Bommershoven

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Borgloon
Deelgemeente Bommershoven
Straat
Locatie Bommershoven (Borgloon)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Borgloon (geografische inventarisatie: 01-01-1999 - 31-12-1999).
Links

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Etymologisch klimt de naam met -hoven-suffix op tot de Frankische periode. Oudste vermelding als Womershove. Gelegen in Droog-Haspengouw, en doorkruist door de Marmelbeek, met bron onmiddellijk ten noorden van het centrum, en de Mombeek; laatstgenoemde vormt de oostgrens van de gemeente met Tongeren (Piringen en Widooie). Deze beken vormen vochtige depressies (65 meter), waarbuiten het landschap stijgt tot 102 meter en 110 meter (Magneebos, op de grens met Heks) en het typische Droog-Haspengouwse open field-landschap met akkerbouw vertoont. De oudste bewoningssporen klimmen op tot de prehistorie.

Bommershoven lag aan de belangrijke heirbaan Tongeren-Tienen-Kassel, die thans nog steeds als weg wordt gebruikt (tracé Loonderweg-Moerenstraat-Oude Kassei). Bovendien doorkruisten twee antieke wegen, die van Bilzen-Waremme en de vanuit Tongeren noordelijk lopende weg, het grondgebied van de gemeente. In het begin van deze eeuw werden op de plaats Wilder resten van een Romeinse villa opgegraven. Ook het herengoed "Tenhove" zou ontstaan zijn uit een Romeinse villa.

Volgens een late traditie zou de gemeente, samen met het naburige Widdooie, tot het domein van Adelardus, de latere abt van Corbie behoord hebben, die het circa 826 zou geschonken hebben aan de abdij. Het is echter waarschijnlijker dat Bommershoven oorspronkelijk behoorde tot het persoonlijke domein van de graven van Loon. Het vormde met het huidige, noordelijk gelegen gehucht Haren één heerlijkheid, die in 1366 in bezit komt van de Bisschoppelijke Tafel van Luik.

De gehuchten Bommershoven en Haren waren zelfstandige Loonse gemeenten, die onder de jurisdictie stonden van de Loonse schepenbank van Haren-Bommershoven. Pas vanaf 1844 vormen zij één gemeente.

De herenhoeve "Terhove", gelegen op de oostgrens van de gemeente, aan de Mombeek, was in oorsprong een Gallo-Romeins domein, dat door de Franken werd overgenomen. Het lag onmiddellijk ten zuiden van de Romeinse heirbaan. In 773 werd het eigendom van de abdij van Corbie, die er haar proosdij vestigde. Ondanks de onduidelijkheid over de oorsprong van de bezittingen van Corbie, bezat deze abdij in de streek een aanzienlijk grondgebied, dat bestuurd werd vanuit deze centraal gelegen proosdij; de graven van Loon waren voogd over deze gebieden. Ook de landcommanderij Alden Biesen had een grote bezitsconcentratie in en rond Bommershoven, onder meer het Biezenhof (zie Alfonsstraat).

Op een hoogte ten oosten van het dorpscentrum (Pullenberg) stond de galg. Gedurende de Spaanse Successieoorlog kampeerden in 1702 en 1703 Franse legereenheden van generaal de Bousslerd in het dorp. Op kerkelijk gebied was Bommershoven tot 1844 afhankelijk van de Sint-Pietersparochie van Haren, een stichting van de abdij van Corbie. De Sint-Alfonskapel werd door de pastoor van Haren bediend. Corbie behield tot circa 1559 de patronaatsrechten en tienden van de parochie; in 1588 gaan beide over naar het Sint-Lambertuskapittel van Luik (zie Haren).

Bommershoven was steeds een landbouwdorp, en de landbouw is nog steeds de belangrijkste activiteit. Ongeveer de helft van de actieve bevolking is forens. Tot in de jaren 1960 was hier een begin 20ste-eeuwse opgerichte, vrij belangrijke siroopfabriek gevestigd.

