Waarschoot

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ gemeente

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Lievegem
Deelgemeente Waarschoot
Straat

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Waarschoot (geografische inventarisatie: 01-01-1994 - 31-12-1994).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Grote zelfstandige gemeente in het noorden van het arrondissement Gent, 2189 ha met een bevolking van 7734 inwoners (1994). Ten noorden begrensd door het arrondissement Eeklo met Eeklo en Lembeke, ten oosten door Sleidinge en Lovendegem, ten zuiden door Lovendegem en Zomergem en ten westen door Zomergem en Oostwinkel.

Gelegen in de Vlaamse zandstreek met zandleem en lichte kleigronden en een zeer vlak reliëf tussen 6 en 10 meter. Doorsneden door talrijke beken onder andere de Oostwatergang-Burggravenstroom en het Brakeleiken en de Lieve, gegraven in 1251-1269 met twee strategisch belangrijke bruggen, Bekebrug en Beirtjesbrug.

De gemeentenaam Waarschoot van het Frankische vrouwelijke substantief ward (wacht, hoede) en het Germaanse skauto (spits toelopend stuk grond, meestal bebost, opduikend uit moerassig gebied) verwijst naar een Merovingische of Karolingische nederzetting doch archeologische vondsten uit deze of vroegere perioden zijn niet gekend.

De eerste vermelding van de naam verschijnt pas in een oorkonde van 1244 waarin de bisschop van Doornik, Walter van Marvis, de parochie "Warscot" opricht samen met "Woustwincle" het huidige Oostwinkel, afgescheurd van Zomergem. Vermoedelijk lag het massale vercijnzen van woeste gronden door de graven van Vlaanderen in de eerste helft van de 13de eeuw aan de basis hiervan. Verschillende Gentse patriciërs en caritatieve instellingen zoals het Sint-Elisabethbegijnhof of het Wenemaershospitaal, verwierven er gronden en richtten grote pachthoven op zoals het nog bestaande Goed ter Beke of Wenemaersgoed, het Grote Goed te Voorde, te Brakel of Breebroek. Deze 1ontginningen hebben het landschap aanzienlijk gewijzigd.

Administratief en fiscaal was Waarschoot tijdens het ancien régime afhankelijk van twee heerlijkheden: het Ambacht Zomergem binnen de kasselrij van de Oudburg van Gent (van 1237 tot 1563) nadien het Ambacht Waarschoot (samen met Oostwinkel en Ronsele) en de Keure van Sleidinge-Waarschoot-Lovendegem (sinds 1248). Ronsele splitste zich af in 1788. Het Ambacht Waarschoot-Oostwinkel bleef zuiver grafelijk domein met eigen schepenbank, vierschaar, baljuw en amaan. Binnen deze heerlijkheden waren nog verschillende enclaves van onder meer de heerlijkheden Nieuwenhove, Vinderhoute, Zomergem.

Op kerkelijk gebied behoorde de parochie tot 1559 tot het bisdom Doornik, nadien bisdom Gent, decanaat Evergem. In 1444 werd op initiatief van Simoen Utenhove in de bossen van Waarschoot een priorij van Cisterciënzers opgericht die er tot 1649 een bloeiende gemeenschap hadden. Na de vernielingen door de Calvinisten en de verhuis naar Gent bleef enkel het priorshuis in de Kapellestraat behouden. In het grensgehucht Beke werd in 1933 onder impuls van de familie de Hemptinne van de lokale textielfabriek een kerk gebouwd (op grondgebied Zomergem). In 1958 werd de druk bevolkte Bellebargie- en Oostmoerwijk verrijkt met een moderne hulpkerk gewijd aan Sint-Jozef.

Land- en bosbouw en handweefnijverheid vormden tot in 19de eeuw de belangrijkste bron van inkomsten van de gemeente. Getuige hiervan zijn de talrijke boerderijen en nog bestaande zogenaamde "wevershuisjes". De aanleg van de spoorlijn Gent-Eeklo in 1859-61 betekende de ontsluiting van het gebied en valt samen met de eerste mechanische weefateliers (De Schepper, 1858 tegenover de kerk) gevolgd door verschillende textielfabrieken: de mechanische weverij "Lousbergs N.V." opgericht door de Gentse industrieel J. de Hemptinne in de wijk Beke (1881), de textielfabriek Lejour op de Leest (1886) en de "Société d'Heygere et Cie" (1887) opgeslorpt door de "Société Anonyme de Waarschoot" of S.A.W. (1889) tegenover het station en die in de loop van XX uitgroeide tot het grootste industriecomplex van de streek; tenslotte de "N.V. Textilia" op Oostmoer (1925).

