Gutschoven

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Heers
Deelgemeente Gutschoven
Straat
Locatie Gutschoven (Heers)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Heers (geografische inventarisatie: 01-01-1999 - 31-12-1999).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Etymologisch behoort de naam met -hoven-suffix tot de Frankische periode. Eerste vermelding als Goetshoven (1315). Ook onder de romaanse vorm Gocincourt (13de eeuw).

Gelegen in Droog-Haspengouw; licht golvend landschap (60-78 meter). De Wijerbeek is één van de beken die in de Herk samenvloeien. De antieke weg Trier-Nijmegen over Ombret en Hasselt doorkruiste het grondgebied van de gemeente. Een tumulus van 70-90 na Christus, waarvan de grafgiften zich bevinden in het Provinciaal Gallo-Romeins Museum te Tongeren, is bewaard. Hij werd onderzocht door de archeologische buitendienst van het Provinciaal Gallo-Romeins Museum te Tongeren in 1985. Mogelijk behoorde deze tumulus bij de villa, die zich op de Sassenbroekberg in het aangrenzende Broekom (Borgloon) bevond. Onder de tumulus bevonden zich graven uit het La Tène-tijdperk, wat wijst op een prehistorische occupatie.

Gutschoven behoorde tot het persoonlijke domein van de graven van Loon. Het wordt in leen gegeven aan de familie, die zich heren van Gutschoven noemen; zij waren eigenaar van een groot Loons leen, Overbroek, dat zich op het grondgebied van Gutschoven bevond; de heerlijkheid Gutschoven gaat achtereenvolgens over in handen van de families de Seraing (1390), van Alsteren (1517), en van Ess alias van Buysdael (1531). In 1594 worden de heerlijke rechten door prinsbisschop Ernest de Bavière aan Thierry Wechter, eerste echtgenoot van Sophie de Hinnisdael, vrouwe van Gutschoven gegeven; vervolgens in het bezit van de families de Tollet (1617), de Blanckart (1711) en de Méan (18de eeuw).

Circa 1670 begint Nicolas-Bernard Tollet, heer van Rijkel en Gutschoven met de bouw van een kasteel, dat wegens geldgebrek nooit afraakte, en weldra een ruïne werd. Er functioneerde een laathof, van het Blockhuys genaamd.

Op juridisch gebied ressorteerde de schepenbank van Gutschoven onder het Oppergerecht van Vliermaal. Gutschoven was een Loonse gemeente met een jaarlijks verkozen burgemeester.

Tijdens de oorlogen van Lodewijk XIV heeft het dorp vooral circa 1670 te lijden van militaire opeisingen. De Heilige-Drie-Morenkerk of Sint-Mauruskerk was een quarta-capella van de kerk van Borgloon en maakte oorspronkelijk deel uit van de parochie van Borgloon. In 1021 wordt het patronaatsrecht en de tienden door prinsbisschop Volbodo aan het Onze-Lieve-Vrouwekapittel van Huy geschonken. De kerk had het dooprecht.

Gutschoven is steeds een landbouwdorp geweest. Het gebrek aan tewerkstelling buiten de landbouw deed het bevolkingsaantal dalen ten opzichte van dat van 1900. Meer dan de helft van de actieve bevolking is forens. Het dorp telde in de tweede helft van de 18de eeuw, confer Ferrariskaart (1771-77), vijf grote gesloten hoeven. De oudste bebouwing is geconcentreerd rondom de kerk, in het noordelijk gedeelte van de Nieuwe Steenweg, en aan de aansluitdende Wijngaardstraat, wat het dorp het uitzicht geeft van een straatdorp. Dit straatdorp volgt op de oostelijke valleirand de loop van de Wijerbeek, waaraan de nederzetting waarschijnlijk ontstond. Recente uitbreiding van de bebouwing aan de Nieuwe Steenweg, de Bekstraat en de Gutschovenstraat.

Oppervlakte: 278 hectare. Aantal inwoners: 292 (1970).

  • AMAND M. & NOUWEN R., Gallo-Romeinse tumuli in de Civitas Tungrorum, (Publicaties van het Provinciaal Gallo-Romeins Museum te Tongeren; 40), Hasselt, 1989, p. 37-40.
  • BAUWENS-LESENNE M., Bibliografisch repertorium van de oudheidkundige vondsten in Limburg behoudens Tongeren-Koninksem (vanaf de vroegste tijden tot de Noormannen), (Oudheidkundige repertoria, Reeks A: Bibliografische repertoria; 8), Brussel, 1968, p. 101.
  • DARIS J., Notices historiques sur les églises du diocèse de Liège, Vol. III, Liège, 1873, p. 98-108.
  • PAQUAY J., Les paroisses de l'ancien concile de Tongres, y compris les conciles de Hasselt et Villers-l'Evêque démembrés du même concile. (Bulletin de la Société d'Art et d'Histoire du Diocèse de Liège, p. 255-256).
  • VANVINCKENROYE W.,Onderzoek van de Gallo-Romeinse tumulus van Gutschoven. (Publicaties van het Provinciaal Gallo-Romeins Museum te Tongeren), 1987.

Bron: Pauwels D., Schlusmans F. met medewerking van Muyldermans E. & Rombouts J. 1999: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Tongeren, Kanton Borgloon, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 14N4, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Schlusmans, Frieda

Datum tekst: 1999

Relaties

maakt deel uit van Heers

Heers (Limburg)

omvat Gesloten hoeve

Wijngaardstraat 1, Heers (Limburg)

omvat Kerkhof

Wijngaardstraat zonder nummer (Heers)

omvat Kruis

Bekstraat zonder nummer, Heers (Limburg)

omvat Nieuwe Steenweg

Nieuwe Steenweg (Heers)

omvat Pastorie Drie-Morenparochie

Wijngaardstraat 2, Heers (Limburg)

omvat Tumulus Graf van Gutshoven

Wijngaardstraat zonder nummer, Heers (Limburg)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.