Lichtervelde

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ gemeente

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Lichtervelde
Deelgemeente Lichtervelde
Straat

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Lichtervelde (geografische inventarisatie: 01-01-2001 - 20-09-2001).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Landbouw-, nijverheids- en woondorp van 8.297 inwoners (01.01.1999) en 2593 ha.

Ligging op de grens van Zandig- (N.) en Zandlemig-Vlaanderen (Z.). Waterrijk gebied met o.m. de Muizeveld-, Zwane- en Drielindenbeek. Licht golvend reliëf, variërend van 17 m in het N., tot 49 m in het Z., i.e. het plateau van de Heihoek dat een waterscheidingskam vormt tussen het N. IJzerbekken en het ten Z. gelegen Mandel-Leie-Scheldebekken; tot in W.O. II aldaar de z.g. "Huwynsbosschen". In het N.-deel van de gemeente ligt het Lichterveldse "Veld" als uiteinde van het Bulskampveld cf. de Ferrariskaart (1770-1778), een heidegebied met talrijke waterplassen dat in XIX bebost wordt, cf. de Vander Maelenkaart (1851), echter volledige ontbossing tussen W.O. I - II.

Tot 1751 vormt de oude Rijselse Heirweg van Oudenburg naar Rijsel, heden een gedeelte van de Bollestraat, de belangrijkste verbindingsweg, dan wordt de Theresiaanse baan Brugge-Roeselare-Menen-Rijsel aangelegd. In 1773 aanleg van de steenweg Gent-Oostende. Belangrijk spoorwegenknooppunt: Brugge-Kortrijk (1847) en Lichtervelde-Veurne (1858) in 1870 doorgetrokken tot Adinkerke-Duinkerke en in 1880 naar Gent. Aanleg van de A 17 Brugge-Kortrijk ten O. van de dorpskern, ca. 1975. Tussen 1994-1996 aanleg van de ringweg ten Z. van de dorpskern.

Volgens de literatuur archeologische vondsten in de omgeving van de Kasteelstraat-Zwevezelestraat.

Oudste vermelding van de heren van Lichtervelde in 1127 door kroniekschrijver Galbertus n.a.v. de moord op Karel de Goede; de etymologische betekenis van het toponiem is onzeker. Tijdens het Ancien Régime vormt het dominium Lichtervelde een baanderheerlijkheid afhankelijk van het Brugse Vrije. Ter hoogte van de Neerstraat, zou vlg. oude kronieken, ca. 846, op last van Karel de Kale, een burcht gebouwd zijn, cf. vroegere benaming "Burg". Ter hoogte van de Zwevezelestraat omwald kasteel, in XII "'t Hof van Heernvelde" genaamd, in 1584 vernield door de Malcontenten, evenwel nog afgebeeld bij A. Sanderus (1641).

In 1197 hoort het altaarrecht van het dorp toe aan de St.-Bertinusabdij te St.-Omaars. Het bestaan van de parochie wordt geattesteerd in 1207. In 1275 schenkt Rogier, heer van Lichtervelde, het patronaat van de parochiekerk aan de abt van St.-Bertinus. De parochie hoort achtereenvolgens bij het bisdom Doornik, Brugge (1561), Gent (1801) en Brugge (1834). Tijdens de geuzenberoerten in 1583 wordt de kerk verwoest en ca. 1620 wederopgebouwd (cf. A. Sanderus, 1641); huidige kerk, in neogotische stijl van 1878-1880, hersteld na W.O. I. Lichtervelde kent een speciale verering van de H. Margaretha, cf. altaar in de kerk en ommegang.

Vanaf 1841 tot ca. 1900 worden aan de Statieplaats de succesvolle jaarmarkt en paardenfeesten gehouden. In XIX zijn er te Lichtervelde talrijke brouwerijen (tien in 1825) en een tiental molens, o.m. graan- en oliemolens. Zeer specifieke Lichterveldse nijverheden in XIX d - XX a zijn fabrieken voor duivensportartikelen en accordeons. In XX b-c vlasroterij in de Leeuwstraat.

Gedurende W.O. I. ligt Lichtervelde in bezet gebied. De gemeente fungeert dankzij het strategisch gelegen station als verplegingsoord en bevoorradingscentrum. Dit houdt tevens een munitiepark in met decauvillespoor naar het front en een vliegveld in de Bollestraat. Gedurende de oorlog zijn er zware bombardementen van de geallieerden, o.m. op het station, en op het klooster van de Paulinen in de Statiestraat. In 1918 dynamiteren de wegtrekkende Duitsers o.m. de kerktoren, de molen in de Zwevezelestraat en bruggen in de Kruiseboomweg en de Zwevezelestraat. Lichtervelde wordt bevrijd door de Belgen en de Fransen. De militaire begraafplaats in de Torhoutstraat wordt in 1932 ontruimd. Het aanleg- en rooilijnplan voor de wederopbouw wordt opgemaakt door R. Cloet, arrondissementsingenieur te Tielt; hierbij wordt de sloping van het verwoeste huizenblok voor de kerk voorzien.

Op het einde van W.O. II wordt Lichtervelde bevrijd door Poolse soldaten.

