Nieuwkerke

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Heuvelland
Deelgemeente Nieuwkerke
Straat
Locatie Nieuwkerke (Heuvelland)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Heuvelland (geografische inventarisatie: 01-01-1991 - 31-12-1991).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Grensgemeente van 1792 ha met 1627 inwoners (1989), sinds 1977 deeluitmakend van de gemeente Heuvelland; gelegen aan de taalgrens, in Zandlemig-Vlaanderen en de Zuidvlaamse Bergen, aan de Leie en de Franse grens; ten noorden en ten noordoosten vormt de Douve de grens met Dranouter en Wulvergem. Overwegend meestal goed gedraineerde en vruchtbare zandleem- en leembodems, netter in de beekdepressies.

Nieuwkerke komt voor het eerst voor in 1080 onder de benaming Nova ecclesia. Deze plaats, die ook West-Nieuwkerke werd genoemd, behoorde aanvankelijk toe aan de abdij van Zonnebeke. Er was reeds een kapelanie in 1271. De Z.-uitloper tot aan de Leie, "La branche d'Oosthove" (zie hoeve "Oosthove"), sloot op bestuurlijk vlak aan bij Nieuwkerke, kerkelijk echter hoorde het bij de aangrenzende parochie Ploegsteert. Naast de dorpsheerlijkheid lagen op het grondgebied Nieuwkerke nog een aantal andere heerlijkheden onder meer Niepkerke (zie Niepkerkestraat) en een groot deel van de Vierschaar van Oekene en Spiere zie de straatnaam Spiervelden. Nieuwkerke behoorde tot de kasselrij Belle (Bailleul), en, tot de kasselrij Waasten sinds het grensverdrag (1769) tussen de Oostenrijkse Nederlanden en Frankrijk cf. vier bewaarde grenspalen met dubbele arena en drie relies gelegen aan de Mitoyen-, de Zak-, de Eikel- en de Zwartemolenstraat (Dranouter).

Tijdens de middeleeuwen kende Nieuwkerke een bloeiende lakennijverheid; de wolwevers verkochten hun produkten in eigen hallen te Ieper, Antwerpen en Gent. Nieuwkerke was een belangrijk centrum met een grote kerk, een ruime marktplaats wear wekelijks markt werd gehouden, een hal met stadhuis, en een kasteel. Laatst genoemde was gelegen op een terp ten zuiden van de kerk, en werd verwoest in 1477 door de Fransen. De lakenindustrie, sinds 1427 gekenmerkt door een lichte recessie tengevolge de beperkende maatregelen van Filips de Goede, kende een ware terugval ten tijde van de godsdienstoorlogen; in 1582 vernietigde een geweldige brand de ganse gemeente, talrijke lakenwevers weken definitief uit naar Engeland.

In 1608 waren stadhuis, hal en kerk wederopgebouwd; geleidelijk hernam de weverij van lichte wollen stoffen, "bayen" genaamd; deze textieltraditie bleef, naast de vlas- en linnenindustrie, doorleven tot in de Franse tijd.

De hal en het stadhuis werden in 1647 nogmaals verwoest door de Fransen; de in 1648 heroprichte zogenaamd "Halle-jong", was gelegen op de westkant van de Markt en werd afgebroken in 1844.

Thans voornamelijk landbouwactiviteit en woongemeente voor pendelaars. De gemeente werd tijdens de Eerste Wereldoorlog volledig verwoest zie onder meer Britse militaire begraafplaatsen: Maple Leaf Cemetery, Romarin (Niepkerkestraat), Westhof Farm Cemetery (Eikelstraat), Kandahar Farm Cemetery (Wulvergemstraat) en op het kerkhof bij de Onze-Lieve-Vrouwekerk (Markt).

Na de Eerste Wereldoorlog werd de gemeente wederopgebouwd naar het aanlegplan van architect F. Tilley (Elsene). De vooroorlogse configuratie, zoals afgebeeld bij Sanderus (1641), werd behouden. Dorpskom met centraal plein, Markt genaamd, gedomineerd door de parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw. Bebouwing geconcentreerd rondom de Markt en fangs de uitvalswegen: ten zuiden, de Niepkerkestraat, en langsheen de oostwest-as, - de baan Ieper-Belle en de voormalige tramlijn Ieper-Nieuwkerke-Steenwerck (sinds 1950 uitgebroken) -, met name aan de Belle- en de Ieperstraat. Recente verkaveling ten oosten van de Markt. Voorts, verspreide hoevebouw onder meer enkele historische hoeven: "Westhove", "Ingelshof', "sense du Don", "Oosthove"

Uit archiefonderzoek blijkt dat de wederopbouw van verscheidene hoeven, woon- en handelshuizen gebeurd is naar ontwerp van architect F. Tilley (Elsene); hij ontwierp onder meer het ouderlingentehuis, de gemeentescholen met directeurswoningen voor jongens en voor meisjes. Deparochiekerkis naar ontwerp van architect J. Viérin (Brugge). Andere architecten als M. Dujardin (Komen), O. Carpentier (Poperinge), K. Laloo (Izegem), D. Deleu (Komen), C. Schmidt (Poperinge), G. Fache (Moeskroen), D. Hano (Elsene), waren tevens hetzij in mindere mate, betrokken bij de wederopbouw van Nieuwkerke.

