Steenkoolmijn van Beringen: Mijncités

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ bouwkundig geheel

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Beringen
Deelgemeente Koersel, Beverlo
Straat Aakstraat, Alfred Habetslaan, Berkenstraat, Beverlosesteenweg, Bootstraat, Duinenstraat, Dwarsstraat, Eeuwfeestplein, Gouden Jubileumplein, Havenlaan, Hotelstraat, Kanaalstraat, Kastanjestraat, Kioskplein, Koolmijnlaan, Krommestraat, Laan op Vurten, Leysestraat, Lindestraat, Louis Sauvestrelaan, Mijnschoolstraat, Plataanstraat, Rondplein, Sorbebomenstraat, Spoorwegstraat, Stadionlaan, Stationkaai, Stationsstraat, Visvangststraat, Vossenbergstraat, Watersportlaan, Wilgenstraat, Zandhoefstraat, Klimopstraat, Oosterspeelplein, Randstraat, Westerspeelplein, Hovingenstraat, Hospitaalstraat, Tennisstraat, Kerkstraat
Locatie Aakstraat 1-3, Alfred Habetslaan 2-20, 26-40, Berkenstraat 1-23, 2-28, Beverlosesteenweg 444-454, 445-455, Bootstraat 1-11, Duinenstraat 1-9, 2-8, Dwarsstraat 1-23, 2-16, Eeuwfeestplein 1-33, 2-40, Gouden Jubileumplein 1-23, 2-24, Havenlaan 3-7, 68-134, Hospitaalstraat 40-44, Hotelstraat 1-9, 2-8, Hovingenstraat 1, 2-12, Kanaalstraat 1-75, 2-34, Kastanjestraat 1-9, 2-20, Kerkstraat 2-6, 10, 11, Kioskplein 1-25, 2-28, Klimopstraat 1, 2-24, Koolmijnlaan 141, 250, 274-304, Koolmijnlaan 152, 158, 162-224, Koolmijnlaan 303, 337-343, Krommestraat 1-3, 2-8, Laan op Vurten 1-135, 2-130, Leysestraat 1-135, 2-130, Lindestraat 1-3, 2-6, Louis Sauvestrelaan 1-67, 2-92, Mijnschoolstraat 84-88, Oosterspeelplein zonder nummer, Plataanstraat 1-7, 2-8, Randstraat 10-20, Rondplein 1-23, Sorbebomenstraat 1-7, 2-14, Spoorwegstraat 1-7, 2-24, Stadionlaan 1-83, 2-62, Stationkaai 1-45, 51-59, Stationsstraat 57-111, 84-110, Tennisstraat 1-55, 2-16, 74-80, Visvangststraat 24-46, Vossenbergstraat 1-31, Watersportlaan 1-15, 2-16, Westerspeelplein 2-8, Wilgenstraat 1-21, 2-20, Zandhoefstraat 1-25, 2-4 (Beringen)
Status (deels) bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole bouwkundige gehelen (adrescontroles: 01-07-2009 - 31-08-2009).
  • Inventarisatie Beringen (geografische inventarisatie: 01-01-1981 - 31-12-1981).
  • Thematische inventarisatie sociale woningbouw (thematische inventarisatie: 01-10-2011 - 31-08-2016).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Steenkoolmijn van Beringen: Mijncités

Deze vaststelling is geldig sinds 01-02-2018.

omvat de bescherming als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Kioskplein en directeurswoning met omgevend park
gelegen te Kioskplein (Beringen)

Deze bescherming is geldig sinds 08-09-1981.