Kerndorp; vlg. A. Sanderus (1641) is de oudste bebouwingskern de Burg en de Marktplaats, met ten Z.O. de St.-Jacobskerk met kerkhof, van waaruit de Potteriestraat en de Zwevezelestraat leiden naar het kasteel (verdwenen in 1584) . De Ferrariskaart (1770-78) en de Atlas der Buurtwegen (1843) tonen een gestadige uitbreiding van de aaneengesloten bebouwing in Z.-richting langs de Neerstraat en in W.-richting langs de Torhoutstraat. Pas in midden XIX, met de aanleg van het station, breidt de gemeente beduidend uit in W.-richting.

Verdere, gelijkmatige uitbreiding van de dorpskern na W.O. I.

Basisbebouwing bestaande uit breedhuizen met XIX . XX-lijstgevels van één à twee bouwl. onder pannen zadeldaken. Nabij de dorpskom enkele vrijstaande groepen van boerenarbeidershuizen uit XIX, die achterin gelegen zijn of haaks op de rooilijn staan (o.m. Boomgaardstraat nrs. 31-35). De invalswegen, Kortemarkstraat, Koolskampstraat en Zwevezelestraat, worden gekenmerkt door lintbebouwing. Sinds de jaren 1960-1970, villabouw ten N. van de dorpskern en ten W. en ten O. aan de Koolskampstraat. Buiten het centrum nog landelijk karakter; verspreide hoevebouw met losse bestanddelen. Nog industrie ter hoogte van het station, vnl. oliefabriek "Sys" en aluminiumfabriek "Remi Claeys".

Voorts recent industrieterrein tussen de Brugsebaan (N 32) en de spoorweg.

Tevens verzorgende en onderwijsfunctie, i.e. het rusthuis St.-Jozef en basis- en middenonderwijs; daarnaast ook sportcomplex.

  • BOSSU P., Het Lichterveldse "Veld". Hoe het groeide..., in Derde Jaarboek van de Heemkundige Kring Karel Van de Poele, Lichtervelde, 1987, p. 81-91.
  • BOSSU P., Landschapsgeschiedenis van de Lichterveldse Huwynsbosschen : van kompakt bosgebied naar gekultiveerd reliktenlandschap, in Vijfde Jaarboek van de Heemkundige Kring Karel Van de Poele, Lichtervelde, 1989, p. 15-25.
  • COUSSEMENT G., Luchtaanvallen en bombardementen op Lichtervelde tijdens de Eerste Wereldoorlog, in Tweede Jaarboek van de Heemkundige Kring Karel Van de Poele, Lichtervelde, 1986, p. 37-44.
  • GOEGEBUER M., Jaermerkt en peerdefeest te Lichtervelde, Lichtervelde, s.d.
  • HAEGHEBAERT L., 50 jaar geleden werd Lichtervelde bevrijd na de Tweede Wereldoorlog, in Tiende Jaarboek van de Heemkundige Kring Karel Van de Poele, Lichtervelde, 1994, p. 171-180.
  • VANDEWALLE G., Lichtervelde en de Eerste Wereldoorlog, in Lichterveldse "Ziek-zakjes", deel 1, p. 106-129, deel 2, p. 117-147, deel 3, p. 81-150.
  • VERHAEGHE B., Het 17e eeuwse Lichtervelde bekeken vanuit demografisch standpunt, in Dertiende Jaarboek van de Heemkundige Kring Karel Van de Poele, Lichtervelde, 1997, p. 105-110.

Bron: De Gunsch A., Metdepenninghen C. & Vanneste P. met medewerking van  Tansens A. 2001: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kantons Hooglede - Izegem - Lichtervelde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N2, Brussel - Turnhout.

Datum tekst: 2001

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Kantons Hooglede, Izegem en Lichtervelde

Hooglede, Ingelmunster, Izegem, Lichtervelde, Staden (West-Vlaanderen)

omvat Afspanning De Potuil

Daalderstraat 6, Lichtervelde (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Astridlaan

Astridlaan (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Bellestraat

Bellestraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Beverenstraat

Beverenstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Boomgaardstraat

Boomgaardstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgemeester Callewaertlaan

Burgemeester Callewaertlaan (Lichtervelde)

omvat Duitse bunker munitiedepot

Lerberghevoetweg zonder nummer, Lichtervelde (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hazelstraat

Hazelstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoogstraat

Hoogstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Hoogwielkestraat

Hoogwielkestraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kapellestraat

Kapellestraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kerkplein

Kerkplein (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Ketelbuiserstraat

Ketelbuiserstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Koolskampstraat

Koolskampstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kortemarkstraat

Kortemarkstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Marktplaats

Marktplaats (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Marktstraat

Marktstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Neerstraat

Neerstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Oude Bruggeweg

Oude Bruggeweg (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Potteriestraat

Potteriestraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Statieplaats

Statieplaats (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Statiestraat

Statiestraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Surmontstraat

Surmontstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Torhoutstraat

Torhoutstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Weststraat

Weststraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Wulleputstraat

Wulleputstraat (Lichtervelde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Zwevezelestraat

Zwevezelestraat (Lichtervelde)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.