 inwoners op een oppervlakte van 600 hectare). Doorkruist door twee oude steenwegen van Gent naar Antwerpen en naar Dendermonde, en ook door de spoorlijn Gent-Antwerpen. Gelegen op vrij hoge schrale zandbodem nabij de alluviale vlakte van Leie en Schelde met hoogste niveauverschil in het zuidwesten gevormd door een aantal zandheuvels. Deze "bergen" waren overblijfsels van boreale stuifzandkoppen van 10.000 jaar oud. De meeste werden uitgezaveld of afgevoerd in de 19de en 20sten eeuw.

De gemeente ontleent haar naam aan de enige nog bewaarde zandheuvel, de Sint-Amandsberg of Kapelleberg, waarrond zich trouwens in de 19de eeuw het huidige centrum ontwikkelde. Ten noorden van deze Sint-Amandsberg, op het noordoostelijk gedeelte van het huidige kerkhof, zou de Sint-Baafsabdij een van haar oudste hoeven opgericht hebben, het hof van Zingem, voor het eerst vermeld in 966, maar als site mogelijk opklimmend tot de 7e-8e eeuw. Dit hof wordt beschouwd als de oudste woonkern van Sint-Amandsberg, in functie waarvan de kapel op de Sint-Amandsberg zou opgericht zijn. Vanaf de 17de eeuw verdwijnt ieder spoor van het hof, alleen de benaming Singemkouter herinnert nog aan de noordelijk gelegen akkers van het hof. De Antwerpsesteenweg, die de voet van de Sint-Amandsberg aandoet, wordt in zijn oorspronkelijk tracé (de Achterstraat die een bocht maakt rondom de heuvel) aanzien als een vergroeiing van twee wegen die het hof van Zingem aandeden. De vermaarde Negenmeimarkt van het Sint-Baafsdorp werd in 1540 verplaatst naar het gehucht genaamd Sint-Amandsberg rondom de gelijknamige heuvel met zijn kapel. Aan de voet van diezelfde heuvel werd in 1847 een nieuwe kerk gebouwd en van dan af werd Sint-Amandsberg een zelfstandige parochie.

Tot in tweede helft 19de eeuw was Sint-Amandsberg in hoofdzaak een land- en tuinbouwgemeente. Met de vestiging van industrie aan de stadsgrens en aan beide steenwegen ontstond lintbebouwing aan de Antwerpse- en Dendermondsesteenweg. Om te voldoen aan de huisvesting van de stijgende arbeidersbevolking werden trouwens tal van beluiken gecreëerd in de buurt van beide steenwegen. In aansluiting met de nieuw aangelegde burgerwoonwijk op de Heirnis te Gent werd ook de Heirniswijk op grondgebied Sint-Amandsberg geürbaniseerd en was die begin 20ste eeuw vrijwel volgebouwd. Vlakbij, ten noorden van de Dendermondsesteenweg werd de Heilige-Hartkerk in 1877 tot zelfstandige parochiekerk verheven. Beide eerst ontstane parochies van Sint-Amandsberg zijn heden morfologisch totaal vergroeid met stad Gent. De onvruchtbare velden Heyvelt en Westvelt werden pas in de 20ste eeuw aanlokkelijk als woonplaats. Door de gestadige bevolkingsaangroei werd nog de parochie van Onze Lieve Vrouw van de Oude Bareel opgericht (1928), van Sint-Bernadette (1949) en van het Westveld (1957). De moderne Heilige Kruiskerk van het Westveld op het Heilig-Kruisplein, werd opgericht naar ontwerp van architect P. Van Maele (1960).

Enkel in het oosten, aansluitend bij Oostakker, ten noorden van de spoorlijn Gent-Antwerpen, bleef nog een landbouwstrook bewaard, met de Beelbroekstraat als enig oud straattracé met landelijk karakter.

In het westen werd de gemeentegrens verscheidene malen verlegd voor de uitbouw van de haven van Gent.

  • GYSSELING M. 1974: Geschiedenis van Oostakker en Sint-Amandsberg tot 1794, Oostakker.
  • GYSSELING M. 1978: Het hof te Zingem, bakermat van Sint-Amandsberg, Heemkundig Nieuws, Heemkundige Kring "De Oost-Oudburg" 6.3, 7-9.
  • VAN POECK M. 1910: Geschiedenis en beschrijving van Sint-Amandsberg, Sint-Amandsberg.

Bron: Bogaert C., Lanclus K. & Verbeeck M. 1983: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Gent, Fusiegemeenten, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 4ND, Brussel - Gent.