Beschrijving

Ten noorden en westen van de mijnsite van Beringen werden reeds vanaf 1908 mijnwerkerswoningen gebouwd op initiatief van de steenkoolmijn ‘Charbonnage de Beeringen’. De woningen zijn geschikt volgens een hiërarchisch principe, weerspiegeld in de afstand tot de mijn. De oudste cité voor arbeiders is gelegen ten noorden van de mijn op het grondgebied van Beverlo en werd opgericht vanaf 1908 en verder uitgebreid tijdens de jaren twintig. De bouw van bediende- en ingenieurswoningen ten westen van de Koolmijnlaan op grondgebied Koersel, vlakbij de toegang tot de mijnsite, vatte ook reeds aan voor de Eerste Wereldoorlog, gelijktijdig met de bouw van een directeurswoning met omliggend park. De directeurswoning is thans echter in ruïneuze toestand bewaard na een brand in de jaren tachtig. Ook deze wijk werd tijdens de jaren twintig verder uitgebouwd en na de Tweede Wereldoorlog binnen het kader van de Kolenslag uitgebreid met mijnwerkershuisvesting. Een andere kolenslagcité werd verder van de andere mijncités gebouwd, namelijk ten oosten van de mijnsite, op de plaats van een barakkenkamp voor Russische krijgsgevangenen, vandaar de naam Baltisch Kamp.

De uitbouw van de cités van Beringen kenmerkt zich door een verspreid karakter, zonder een globaal ontwerpplan. In eerste instantie waren de werknemers immers vooral van lokale afkomst, waardoor de vraag naar huisvesting beperkt was. Het was pas tijdens de late jaren twintig, toen de mijn op volle toeren werkzaam was, dat er nood kwam aan een sterke uitbreiding van de woonwijken. Grootschalige plannen voor een wijk met zo’n 400 wooneenheden ten oosten van de mijn zouden echter nooit uitgevoerd worden. De Tweede Wereldoorlog bracht nieuwe zorgen met zich mee. Zo vielen bij een Engels bombardement in 1944 meer dan tachtig slachtoffers en werden 28 huizen volledig vernield, waren 40 eenheden onbewoonbaar en raakten nog een 500-tal woningen beschadigd. De schade concentreerde zich in de cité op grondgebied Beverlo, voornamelijk rondom het centrale plein en de Alfred Habetslaan, maar ook aan bijvoorbeeld de Stadionlaan werd een vierwoonst vernield. Naast de herstelling van deze woningen, ontstond er na de Tweede Wereldoorlog een grote nood aan uitbreiding van de wijk in functie van de toestroom van buitenlandse mijnwerkers. Naast bovenvermelde kolenslagcités, werd op dat moment ook de arbeiderswijk Steenveld opgericht op vraag van de mijn en gesteund door de Nationale Maatschappij voor Goedkope Woningen. De wijk met zo’n zeventig woningen werd uiteindelijk gerealiseerd omstreeks 1949-1951 naar ontwerp van architect Lavigne. De bouwactiviteit van de mijn duurde voort tot rond 1963.

De vormgeving van de gebouwen en hun inplanting evolueerde doorheen te tijd, namelijk van een tuinwijk met woningen in cottagestijl langs vloeiende assen met een grote aandacht voor perspectief, over woningen met een traditionalistisch geïnspireerde vormgeving en een weloverwogen groenaanleg tot latere, monotonere wijken met een beperkte variatie en een rechtlijnig stratenpatroon. De gebouwen die voor de Eerste Wereldoorlog tot stand kwamen, zijn opgetrokken in betonblokken. Dit was ook het geval voor de afsluiting van hun percelen en voor decoratieve elementen. Deze woningen bevinden zich in de omgeving van de Stationsstraat en aan de Koolmijnlaan. Pas wanneer de mijn nadien beschikte over een eigen steenbakkerij, werd overgeschakeld op baksteen.

De mijncités van Beringen waren relatief snel zelfvoorzienend. Reeds in 1908 werd aan de Koolmijnlaan (nummer 141) de zogenaamde Posthoornhoeve gebouwd, die instond voor de melkvoorziening. In de noordelijke cité waren ook al vroeg gemeenschapsvoorzieningen aanwezig, zoals een economaat, winkels, cafés, logementshuizen en een school. Religieuze activiteit werd vanaf de jaren twintig voorzien in het schoolgebouw, en iets later werd een voorlopige kapel voorzien aan de Laan op Vurten. Aangezien deze kapel de bevolkingsgroei van de wijk niet kon opvangen, werden tegen het einde van de jaren dertig plannen opgemaakt door architect Henri Lacoste voor de bouw van een monumentale mijnkathedraal. De Parochiekerk Sint-Theodardus werd gebouwd aan de Koolmijnlaan op gronden van de mijn, die de realisatie eveneens financierde. De bouw vatte aan in 1940 en de kerk werd ingewijd in 1943. Andere voorzieningen die in de jaren veertig en vijftig gebouwd werden zijn onder meer een bibliotheek (Stationsstraat), kinderheil (Kerkstraat 11), tennispaviljoen- en velden (Tennisstraat 55), casino (Kioskplein 25), mijnbouwschool (Mijnschoolstraat 84, 88) en ziekenhuis (Havenlaan 3-7).

