Geluwe

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Wervik
Deelgemeente Geluwe
Straat
Locatie Geluwe (Wervik)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Wervik (geografische inventarisatie: 01-01-1991 - 31-12-1991).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Deelgemeente van Wervik sinds 1 januari 1977. Landbouw- en woondorp van ca.

6000 inwoners en 2108 ha. Ligging in Zandlemig-Vlaanderen, op de O.-grens met de Westhoek; aan de weg Ieper-Menen-Kortrijk, aan de A19.

Matig golvend landschap doorsneden door beken waarvan de Reutelbeek veruit de belangrijkste is. Deze beek, ook Geluwebeek genoemd, doorkruist de gemeente vanuit het N.W. in Z.O.-richting om te Menen in de Leie uit te monden; vermoedelijk initiële factor in het ontstaan van de nederzetting cf. Ligging van de in oorsprong romaanse St.-Dionysiuskerk met de belangrijkste dorpsheerlijkheid z.g. "Ter Woestine" of "'t Hof van Geluwe" (Vrouwstraat nr.14) ten O. ervan, op de r. beekoever; nu deels overwelfd in de dorpskom. De in 1756 aangelegde "steeuweg" Ieper-Menen-Kortrijk -gr.m. // Reutelbeek- bepaalde verder de dorpsstructuor met kern ter hoogte van de plaats waar beek en "steeuweg" elkaar het dichtst naderen.

Eerste vermelding in 1085 als Geleve waarvan de etymologische betekenis zou neerkomen op: gele rivier of geel water.

Tijdens het Ancien Régime behoorde Geluwe tot de roede van Menen, geïntegreerd in de kasselrij Kortrijk.

Opvallend hoge versnippering op feodaal gebied. Het verwarde net van heerlijkheden, allodiale gronden en lenen werden overzichtelijk beschreven door de gemeentesecretaris E. Huys in zijn "Geschiedenis van Geluwe" -eerste uitgave van 1891- die een belangrijke bijdrage betekende voor de Westvlaamse geschiedschrijving.

De hier vanouds ingeburgerde vlasteelt is thans sterk teruggelopen. De eraan gekoppelde linnennijverheid werd eertijds bevorderd door de aanwezigheid in de omgeving van linnenmarkten (Menen, Kortrijk, Roeselare).

Tabaksteelt vanaf XVII I cf. het nabij gelegen tabakscentrum Wervik.

Tijdens W.O. I lag Geluwe aan de grens van het Ieperse front. Het dorp werd zwaar beschadigd en het N.-gehucht Terhand met de grond gelijkgemaakt. De derde slag om Ieper (1917) stelde een einde aan drie jaar Duitse bezetting.

Na wapenstilstand, oprichting van noodwoningen met medewerking van het Koning Albertfonds o.m. ten Z. en W. van de dorpskom, en geleidelijke terugkeer van de bevolking.

De definitieve wederopbouw o.l.v. architect H. Hoste (Brugge) herstelde in grote lijnen het vooroorlogse stratenpatroon. Meest opvallende verandering: het rechttrekken en verbreden van de Kerkstraat tussen de Ieperstraat en het W.-portaal van de kerk op de St.-Denijsplaats.

Dorpsstructuur tot op heden nog bepaald door de rechte "steeuweg" Ieper-MenenKortrijk (Ieper-, Menenstraat), echter met knik ten Z. van de St.-Dionysiuskerk (St.-Denijsplaats, Vrouwstraat). Secundaire assen: de andere "steeuweg" (Geluwe-Wervik (Wervikstraat; 1772-1778) en de Beselarestraat resp.

ten Z.W. en N. van de kerk.

Vnl. lintbebouwing met breedhuizen van één à twee bouwl. onder pannen zadeldaken.

Doorsnee-wederopbouwarchitectuur in de lijn van de vooroorlogse dorpsbebouwing, echter kwaliteitsvoller aan de St.-Denijsplaats ten W. en Z.W. van de kerk.