Auteurs: Verbeeck, Mieke

Datum tekst: 1983

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Gent - fusiegemeenten

Afsnee, Desteldonk, Drongen, Gentbrugge, Ledeberg, Mariakerke, Mendonk, Oostakker, Sint-Amandsberg, Sint-Denijs-Westrem,...

omvat Aannemersstraat

Aannemersstraat (Gent)

omvat Achterstraat

Achterstraat (Gent)

omvat Adolf Baeyensstraat

Adolf Baeyensstraat (Gent)

omvat Antwerpsesteenweg (Sint-Amandsberg)

Antwerpsesteenweg (Gent)

omvat Arbeiderswoningen

Rozebroekslag 30-34, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Architectenwoning Eric Balliu

Isidoor De Vosstraat 98, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Architectenwoning Louis Hagen

Nijverheidskaai 43, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Architectenwoning van Fried Verschuren

Staf Bruggenstraat 80, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Beelbroekstraat

Beelbroekstraat (Gent)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Beeldhouwersstraat

Beeldhouwersstraat (Gent)

omvat Blauwselfabriek

Nijverheidskaai 2, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Bloemistenstraat

Bloemistenstraat (Gent)

omvat Bloemisterij

Alfons Braeckmanlaan 430, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Boerenwoning

Heiveldstraat 350, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Bouwmeestersstraat

Bouwmeestersstraat (Gent)

omvat Burgerhuis

Jos Verdegemstraat 47, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Burgerhuis

Schoolstraat 14, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Burgerhuis

Halvemaanstraat 93-97, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Burgerhuis

Schoolstraat 57, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Burgerhuis in art nouveau

Jos Verdegemstraat 43, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Burgerhuizen ontworpen door J. Rooms

Halvemaanstraat 125-135, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Dendermondsesteenweg

Dendermondsesteenweg, Dendermondsesteenweg (Gent)

omvat Drie eclectische burgerhuizen ontworpen door J. Rooms

Schoolstraat 63-71, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Elektriciteitscabine

Johannes Hartmannlaan 2-4, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Groot Begijnhof

Groot Begijnhof 2-98 (Gent)

omvat Grote School V. Braeckman-Van Biezen

Halvemaanstraat 94, 94A-B, 96, Gent (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Gustaaf Carelshof

Gustaaf Carelshof (Gent)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Heernisplein

Heernisplein (Gent)

omvat Herenhuis

Schoolstraat 13, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Hoekhuis ontworpen door G. Eysselinck

Oscar De Reusestraat 1, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Hoekhuis ontworpen door J. Rooms

Rozebroekstraat 1, 1A-B, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Hoeve Schuurgoed

Westveldstraat 1, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Hof van Heirlegem

Herlegemstraat 13, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Huizen in steegbeluik

Slokkeboomstraat 1-27, 2-28, Azaleastraat 89, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Kastelensite Destelbergen en Sint-Amandsberg

Beukendreef, Eenbeekstraat, Frans Heynderycxrede, Kerkkouterrede, Kerkstraat, Kromrede, Kwadenplasstraat,...

omvat Klooster en school van de zusters van Onze-Lieve-Vrouw Visitatie

Louis Schuermanstraat 3, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Kunstenaarstraat

Kunstenaarstraat (Gent)

omvat Land van Waaslaan

Land van Waaslaan, Land van Waaslaan (Gent)

omvat Maalderij Capiteyn

Halvemaanstraat 137, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Neoclassicistisch burgerhuis

Schoolstraat 56, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Nijverheidstraat

Nijverheidstraat (Gent)

omvat Parochiekerk Heilig Hart

Heilig-Hartplein zonder nummer, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Parochiekerk Heilig Kruis

Heilig-Kruisplein 10, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Pastorie Heilig-Hartparochie

Louis Schuermanstraat 1, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Reginald Warnefordstraat

Reginald Warnefordstraat (Gent)

omvat Scheldestraat

Scheldestraat (Gent)

omvat Sociale woonwijk Westveld

Alfons Braeckmanlaan, Boomkruiperstraat, Bosduifstraat, Distelvinkstraat, Grasmusstraat, Havikstraat,...

omvat Stadswoningen

Azaleastraat 1-13, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Stadswoningen in eenheidsbebouwing

Azaleastraat 4-10, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Toekomststraat

Toekomststraat (Gent)

omvat Twee burgerhuizen

Grondwetlaan 84-86, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Twee burgerhuizen

Destelbergenstraat 121-123, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Twee burgerhuizen

Halvemaanstraat 44B, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Twee burgerhuizen

Louis Schuermanstraat 4-6, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Victor Braeckmanlaan

Victor Braeckmanlaan (Gent)

omvat Villa en toegangshek ontworpen door G. Henderick

Rozebroekstraat 96, Victor Braeckmanlaan zonder nummer, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Villa in cottagestijl

Waterdreef 13, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Villa ontworpen door Carl Brommer

Henri Van Cleemputteplein 2, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Visitatiestraat

Visitatiestraat (Gent)

omvat Wolterslaan

Wolterslaan (Gent)

omvat Woning Gardelein

Isidoor De Vosstraat 106, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Woning Vierstraete

Albrecht Rodenbachstraat 76, Gent (Oost-Vlaanderen)

omvat Zestien tuinwijkwoningen ontworpen door V. Vaerwyck

Halvemaanstraat 2-32, Gent (Oost-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.