Oostnieuwkerke

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Staden
Deelgemeente Oostnieuwkerke
Straat
Locatie Oostnieuwkerke (Staden)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Staden (geografische inventarisatie: 01-01-2001 - 31-12-2001).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Deelgemeente van Staden (1977), gelegen in Zandlemig Vlaanderen. 3.367 inwoners (1.01.1998) en 1.080 ha. Vnl. land-, tuinbouw- en woongemeente. Vrij vruchtbare grond, o.m. gedraineerd door de Mandel, de Bombe-, de Vijver- en de Engelse beek. Dorpscentrum gelegen in de vallei van de Mandel.

Hoogste punt in het Z.O. op de Steenovenhoek (32 m), laagste punt in de vallei van de Mandel (23 m), kerkdrempel op 25,07 m. Van het uitgebreide bosareaal - in 1764 telde Oostnieuwkerke nog twee- à driehonderd ha bos, cf. Ferrariskaart (1770-1778) - op heden geen resten meer.

Eerste vermelding als "Nieukerka" in 1093, "Oostnieuwkerke" in 1383 als onderscheid met Nieuwkerke in de kasselrij Belle.

In het feodale vlak ressorteren de heerlijkheden Co(i)llie, Schiervelde en het Laatschap van Oostnieuwkerke onder de kasselrij Ieper, Ogierlande onder het Brugse Vrije. Bij het verdrag van Nijmegen (1678) wordt de kasselrij Ieper bij Frankrijk aangehecht, de heerlijkheid Ogierlande bleef Spaans gebied (cf. Spanjestraat in het Z.W. van de gemeente). De foncieren van deze heerlijkheden liggen buiten Oostnieuwkerke.

Oostnieuwkerke maakt achtereenvolgens deel uit van de bisdommen Doornik (tot 1559), Brugge (tot 1801), Gent (tot 1834) en opnieuw Brugge. In 1093 schenkt de bisschop van Doornik het "altare de Rollers cum appendicia sua de Nieukerka" aan de augustijnerabdij van Zonnebeke. Aanduiding als onafhankelijke parochie in een (bevestigings)akte i.v.m. tiendenheffing van 1221. T.g.v. de godsdiensttroebelen in XVI B liep Oostnieuwkerke leeg, de kerk brandde uit. Vanaf 1613, heropbouw gefinancierd door een belasting op het bier. In XVII en XVIII benoemt vermelde abdij eigen monniken als parochiepriester.

In 1794, bij een gewapend treffen tussen Fransen en Oostenrijkers, brandt een gedeelte van het dorp af; in 1833 worden opnieuw 24 woningen en twee boerderijen door brand vernietigd.

W.O. I. Oostnieuwkerke behoort tot het door de Duitsers bezette gebied en wordt doorsneden door de "Flandern I stellung". In 1914-1917 dient de kerk als 'kriegslazaret' en wordt het meubilair beschadigd. De oorlogsschade beperkt zich gr.m. tot granaatinslagen tijdens de bevrijding van 30 september - 3 oktober 1918; het dak van de kerk en de torenspits worden zwaar beschadigd. Na de oorlog worden de huizen hersteld en veelal gecementeerd met schijnvoegen om de beschadigde baksteen te verbergen.

De nijverheid was landbouwgebonden: cichorei-asten (cf. Diksmuidesteenweg en Sleihagestraat), "brouwerij Vandenbulcke" (cf. Roeselarestraat) en vlasroterijen, meestal aan de Mandel (cf. Veldstraat). Aan de Vergeldermolenstraat werd ca. 1928 een vlasfabriek met roterij opgericht; in 1950 reconversie naar de productie van vlasvezelplaten (het voormalige Flaxipan). De astenbouwers gebroeders Willaert zouden te Oostnieuwkerke begonnen zijn, later verhuis naar Roeselare.

Kerndorp gevormd door Dorpsplein, Guido Gezelle- en Lepelstraat, en een deel van Sleihage- en Roeselarestraat - straten waarvan het tracé en de geconcentreerde bebouwing reeds aangeduid zijn op de Atlas der Buurtwegen (ca. 1843), P.C. Poppkaart (met mutaties van 1850). Overwegend lintbebouwing met handelspanden, burger- en arbeidershuizen - veelal met een XIX-kern - van drie à zes trav. en één à twee bouwl. onder pannen zadeldaken (n // straat). Aan het Dorpsplein, georiënteerde O.-L.-Vrouwekerk en pastorie met achtergelegen voormalige tuin, nu z.g. "Brigidapark". De Meulebroekenlaan, genoemd naar de weiden bij de Mandel, is ca. 1958 als N.-ringlaan aangelegd op de bedding van de voormalige tramlijn Roeselare-Langemark (1913-1943) die ten N. van de dorpskom voorbijkwam, cf. herberg "In de tramstatie" op de hoek Sleihagestraat/ Meulebroekenlaan.

Vanaf de jaren 1950, sociale woningbouw van de Samenwerkende Bouwmaatschappij "De Mandel", vnl. aan en ten N. van de Roeselarestraat in Engels Hof, Noord- en Ondankstraat. Recente villawijken vnl. ten Z. van de Roeselarestraat, tussen Slypers- en Vyvestraat.

Kleine gehuchten: o.m. Sleihage (zie ook Staden en Hooglede), Vergelderhoek, Ondankhoek, Gemeenhofhoek, Mosthoek (cf. Roeselarestraat), Steenovenhoek en Spanjehoek.

  • BALLYN W., Oostnieuwkerke voor en na de Grote Oorlog, Normaalschool Torhout, 1997-1998. (onuitgegeven eindwerk Regentaat)
  • DENTURC A., Ontstaan en ontwikkeling van Oostnieuwkerke, weldra 750 jaar zelfstandige parochie (1221-1971), in Rollariensa, II, 1970, p. 113-134.
  • DENYS D., Roeselaars plaatsnaamkundig woordenboek. Toponymie van Roeselare, Kortemark-Handzame, 1982.
  • Gemeentelijke Cultuurrraad, Gemeente Staden. Staen-Oost-West-Route, Staden, 1987.
MATTEN S., Sleihage van gehucht naar parochie, Handzame, 1986.

Bron: De Gunsch A., Metdepenninghen C. & Vanneste P. met medewerking van  Tansens A. 2001: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kantons Hooglede - Izegem - Lichtervelde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N2, Brussel - Turnhout.

Relaties

maakt deel uit van Staden

Staden (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Basijnsmolenstraat

Basijnsmolenstraat (Staden)

omvat Boerenarbeidershuis

Vyvestraat 33, Staden (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Colliemolenstraat

Colliemolenstraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Diksmuidesteenweg

Diksmuidesteenweg (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Dorpsplein

Dorpsplein (Staden)

omvat Duitse bunker

Vyvestraat zonder nummer, Staden (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat G. Gezellestraat

G. Gezellestraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Lepelstraat

Lepelstraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Meiboomstraat

Meiboomstraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Ondankstraat

Ondankstraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Polderinstraat

Polderinstraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Roeselarestraat

Roeselarestraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Sleihagestraat

Sleihagestraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Slijperstraat

Slijperstraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Spanjestraat

Spanjestraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Veldstraat

Veldstraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Westrozebekestraat

Westrozebekestraat (Staden)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Withoekstraat

Withoekstraat (Staden)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.