Nauwelijks reminiscenties aan de vooroorlogse gevelwanden; de St.-Dionysiuskerk werd echter wel naar het vooroorlogse uitzicht wederopgebouwd. Ook enkele voorbeelden van modernistische architectuur n.o.v. of o.i.v. architect H. Hoste (Brugge): naar verluidt vanaf eind 1920 - begin 1930 n.o.v. de lokale bouwmeester R. Lernout. Een radicale modernistische estetiek gebaseerd op functionaliteit typeerde het naar plannen van Hoste wederopgebouwde bejaardentehuis met kapel; sinds 1975 vervangen door het nieuw gebouwde rusthuis Ter Beke (Beselarestraat nr. 1). Het door hem ontworpen oorlogsmonument bleef bewaard ten Z. van de kerk.

Buiten de dorpskom, verspreide hoevebouw. op enkele uitzonderingen na. meestal deels of helemaal wederopgebouwd na W.O. I; de vooroorlogse lokalisatie bleef doorgaans bewaard weliswaar soms met andere schikking van de hoevegebouwen in een uniformerende, doorsnee-wederopbouwtrant. De kleine hoeven leunen dikwijls aan bij het langgestrekte type; de grote, vaak met historisch belang cf. oude benamingen, vertonen een losse of semi-gesloten opstelling; resten of sporen van een vroegere omwalling zijn niet uitzonderlijk. Een enigszins van het erf afgezonderde tabaksast hoort tot de gebruikelijke hoevebestanddelen; een cichorei-ast, nu als dusdanig in onbruik, is zeldzamer.

Uit archiefonderzoek blijken naast H. Hoste vnl. ook volgende architecten betrokken bij de wederopbouw van Geluwe: M. Dujardin (Komen), C. Evrard (Brussel), C. Halsberghe (Menen), L. en M. Hocepied (Moeskroen), J. Keyaerts (Brussel), A. Latte (Kortrijk),...

Tot de recentere bebouwing behoren de zich voortzettende lint- en villabebouwing aan vermelde dorpsassen. Ook sociale woonwijken waarvan de oudste, z.g. "De Nieuwe Wereld., dateert van 1930-1932 (cf. Guido Gezellestraat), en meer residentiële verkavelingen als nieuwe woonkernen rondom de oude dorpskom. Voorts, klein industriepark ten N. van de Ieperstraat.

De gemeente bewaart geen militaire begraafplaatsen uit W.O. I. Vanaf 1957 werden de Duitse krijgskerkhoven van Terhand, Koelenberg en dorpskom (Kerkhofstraat) ontruimd en overgebracht naar het "Deutscher Soldaten - Friedhof" te Menen: het Duits mausoleum van Terhand werd opgeblazen.

  • A.R., D.V.G.
  • DEBUF A., e.a., Geluwe, zo was het..., Geluwe, 1985.
  • DECUYPERE D., Dorp zonder grenzen 1940-1945 - epicentrum Geluwe, Geluwe, 1985.
  • DECUYPERE D., DENYS R., Geluwe in oude prentkaarten, Zaltbommel, 1973.
  • HUYS E., Geschiedenis van Geluwe, derde aangevulde uitgave ingeleid door N. MADDENS en bijgewerkt door D. DECUYPERE, Tielt, 1977.
  • MADDENS N., Geluwe op het einde van de XVIde en het begin van de XVIIde eeuw, in De Leiegouw, I, 1959, P.187-213; 11,1960, p. 109-140.
  • SMETS M., Huib Hoste, voorvechter van een vernieuwde architectuur, Brussel, 1972.

Bron: Delepiere A.-M. & Huys M. 1991: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kantons Mesen - Wervik - Zonnebeke, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N3, Brussel - Turnhout.

Relaties

maakt deel uit van Wervik

Wervik (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Artoisstraat

Artoisstraat (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Beselarestraat

Beselarestraat (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Dadizelestraat

Dadizelestraat (Wervik)

omvat Duitse bunker Peaks Buildings

Peperstraat 30, Wervik (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Ieperstraat

Ieperstraat (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Koekuitstraat

Koekuitstraat (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Menenstraat

Menenstraat (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Oude Ieperstraat

Oude Ieperstraat (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Sint Denijsplaats

Sint Denijsplaats (Wervik)

omvat Sociale woonwijk De Witte Poort

Acacialaan, Parklaan, Vlaslaan, Weidelaan, Wittepoortlaan (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Terhand

Geluwe (Wervik)

omvat Vlasroterij Decruyenare-De Brabandere

Schendekouterstraat 28, Wervik (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Vrouwstraat

Vrouwstraat (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Wervikstraat

Wervikstraat (Wervik)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Zuidstraat

Zuidstraat (Wervik)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.