Zandvoorde

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ plaats

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Oostende
Deelgemeente Zandvoorde
Straat
Locatie Zandvoorde (Oostende)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Oostende (geografische inventarisatie: 01-01-2005 - 31-12-2005).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Landbouw- en industriegemeente van ca. 2886 inwoners (gegevens 1999, z.g. kieswijk Zandvoorde) en ca. 945 ha, sinds 1971 gefusioneerd met Oostende. Gelegen in de z.g. "Historische Polders van Oostende". Effen bodem (twee à vier m boven de zeespiegel); kleigrond. Het grondgebied wordt doorsneden door de belangrijke verkeersaders kanaal Plassendale-Oostende (het eerste tracé van 1622 - in de tweede helft van de 18de eeuw deels herbruikt als afwateringskanaal - is nog deels bewaard, breder en volgens nieuw noordelijk tracé hergraven in 1664-1666) met het * sluizencomplex van Plassendale (ook te Oudenburg), spoorlijn Brugge-Oostende (1838) en autoweg Brussel-Oostende (afwerking in 1958), en de voormalige spoorlijn Ieper-Oostende (1868, buiten dienst sinds 1959, nu wandelweg). De autoweg vormt gr.m. de grens tussen enerzijds ten zuiden het historische dorp met uitbreidingen vanaf de jaren 1950 en het bewaarde polderlandschap (op het gewestplan grotendeels ingekleurd als landschappelijk waardevol gebied) en ten noorden een belangrijk industriegebied in aansluiting op de haven van Oostende, met o.m. de * creosooteerwerf (buiten bedrijf sinds 1984, cf. Oudenburgsesteenweg nr. 87) en het vroegere UCB (Union Chimique Belge, nu CNO cf. Oudenburgsesteenweg nr. 102). Gistelsesteenweg van Oostende over Stene en Zandvoorde naar Gistel ca. 1883 aangelegd om het vervoer van meststoffen naar en gewassen uit de polders te vergemakkelijken.

Eerste vermelding als "Santvoort" in 1102. De z.g. "heerlijkheid van Santvoorde" (Sanderus) maakte deel uit van de wateringen van het 's Heer Woutersmansambacht binnen het Brugse Vrije.
Het lintvormige dorp (cf. Grintweg en Zandvoordedorpstraat) ontstond op een zandige kreekrug cf. etymologische verklaring van de dorpsnaam als 'doorwaadbare plaats', teruggaand op zandafzetting in een uitgeschuurde kreek tengevolge van de periodieke stijgingen van het zeeniveau (4de tot 8ste eeuw na Chr.) Het kasteel van Zandvoorde, de z.g. "Duvelstorre" (mogelijk foncier van de heerlijkheid) was ca. 1650 een ruïne en werd niet heropgebouwd (cf. kopie kaart van 't Brugse Vrije van Pieter Pourbus, 1562).
Op kerkelijk vlak maakte de parochie achtereenvolgens deel uit van de bisdommen Doornik, Brugge (1559), Gent (1801) en opnieuw Brugge (1834). In 1185 bepaalde de bisschop van Doornik dat de abdij van Oudenburg priesters moest uitzenden om in een kapel te Zandvoorde - voor het eerst vermeld in een charter van 1184 - mis te lezen. In 1249 wordt Zandvoorde tot parochie, toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw, verheven; patronaatsrecht aan genoemde abdij.

Na 1584 (doorsteken van de duinen ten oosten van Oostende) kwam o.m. het 's Heer Woutermansambacht blank te staan. Door het aanleggen van de Legaardsdijk in 1626 werd het gebied tussen deze dijk ten westen en het kanaal Plassendale-Oostende (1622, eerste zuidelijk tracé) ten noorden, van de Gauwelozekreek afgesloten (gr.m. het Zandvoordse grondgebied). Vanaf 1662-1664 opnieuw doorsteken van de Legaardsdijk om de verzanding van de haven tegen te gaan. Aanleg van een V-vormige dijk (z.g. Gemene Dijk of Zandvoordedijk, nu o.m. Zwanenlaan cf. infra) tussen de kanalen Plassendale-Oostende (nieuw noordelijk tracé in 1664-1666) en Plassendale-Nieuwpoort (1638) om de z.g. "Oude Zandvoordepolder" met het historische dorp op de zandrug te vrijwaren. Definitieve drooglegging van de z.g. "Nieuwe Zandvoordepolder" ca. 1700; afscheiding van de z.g. "Keignaertpolder" ten noorden ervan door middel van dijk (nu een gedeelte van de Grintweg). De l.g. polder - ingepolderd vanaf 1803 - wordt gekenmerkt door een rationeel patroon van elkaar kruisende lange rechte straten; weliswaar met sterk verstoord karakter ten noorden van de autoweg ten gevolge van industrialisatie. De * Grote Keignaert in de "nieuwe Zandvoordepolder" is een restant van de afgesloten gelijknamige kreek die zich vertakte van de Gauwelozekreek (beschermd als landschap bij M.B. van 27.11.1992).
In dit nu vnl. op veeteelt gerichte poldergebied zijn een drietal belangrijke hoeves bewaard. Het "Groot Meeuwenhof" aan de Polderdijk en de hoeve "Welgelegen" aan de Grintweg gaan terug op het eerste kwart van de 19de eeuw en hadden oorspronkelijk een brede vrijstaande dwarsschuur (bewaard bij e.g. hoeve). De hoeve "de Zande" gaat in kern terug op de 17de eeuw (cf. Zandvoordestraat). Voorts enkele bewaarde vrijstaande boerenarbeidershuizen.

