Gits

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Hooglede
Deelgemeente Gits
Straat
Locatie Gits (Hooglede)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Hooglede (geografische inventarisatie: 01-01-2001 - 31-12-2001).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Gemeente van 1.583 ha en 4.158 inwoners (01.01.2000). Gits is sinds 1977 een deelgemeente van Hooglede. Landbouw- (vnl. tuinbouw), industrie- en woongebied voor pendelaars. Licht zandleem- en zandleembodems. Golvend reliëf, waarbij het N.-deel lager is (ca. 20 à 30 m) dan het Z.-deel i.e. 30 à 40 m hoog, met als hoogtepunten de Gitsberg (47 m) en Onledemolen (49 m).

De verschillende wijken zijn: Collegehoek, Gryspeerd, Turkeyen, Finance, Onledemolen, Land van Belofte, Gitsberg en Stoomtuig.

De Leenbosbeek en de Prinnebeek vormen natuurlijke grenzen met resp. Kortemark en Torhout, de Abeelebeek begrenst Gits met Lichtervelde ter hoogte van de Collegehoek; daarnaast vloeien de Kwakkel-, Mote-, Lie- en Onledebeek door dit gebied.

Het O.-deel wordt doorsneden door de steenweg van Brugge naar Menen, de spoorlijnen van Brugge naar Kortrijk en van Gent naar Adinkerke.

Archeologische vondsten als vuurstenen pijlpunten uit het neolithicum en vuurstenen uit de Romeinse periode wijzen op een vroege bewoning die te wijten is aan de gunstige ligging van de gemeente. Mogelijk liep een diverticulum van Doornik over Kortrijk langs Gits naar Oudenburg.

Eerste vermelding in 1088 als Giddis. Etymologisch betekent het stromende beek.

Tijdens het Ancien Regime maakt het huidige grondgebied van Gits deel uit van twee Kasselrijen: enerzijds het Brugse Vrije, anderzijds de Kasselrij van Ieper. Tot e.g. hoort de heerlijkheid Wijnendale waaronder de heerlijkheden Ogierlande, Kringen, Onlede, 't Pausche ende .t Vijversche, Wijkhuize en Hagebroek ressorteren. Het fonsier van l.g. lag ter hoogte van de Driewegenstraat, cf. nr. 10 woonhuis z.g. "Hagebroek" op motte ter hoogte van vroeger kasteel. De Ieperse Kasselrij omvat Oost-Ieper ambacht.

Bij de Vrede van Nijmegen in 1678 wordt het Brugse Vrije Spaans gebied en de Kasselrij van Ieper Frans gebied. De grens tussen Spaans en Frans grondgebied loopt aldus dwars door Gits, waardoor het dorp vaak in de vuurlinie ligt. Als gevolg hiervan wordt de bevolking gedurende XVII B en XVIII A getroffen door oorlogen, epidemieën en hongersnood.

In 1088 wordt het patronaatsrecht van de kerk geschonken aan het Sint-Pieterskapittel in Rijsel. Kort daarop wordt Gits een parochie. De parochie Gits maakt vóór 1561 deel uit van het bisdom Doornik, waarna het achtereenvolgens behoort tot het bisdom Brugge, Gent (na 1801) en Brugge (1834).

Tijdens XIX is Gits een centrum van het Stevenisme, i.e. een godsdienstige beweging die zich, uit tegenstand tegen de godsdienstpolitiek van Napoleon, van de Rooms-Katholieke Kerk afscheidt.

Ten gevolge van de nabijheid van het front, wordt eind 1914 een Duits vliegveld op Onledemolen aangelegd; de munitietram van Lichtervelde naar Hooglede, loopt over Gits.