Thans zijn ze alle stopgezet, gesloopt en verkaveld (Lejour, Lousbergs) of versnipperd en hergebruikt door kleine ondernemingen (S.A.W., Textilia).

In het noorden van de gemeente bleef nog ongeveer 154 ha bos bewaard. De Stuiverbossen, 75 ha maken sinds 1973 deel uit van het Provinciaal Domein "Het Leen" dat zich ook uitstrekt over de gemeenten Eeklo en Oostwinkel. In dit moerassig en bosrijke gebied van de vroegere Westmoer werd in 1938 een militair munitiedepot aangelegd met karakteristieke aanleg met parallelle betonbaantjes, blusvijvers en oorspronkelijk talrijke opslagplaatsen voor munitie (thans nog enkele bewaard). De Oostmoer- of Bellebargiebossen, eigendom van het O.C.M.W., sluiten aan bij Lembeke.

  • DE MUYNCK G., Waarschoot door de jaren heen, Waarschoot, 1989.
  • DE POTTER F. - BROECKAERT J., Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen, reeks I, deel 7, Gent, 1864-1870.
  • DE VOS A., Geschiedenis van Waarschoot, 2 delen, Waarschoot, 1990.
  • TONDAT R., Bouwkundig erfgoed te Waarschoot, Maldegem, 1978.

Bron: Bogaert C., Lanclus K. & Verbeeck M. 1994: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Oost-Vlaanderen, Arrondissement Gent, Kantons Waarschoot - Zomergem, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 12N5, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Bogaert, Chris; Lanclus, Kathleen & Verbeeck, Mieke

Datum tekst: 1994

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Kantons Waarschoot en Zomergem

Aalter, Lievegem, Lievegem, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Arisdonk

Arisdonk (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Beirtje

Beirtje (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Beke

Beke (Lievegem)

omvat Bellebargiebos en Lembeekse bossen

Eeklo (Eeklo), Lembeke (Kaprijke), Waarschoot (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Boerenwoning

Hogevoorde 2, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

omvat Boerenwoning

Daasdonk 5, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Bosstraat

Bosstraat (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Dam

Dam (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Dorp

Waarschootdorp (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Goed te Koudekeuken

Koudekeuken 3, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Goed ten Akker

Hogevoorde 11, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Guido Gezellelaan

Guido Gezellelaan (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Het Grote Goed te Voorde

Hogevoorde 21, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

omvat Het Leen

Eeklo (Eeklo), Oostwinkel, Waarschoot (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoekje

Hoekje (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoeve

Hogevoorde 18, 22, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoeve

Arisdonkstraatje 5, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoeve 't Vennegoed

Nijverheidsstraat 117, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoeve met losse bestanddelen

Berg 76, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoeve Patattenhof

Renning 6, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

omvat Hulpkerk Sint-Jozef

Bellebargie zonder nummer, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Jagerpad

Jagerpad (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kanaal De Lieve

Damme, Moerkerke (Damme), Evergem (Evergem), Gent, Wondelgem, Wondelgem (Gent), Ronsele, Vinderhoute,...

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kapel Onze-Lieve-Vrouw Heilig Hart

Hogevoorde zonder nummer, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

omvat Kapelboom Bevende Hazelaar

Wittemoer zonder nummer (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kapellestraat

Kapellestraat (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kerkstraat

Kerkstraat (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Langgestrekte hoeve

Hogevoorde 10, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Leest

Leest (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Legevoorde

Legevoorde (Lievegem)

omvat Maalderij en olieslagerij Bauwens

Daasdonk 1, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Meistraatje

Waarschoot (Lievegem)

omvat Oorlogsmonument

Hovingen zonder nummer, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

omvat Oostmoer

Oostmoer (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Patronagiestraat

Patronagiestraat (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Schoolstraat

Schoolstraat (Lievegem)

omvat Station Waarschoot en omgeving

Nijverheidsstraat, Stationsplein (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Stationsstraat

Stationsstraat (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Stuiver

Stuiver (Lievegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Twee boerenarbeiderswoningen

Hogevoorde 18, 22, Lievegem (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Veldeken

Veldeken (Lievegem)

omvat Weststraat

Weststraat (Lievegem)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.