Emelgem

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Izegem
Deelgemeente Emelgem
Straat
Locatie Emelgem (Izegem)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Izegem (geografische inventarisatie: 01-01-2001 - 20-09-2001).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Verstedelijkt woon- en nijverheidsdorp in het randgebied van Izegem; nog landelijk in het N.; 3.800 inwoners (01.01.2000) en 544 ha. Sinds 1965 deelgemeente van Izegem.

Gelegen in Zandlemig Vlaanderen aan de Mandel en het kanaal Roeselare-Leie. De heden ingekokerde Mandel (1979) vormt de grens met Izegem. Emelgem wordt o.m. bevloeid door de Marelputbeek, die uitmondt in de Gistelbeek; l.g. vormt een deel van de grens met Ingelmunster. Verstedelijkte dorpskern, morfologisch vergroeid met het stedelijk weefsel van Izegem; tot voor kort talrijke borstel-, borstelhouten- en schoenfabrieken, recent industrieterrein (1969, W.-uitbreiding van 1986) aan de oever van het kanaal, tgov. de Izegemse Zuidkaai. Belangrijke wijken zijn de Dam, Haaipander, Kruipend'aarde, Rotse, Tinnenpot, Liester, Verkeerde Wereld en Vijfwegen. Uitvalswegen m.n. de Ardooiestraat en het tracé Kachtemsestraat-Baronstraat-Ingelmunstersestraat.

Verbinding met Izegem d.m.v. bruggen; voorheen tussen de Dam en de Izegemse Brugstraat, heden viaduct naar de Korenmarkt (1974-1976). Tevens brug van het Emelgemse plein naar de Italianenlaan (1988) i.pl.v. het voetgangersbrugje over de Mandel achter de pastorie.

Afgaand op vondstenmateriaal van baron Gillès de Pélichy ontdekt in de periode van 1893 tot 1899 werden ten N.W. van het kruispunt "Vijfwegen" archeologische resten opgegraven, m.n. neolithische sporen (4.400 v. Chr. - 1.800 v. Chr.), een Gallo-Romeins grafveld (2de helft 1ste-3de eeuw n. Chr.) en een Merovingisch grafveld (vroege middeleeuwen: 5de-8ste eeuw n. Chr.), hetgeen kan wijzen op continue bewoning.

Oudste vermelding uit 1216 als Imelghem. Etymologisch woonplaats van Amela/ of teruggaand op Immilinga-haim, "woning van de lieden van Immilo".

De impulsen voor de oprichting van de St.-Pietersparochie komen vanuit de Sint-Pietersabdij te Oudenburg, cf. tekst i.v.m. kerktiende van 1230. Een tiental jaren later wordt de kerktiende verkocht aan de Sint-Maartensabdij te Doornik, waardoor Emelgem ressorteert onder het bisdom Doornik. In 1559 komt Emelgem onder het bisdom Gent. Gedurende de beeldenstorm van 1566 wordt de St.-Pieterskerk grotendeels door brand verwoest. Vanaf 1834 behoort de parochie tot het bisdom Brugge.

De heerlijkheid Izegem, afhankelijk van de Kasselrij Kortrijk, onder de roede van Menen, omvat een groot deel van Emelgem. Het Z.W. van Emelgem ressorteert onder Oost-Ieper-Ambacht, m.n. het Schoutetendom van de Hazelt; het gebied tussen de Egaal-, Ardooise- en Mariastraat ligt in de heerlijkheid Rhode.

Tot begin XX is Emelgem een klein landelijk dorp met boerderijen en boerenarbeidershuizen die reiken tot het toenmalige kerngebied bij de kerk.

Voorheen concentratie van zes molens, o.m. op de Dam, in de Reperstraat, en "Molen Verhulst" in de Wezestraat, l.g. als laatste gesloopt in 1970.

Pietersmolen, een houten standaardmolen op de hoek van de Reperstraat en Baronstraat, werd in 1920 verplaatst naar Sint-Eloois-Winkel, en is aldaar omgewaaid in 1971.

Tot de belangrijke landelijke nijverheden hoorden de vlasroterijen en steenbakkerijen. Door de mechanisatie in XIX d - begin XX schakelt de Izegemse huisarbeid over naar het fabriekswezen. Naast de ca. 1850 tot bloei gekomen schoennijverheid ontstaat nu ook de borstelindustrie. Vooral na W.O. I, breiden de bestaande Izegemse bedrijven uit naar het Emelgemse platteland aan de overkant van het kanaal; dit gebied vormt tevens de vestigingsplaats van nieuwe bedrijven. Hierdoor ontstaat een nieuw nijverheidsgebied dat op economisch en sociaal gebied één geheel vormt met Izegem; bestuurlijk vormt het een aparte identiteit tot 1965. Vanaf 1970 is er een sterke daling in de schoennijverheid.