Op het einde van W.O. I, worden de meeste representatieve gebouwen verwoest, o.m. de kerk, de pastorie, het Mariasteen, de Onlede- en Plaatsmolen en talrijke burgerwoningen. De arrondissementsingenieur R. Cloet (Tielt) zorgt voor het aanleg- en rooilijnplan. Uit onderzoek van de plannen van de Dienst der Verwoeste Gewesten blijken de volgende architecten betrokken geweest te zijn bij de wederopbouw: H. Buytaert-Reynaert (Roeselare) voor scholen en het hospitaal, A. Depauw (Brugge) voor de kerk en de pastorie en A. Vos (Roeselare) voor werkmanswoningen.

Gits wordt op het einde van W.O. II, in september 1944, bevrijd door de Polen.

Klein kerndorp gegroeid aan het kruispunt Torhoutstraat/ Gitsbergstraat, rond de St.-Jacob de Meerdere kerk, voorheen omgeven door het kerkhof, cf. oud patroon. Kerkhof tussen 1940-1950 verdwenen ten voordele van markt- en parkeerplaats. Heden tweede open ruimte, i.e. parking, ter hoogte van hoek Torhoutstraat/ Nieuwplaats. Tweede dorpskern op het gehucht Onledemolen.

Basisbebouwing: enkele XVIII-kernen. Voorts breedhuizen met XIX - XX-lijstgevels van één à twee bouwl. onder pannen zadeldaken, tevens enige interbellumgebouwen met topgevels. Lintbebouwing aan de uitvalswegen.

Buiten de dorpskom, verspreide hoevebouw met losse bestanddelen, soms teruggaand tot XVIII. Ten Z. en O. van de dorpskern, recente villawijken; ter hoogte van Singellaan en C. Carbonstraat sociale woningbouw.

Voorheen landbouwgebonden nijverheid: o.m. molens, cichorei-asten, klompenmakerij, brouwerij, azijnfabriek, olieslagerijen, melkerij en tabaksfabriek; heden o.m. maalderij en walserij voor metalen profielen.

Tevens vestigingsplaats van het moederklooster der zusters van St.-Vincentius à Paulo. Het kleuter- en lagere onderwijsnet is verspreid over de Torhout- en Gitsbergstraat en de Koolskampstraat op Onledemolen. Gezondheidszorg m.n. het centraal gelegen rustoord "Ter Linde" en ten O. van de Bruggesteenweg, het "Dominiek Savio Instituut" voor motorisch gehandicapten, dat een beeldbepalende entiteit vormt op het gehucht Onledemolen.

  • A.R., D.V.G. 4618.
  • CALLEWAERT A., BOSSUYT G., Gits. De landelijke gemeente 1944-1976, Inventaris, 1979.
  • VAN BIERVLIET A.-T., Gits door de eeuwen heen, Gits - Handzame, 1986, p. 36-38.
  • VAN BIERVLIET A.-T., Gits in oude prentkaarten, 1972.

Bron: De Gunsch A., Metdepenninghen C. & Vanneste P. met medewerking van  Tansens A. 2001: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kantons Hooglede - Izegem - Lichtervelde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N2, Brussel - Turnhout.

Relaties

maakt deel uit van Hooglede

Hooglede (West-Vlaanderen)

omvat Art-decoburgerhuis

Leenbosstraat 14, Hooglede (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Bollestraat

Bollestraat (Hooglede)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Bruggesteenweg

Bruggesteenweg (Hooglede)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Bruggestraat (Gits)

Bruggestraat (Hooglede)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Gitsbergstraat

Gitsbergstraat (Hooglede)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Grijspeerdstraat

Grijspeerdstraat (Hooglede)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hazelstraat

Hazelstraat (Hooglede)

omvat Kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Banneux

Noordabeelstraat zonder nummer, Hooglede (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Koolskampstraat

Koolskampstraat (Hooglede)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Nieuwplaats

Nieuwplaats (Hooglede)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Stationsstraat

Stationstraat (Hooglede)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Torhoutstraat

Torhoutstraat (Hooglede)

omvat Wegkruis met linden

Noordabeelstraat zonder nummer, Hooglede (West-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.