De wijken worden thans gekenmerkt door individuele verbouwingen en uitbreidingen, aangezien alle woningen in de loop der tijd werden verkocht. Enkele woningen en appartementen in de wijken werden aangekocht door de Kantonnale Bouwmaatschappij van Beringen en zijn in gebruik als huurwoningen, onder meer Alfred Habetslaan 18-20 en enkele verspreide wooneenheden zoals aan de Stadionlaan en Kanaalstraat. Het behoud van het karakter van de wijk wordt thans wel sterk benadrukt, wat onder meer zichtbaar is in de aanleg van de groene open zones.

Evaluatie

De mijncité van Beringen onderscheidt zich vooral door de waardevolle villa’s en tweewoonsten van ingenieurs en bedienden, onder andere aan de Koolmijnlaan en het (als dorpsgezicht beschermde) Kioskplein. De achterliggende arbeiderswijken zijn gevarieerd (met Mulhousewoningen uit 1910 in betonblokken, een kleine tuinwijk met cottage koppelwoningen en een kolenslagcité) maar zijn vaak sterk individueel verbouwd.

  • GODDEERIS G. 1983: Beringen-Mijn, Beringen, 78-87.
  • KEUNEN P. 2010: Mijn cité. Met de mijncités naar de 21ste eeuw, Genk, 70-72.
  • SCHLUSMANS F. e.a. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N1 (A-Ha), Brussel - Gent.
  • S.N. 1982: Volkswoningbouw. De Tuinwijkgedachte. Internationaal Nationaal Provincie Limburg, Hasselt, 451-464.
  • VAN DOORSELAER B. en De RYNCK P. (ed.) 2012: Mijnerfgoed in Limburg. Ondergronds verleden, bovengrondse toekomst. Van Beringen tot Eisden, s.l., 114-118.
  • VERMASSEN J. e.a. 1999: Masterplan mijnpatrimonium. Visie van de Vlaamse regering op de herwaardering van het mijnerfgoed 1999-2009, Brussel, 60.

Bron: -

Auteurs: Verhelst, Julie

Datum tekst: 2015

Alle teksten

Relaties

maakt deel uit van Beverlo

Beverlo (Beringen)

maakt deel uit van Koersel

Koersel (Beringen)

omvat Directeurs- en ingenieurswoningen

Koolmijnlaan 152, 158, 162-200, 206, 250, Beringen (Limburg)

omvat Gemeentelijk park

Koolmijnlaan 206 (Beringen)

omvat Parochiaal complex Sint-Theodardus

Koolmijnlaan 303, Kerkstraat 2-6, 10, Beringen (Limburg)

omvat Steenkoolmijn van Beringen: Mijncité van Beverlo

Alfred Habetslaan 2-40, Berkenstraat 1-23, 2-28, Duinenstraat 1-9, 2-8, Dwarsstraat 1-23, 2-16, Hotelstraat...

omvat Steenkoolmijn van Beringen: Mijncité van Koersel

Aakstraat 1-3, 2-4, Beverlosesteenweg 444-454, 445-451, Bootstraat 1-11, Eeuwfeestplein 1-33, 2-40, Gouden...

is gerelateerd aan Mijncité Baltisch Kamp

Kleinheidelaan 1-17, 2-20, Molenlaan 1-27, 2-28 (Beringen)

is gerelateerd aan Steenkoolmijn van Beringen

Koolmijnlaan 201-203 (Beringen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.