In het dorp in de tweede helft van de 19de eeuw en eerste helft van de 20ste eeuw landbouwgebonden nijverheid met een tweetal molens en een olieslagerij (cf. Graanmolenstraat). Steenbakkerij "de Keignaert" aan de Grintweg nog in werking. Kleiputten ten oosten van de Stationsstraat als restant van voormalige steenbakkerij en pannenfabriek.
Vanaf het laatste kwart van de 19de eeuw/ eerste kwart van de 20ste eeuw ontwikkeling van industriële bedrijvigheid tussen de spoorlijn Brugge-Oostende (met halte aan de Stationsstraat) en het kanaal Plassendale-Nieuwpoort.

1846: oprichting gemeenteschool.
1897: zusters van de H. Vincentius à Paulo richten een school op te Zandvoorde (cf. Kloosterstraat).
Op 18de- en 19de-eeuwse kaarten beperkt de dorpsbebouwing zich tot de lange kronkelende straat op de oude zandrug (Zandvoordedorpstraat en een gedeelte van de Grintweg) ten oosten van de z.g. Gemene Dijk (nu Zwanenlaan). Vanaf de jaren 1920-1930 tevens lintbebouwing aan de Stationsstraat en in beperkte mate aan de Zandvoordestraat. Vanaf de jaren 1950-1960 dorpsuitleg ten westen van de oude bewoningskern, o.m. (sociale) woningbouw met tuinwijkidioom van de maatschappij "Kleine Landeigendom" o.m. aan de E. Claeslaan, de Klimoplaan en de Zwanenlaan. Op de hoek van de Zwanenlaan en de Graanmolenstraat devotiekapel uit de jaren 1950, toegewijd aan broeder Mutien Marie fsc.

Zanvoorde telt een aantal beschermde monumenten, o.m. een gedeelte van de Onze-Lieve-Vrouwkerk, het geodetische signaal en een aantal historische polderhoeves. De Grote Keignaert (een restant van een afgesloten kreek) is beschermd als landschap. De hoofden van de draaibrug van het sluizencomplex van Plassendale zijn beschermd als monument, de omgeving van het sluizencomplex is beschermd als dorpsgezicht (zie inventaris van het bouwkundig erfgoed van de gemeente Oudenburg).

AFDELING ROHM WEST-VLAANDEREN, Cel Monumenten en Landschappen, Archief nrs. 985, 986 (Keignaertkreek, Zoutekreek).
DESCHACHT D., Straatnamen van Oostende van A tot Z, Oostende, 1998.
DREESEN J.B., De grenzen van 's Heerwoutermansambacht, in De Plate, april 1992, p. 99-103.
VANDAMME G., De historische Polders van Oostende, in De Plate, mei 1993, p. 131-139.
MESEURE W., 800 jaar parochie Zandvoorde. Uitgegeven ter gelegenheid van de herdenking van 800 jaar parochie Zandvoorde, Oostende, 1985.
Zandvoorde toen. (oude prentbriefkaarten)

Bron: Callaert G., Delepiere A.-M., Hooft E., Kerrinckx H. & Vanneste P. met medewerking van Santy P. & Snauwaert L. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Oostende, Deel IA: Stad Oostende, Straten A-M, Deel IB: Stad Oostende, Straten N-Z en wijken Haven, Hazegras, Opex, Deel II: Deelgemeenten Mariakerke, Raversijde, Stene en Zandvoorde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL6, (onuitgegeven werkdocumenten).

Relaties

maakt deel uit van Oostende

Oostende (West-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Boterbloemstraat

Boterbloemstraat (Oostende)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Graanmolenstraat

Graanmolenstraat (Oostende)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Grintweg

Grintweg (Oostende)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kasteelstraat

Kasteelstraat (Oostende)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kloosterstraat

Kloosterstraat (Oostende)

omvat Oostends Krekengebied met Sluiskreek, Zoutekreek en Grote Keignaertkreek

Stene, Zandvoorde (Oostende), Oudenburg (Oudenburg)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Oudenburgsesteenweg

Oudenburgsesteenweg (Oostende)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Polderdijk

Polderdijk (Oostende)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Stationsstraat

Stationsstraat (Oostende)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Zandvoordedorpstraat

Zandvoordedorpstraat (Oostende)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Zandvoordestraat

Zandvoordestraat (Oostende)

omvat Zwaanhoek en omgeving

Zandvoorde (Oostende), Oudenburg (Oudenburg)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.