Het nederzettingspatroon wordt bepaald door twee factoren: de nabijheid van water in de vorm van de twee hoger vermelde beken, en de Romeinse heirbaan. Bommershoven ontstond in de vallei van de Marmelbeek, langsheen de Romeinse heirbaan, die vóór de aanleg van de steenweg Sint-Truiden - Tongeren in 1819-20 de verbinding vormde tussen beide steden en Maastricht. De oudste bebouwing, voornamelijk bestaande uit hoeven en boerenburgerhuizen, concentreert zich aan deze weg, met kerk en kasteel onmiddellijk ten zuiden ervan. Het dorp Haren ontstond als een straatdorp op de westelijke valleiwand van de Mombeek, in het noorden van het huidige grondgebied. De steenweg Sint-Truiden - Tongeren, die sinds 1819-20 het grondgebied van west naar oost doorkruist, werd bebouwd vanaf de eerste helft van de 19de eeuw; in dezelfde periode ontwikkelt zich de bebouwing aan de verbindingsweg van het centrum van Bommershoven naar de Steenweg (Bommershovenstraat). Oppervlakte: 635 hectaren Aantal inwoners: 880.

  • Kerkwijdingen te Rutten, Widooie, Bommershoven, Herderen, Heks, Ton. A⁰ 1851, Limburg, 16, 1935, pagina's 225-226.
  • BAILLIEN H., Inventaris van het fonds Luc Breuls de Tiecken neergelegd in het Stadsarchief van Tongeren, Tongeren, 1981.
  • BAUWENS-LESENNE M., Bibliografisch repertorium van de oudheidkundige vondsten in Limburg behoudens Tongeren-Koninksem (vanaf de vroegste tijden tot de Noormannen), Oudheidkundige repertoria, Reeks A: Bibliografische repertoria; 8, Brussel, 1968, pagina's 24-25.
  • BROUWERS J., Het matriculaat in Haren en Bommershoven, Limburg, 65, 279-281.
  • E.B. FRERE J., Pullenberg, Oude Linde, galg, Maandelijks Bulletijn der Vereeniging tot Behoud van Natuur- en Stedeschoon, 1986, 10, pagina 92.
  • LUX G.V., De Romeinse overblijfselen in de streek rondom Gors-Opleeuw, Het Oude Land van Loon, 1970, pagina 25, 48.
  • PAQUAY J., Les paroisses de l'ancien concile de Tongres y compris les conciles de Hasselt et Villers-L'Evêque démembrés du même concile, Bulletin de la Société d'Art et d'Histoire du Diocèse de Liège, 1909, pagina's 44-147.
  • PAQUAY J. 1914: Inventaire des archives, Jaarboek van het Limburgsch Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, 32, pagina's 149-150.
  • PLUYMERS L., Oorlogsgruwelen te Heks , Limburg, 1976, 55,(5), pagina 215.
  • SCHAETZEN G. de, De weg Tongeren-Tienen en de "Laagte van Terhove", Het Oude Land van Loon, 1947, 2, 6-13.
  • WOUTERS D. de, Terhove, ou se trouvait l'ancien prévôté de l'abbaye de Corbie, Le Patriotte Illustré, 1949, 65, pagina's 374-375.

Bron: Pauwels D., Schlusmans F. met medewerking van Muyldermans E. & Rombouts J. 1999: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Tongeren, Kanton Borgloon, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 14N4, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Schlusmans, Frieda

Datum tekst: 1999

Relaties

maakt deel uit van Borgloon

Borgloon (Limburg)

omvat Alfonsstraat

Alfonsstraat (Borgloon)

omvat Bommershovenstraat

Bommershovenstraat (Borgloon)

omvat Boomgaard met veekeringshaag

Bommershoven (Borgloon)

omvat Dorpskern Bommershoven

Alfonsstraat, Moerenstraat, Oude Kassei (Borgloon)

omvat Haren

Bommershoven (Borgloon)

omvat Kasteeldomein Ter hove

Terhove 140, 141, Borgloon (Limburg)

omvat Loonderweg

Loonderweg (Borgloon)

omvat Moerenstraat

Moerenstraat (Borgloon)

omvat Opgaande gewone beuk

Terhove (Borgloon)

omvat Oude Kassei

Oude Kassei (Borgloon)

omvat Tongersesteenweg (Bommershoven)

Tongersesteenweg (Borgloon)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.