  • DIRIKEN P., Geogids Heuvelland, Toeristische-Recreatieve-Atlas van West-Vlaanderen, St.-Truiden, (1988), p. 26-28.
  • VAN ACKER L., Wol- en lakennijverheid te Nieuwkerke in de Franse tijd, in Biekorf, LXXX, 1980, p. 42- 44.
  • VAN HILLE W., De heerlijkheid Nieuwkerke, in Iepers Kwartier, XII, 1977, p. 86-91.
  • VERHELST C., West-Nieuwkerke: beschrijving en geschiedenis, Brugge, 1877.

Bron: Delepiere A.-M. & Huys M. 1991: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kantons Mesen - Wervik - Zonnebeke, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N3, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Delepiere, Anne Marie & Huys, Martine

Datum tekst: 1991

Relaties

maakt deel uit van Heuvelland

Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Betonnen constructie Westhof Farm

Westhovestraat zonder nummer, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Britse militaire begraafplaats Maple Leaf Cemetery

Zakstraat zonder nummer, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Britse militaire begraafplaats Westhof Farm Cemetery

Eikelstraat zonder nummer, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Brouwerij met brouwerswoning

Heirweg 2, Heuvelland (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgerhuis

Niepkerkestraat 67, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Buxushaag

Dranouterstraat 34 (Heuvelland)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Directeurswoning en gemeenteschool

Seulestraat 45-47, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Dorpwoning

Seulestraat 15, Heuvelland (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Dubbelhuis

Seulestraat 19, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Gelegde meidoornhaag als veekering

Seulestraat zonder nummer (Heuvelland)

omvat Gelegde meidoornhaag als veekering

Seulestraat 126 (Heuvelland)

omvat Gelegde meidoornhagen als veekering

Spiervelden 1, Temmersdreef zonder nummer (Heuvelland)

omvat Gemeenteschool en directeurswoning

Dranouterstraat 16-18, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Gemengde afsluitingshaag bij moestuin

Eikelstraat 7 (Heuvelland)

omvat Gemengde houtkant langs oud buurtwegtracé en bij molenterp

Dranouterstraat zonder nummer (Heuvelland)

omvat Gemengde houtkant met knotbomen

Potteriestraat zonder nummer (Heuvelland)

omvat Gemengde houtkant, deels langs oud buurtwegtracé

Dranouterstraat zonder nummer, Rozestraat zonder nummer (Heuvelland)

omvat Geschoren gemengde haag

Dranouterstraat 34 (Heuvelland)

omvat Geschoren gemengde haag

Dranouterstraat 34 (Heuvelland)

omvat Geschoren olmenhaag

Dranouterstraat 34 (Heuvelland)

omvat Hoeve

Rozestraat 1, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve

Rozestraat 5, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve

Leeuwerkstraat 2, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve

Seulestraat 126, Heuvelland (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoeve

Groenestraat 2, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve Cense du Don

Mitoyenstraat 5, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve Ingelshof

Niepkerkestraat 73, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Hoeve La Poulouche

Seulestraat 134, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Houtkant op talud langs oud wegtracé

Papestraat zonder nummer (Heuvelland)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kapel Onze-Lieve-Vrouw

Eikelstraat zonder nummer, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Kloosterschool

Seulestraat 38-40, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Knotes als hoekboom

Spiervelden 1, Temmersdreef zonder nummer (Heuvelland)

omvat Knotpopulier en opgaande eik als welkomstbomen

Rozestraat 5 (Heuvelland)

omvat Knotpopulierenrij als erfafscheiding

Dranouterstraat 46 (Heuvelland)

omvat Knotpopulierenrij als erfbegrenzing

Noordhoekstraat 4 (Heuvelland)

omvat Knotwilgen bij veedrinkpoel

Noordhoekstraat 4 (Heuvelland)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Markt (Nieuwkerke)

Markt (Heuvelland)

omvat Oosthove

Mitoyenstraat 17, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Op enen (stam) gezette buxus bij erftoegang

Dranouterstraat 46 (Heuvelland)

omvat Op enen (stam) gezette meidoorn

Zuidlindestraat 14 (Heuvelland)

omvat Opgaande eik als welkomstboom

Spiervelden 5 (Heuvelland)

omvat Opgaande linde als hoekboom

Heirweg zonder nummer, Westhovestraat zonder nummer (Heuvelland)

omvat Opgaande linde als hoekboom

Potteriestraat zonder nummer (Heuvelland)

omvat Opgaande linde als kapel- en kruispuntboom

Heirweg 43 (Heuvelland)

omvat Opgaande solitaire eik

Heirweg zonder nummer, Papestraat zonder nummer (Heuvelland)

omvat Ouderlingentehuis

Dranouterstraat 24, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Solitaire knotabeel

Groenestraat 2, Temmersdreef zonder nummer (Heuvelland)

omvat Solitaire knotveldesdoorn

Eikelstraat zonder nummer (Heuvelland)

omvat Twee taxussen bij veldkapel

Spiervelden 5 (Heuvelland)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Vier arbeiderswoningen

Seulestraat 48-50, 50A, 52, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Wederopbouwhoeve

Niepkerkestraat 56, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat Wegkruis

Eikelstraat zonder nummer, Heuvelland (West-Vlaanderen)

omvat West-Vlaamse heuvels en omgeving

Dranouter, Kemmel, Loker, Nieuwkerke, Westouter, Wulvergem (Heuvelland), Dikkebus, Vlamertinge, Voormezele...

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Woning

Eikelstraat 2, Heuvelland (West-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.