Behouden is de N.V. Schoenfabriek Driegelinck aan de Kapelstraat nr. 12-14. De voormalige leestenfabriek Vanderschaeve, Devos en Cie aan de Kapelstraat nr. 2, in Izegem gesticht in 1932, werd in 1935 naar Emelgem overgebracht wegens uitbreiding, en aldaar in 1947 voorzien van een nieuw gebouwencomplex n.o.v. J. Degezelle, heden verbouwd en herbestemd.

In 1914, bij het begin van W.O.I, intocht van de Ulanen. Scholen en kloosters worden als lazaret gebruikt. Vanuit Ardooie smalspoor naar het station van Ingelmunster voor verspreiding van munitie. Meerdere luchtaanvallen; op het einde van de oorlog worden verschillende molens verwoest.

Oorspronkelijk centrum van het kerndorp, gevormd door het Emelgemseplein met gemeentehuis en de St.-Pieterskerk; in 1963-1964 gewijzigde configuratie ten gevolge van vervanging van kerkhof door een parkeerplaats. Na. W.O. I verschuiving van het commercieel centrum naar de Dam; door bouw van viaduct in 1974-1976 en verbreking van verbinding van de Dam met Izegem, gedeeltelijke teloorgang van commerciële functie; eveneens geamplifieerd door teloorgang van borstel- en schoenfabrieken. Door de verschuiving van het commercieel centrum naar de Dam en de gewijzigde infrastructuur, is de kerk op een uithoek van de gemeente komen te staan.

Bebouwing vnl. geconcentreerd tussen het kanaal Roeselare-Leie en de Baronstraat, met XX B-woonuitbreidingen ten N. van de Baronstraat-Ingelmunstersestraat. Overwegend XX-architectuur. Tussen en achter de woningen van de dorpskern, talrijke magazijnen en fabrieken die verwijzen naar een welvarende borstel- en schoenindustrie, heden veelal herbestemd. Ten N. van de dorpskom, verspreide hoevebouw met losse bestanddelen.

Religieuze functie, i.e. klooster van St.-Vincentius à Paulo; verzorgende functie m.n. Provinciaal bezigheidshome "'t Venster" aan de Willem Elsschotstraat nr. 19, in hedendaagse architectuur.

  • SAI Emelgem Bouwv. 1947.
  • COUCKE B., Archeologische vindplaatsen en vondsten van Izegem, in Ten Mandere, 57, XX, nr. 2, juli 1980, p. 74-105.
  • NAESSENS M., Izegem een terugblik, Emelgem, 1998.
  • THOEN H., VAN DOORSELAER A., Het gallo-romeins grafveld van Emelgem (gemeente Izegem, West-Vlaanderen), Kortrijk, 1980.
  • VANDROMME A., Izegem vroeger, beeld van een stad, Izegem, 1989.

Bron: De Gunsch A., Metdepenninghen C. & Vanneste P. met medewerking van  Tansens A. 2001: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kantons Hooglede - Izegem - Lichtervelde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N2, Brussel - Turnhout.

Relaties

maakt deel uit van Izegem

Izegem (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Ardooisestraat

Ardooisestraat (Izegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat August Vermeylenstraat

August Vermeylenstraat (Izegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Baronstraat

Baronstraat (Izegem)

omvat Callewaerts kapel

Kerelsstraat zonder nummer, Izegem (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Dam

Dam (Izegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Emelgemseplein

Emelgemseplein (Izegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Guido Gezellestraat

Guido Gezellestraat (Izegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Haaipanderstraat

Haaipanderstraat (Izegem)

omvat Interbellumwoning

Kouterweg 131, Izegem (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kachtemsestraat (Emelgem)

Kachtemsestraat (Izegem)

omvat Openluchtkapel met Lourdesgrot en kruisbeeld

Mariastraat zonder nummer, Izegem (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Prinsessestraat

Prinsessestraat (Izegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Reperstraat

Reperstraat (Izegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Tinnenpotstraat

Tinnenpotstraat (Izegem)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Vijfwegenstraat

Vijfwegenstraat (Izegem)

omvat Villa

Reigerstraat 1, Izegem (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Wezestraat

Wezestraat (Izegem)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.