erfgoedobject

Parochiekerk Sint-Leonardus

bouwkundig element
ID: 12441   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/12441

Juridische gevolgen

Beschrijving

Classicistische kruiskerk met ommuurd kerkhof, gelegen aan de zuidzijde van het dorpsplein.

Historiek

Kort vóór 1307 kwam een eenvoudige met stro overdekte kapel tot stand, ingewijd in 1308 en toegewijd aan de Heilige Drievuldigheid en de Heilige Maagd Maria. De aanwezigheid van een relikwie van de Heilige Leonardus (sinds 1465) verdrong langzamerhand het patroonschap van de Heilige Maagd. Eind 15de eeuw (tussen 1496 en 1503) werd de kerk herbouwd en tussen 1513 en 1515, overwelfd. Tijdens de beeldenstorm (1566) gedeeltelijk afgebrand. Van 1590 tot 1592 herschapen in een versterking en werd het kerkhof met palen omgeven. Door toedoen van Antonio del Rio werd het koor herbouwd na 1566. Een nieuwe sacristie dateert van 1611. De toren werd hersteld in 1613 en de kerkhofmuur werd opgetrokken in 1614. Vermoedelijk dateert het schip van 1792, daarbij zou een gedeelte (drie geledingen) van de oude toren uit de 16de eeuw(?) bewaard zijn, voorzien van een nieuw portaal en vensters. In 1857-1859 werd de kerk vergroot door de opbouw van een nieuw koor en transept naar ontwerp van E. Gife. Nogmaals naar ontwerp van E. Gife werd in 1859-61 de toren verbouwd: verhoogd met een geleding, venster geplaatst boven hoofdingang, nieuw raam in derde geleding en de zij-ingangen verbouwd. Lokalen werden naast de toren verbouwd en aangepast aan de stijl van het schip. Enkele glasramen werden geplaatst in 1927 en 1929 naar ontwerp van E. Bonneure. Oorlogsschade onder meer aan de daken, gewelven en plafonds werden hersteld in 1948-1949. Glasramen naar ontwerp van L. Crespin werden uitgevoerd door firma Blockhuys en geplaatst vóór maart 1951. De kerk werd hersteld (daken, goten en schildering) naar ontwerp van J. Pingnet in 1964-1965. De toren en de westgevel werden hersteld in 1979-1980 naar ontwerp van het architectenbureau J.L. Stynen en H. Van den Berghe met onder meer verwijdering van cementering.

Beschrijving

De plattegrond omvat een in de zijbeuken gevatte westtoren uit de 16de eeuw(?), vierde kwart 18de eeuw en derde kwart 19de eeuw, een driebeukig schip van vijf traveeën uit het vierde kwart 18de eeuw en derde kwart 19de eeuw, het transept van twee traveeën en vlakke sluiting dateert uit het derde kwart 19de eeuw, het koor van twee traveeën en driezijdige sluiting uit het derde kwart 19de eeuw. Rechthoekige sacristieën aan de noord- en zuidzijde van het koor ook uit het derde kwart van de 19de eeuw.

Bakstenen gebouw op plint van Ledische zandsteen met hardsteen voor venster- en deuromlijstingen. Ingebouwde vierkante westtoren van vier geledingen onder ingesnoerde leien naaldspits. Rondboogdeur in geriemde omlijsting met sluitsteen, geflankeerd door pilasters met verdiepte schacht, kroonlijst op gegroefde consoles en gutae. Steekboogvenster met geriemde omlijsting en voluutvormige neuten. Verder steekboogvenster en galmgaten met vlakke omlijsting en sluitsteen. Steigergaten onder kroonlijst op klossen. De westgevel met twee secundaire rechthoekige deuren met vlakke pilasters onder driezijdig fronton op klossen met gutae en twee ovale venstertjes.

Schip onder een leien schilddak. Steekboogvensters in vlakke omlijsting met sluitsteen en omlopende geprofileerde en bepleisterde kroonlijst. Transept en koor onder leien zadeldaken en sacristieën onder half leien schilddak. Transept en koor met steunberen. Kleine baksteenfries onder daklijst. Steekboogvensters in vlakke omlijsting met sluitsteen.Interieur. Bepleisterd en beschilderd; classicistische kenmerken. Schip met rondboogvormige scheibogen op zuilen met hoge vierkante sokkel en Dorisch kapiteel onder dekplaat. Tongewelf met gordelbogen, nokbalk en paneelwerk rusten op sterk geprofileerde kroonlijst met consoles. Bij transept en koor gewelf rustend op kroonlijst en pilasters met verdiepte schacht. Zijbeuken met vlakke zoldering.

Mobilair

Laatste avondmaal, doek, door Godfried Maes, getekend en gedateerd 1693, in gemarmerd houten portiekaltaar.

Bewening van Jezus, Aanbidding der herders, Aanbidding der wijzen, doek, Vlaamse school, 17de eeuw. Heilige Leonardus van Noblac, paneel, Vlaamse school, 17de eeuw.

Meubilair. Preekstoel, eik, door Hiëronymus Convent en P. Malderus, gedateerd 1687 (vooraan kuip), hoek transept-schip zuidzijde. Communiebank, eik, Lodewijk XIV-stijl uit de 18de eeuw, gedeeltelijk hergebruikt in nieuw hoofdaltaar.

Orgel van 1778-79 door Eg. Fr. Van Peteghem uit Gent, orgelkast naar ontwerp van E. Baets uitgevoerd door Simeon Thomas, ombouw in 1868 door H. Mondt-Groenewout en nieuwe kast door schrijnwerker Van Halle.

Kerkhof met verscheidene grafstenen uit 19de-20ste eeuw; tweede helft van de 19de-eeuwse graftombe van de families Peeters, Stier en Van Havre in oksel schip noordtransept.

  • Provinciaal Archief Antwerpen, Kerken, Aartselaar, Sint-Leonardus, dossiers 1, 3, 6, 8, 1 1, 13, 15.
  • FAUCONNIER A. en ROOSE P., Het historisch orgel in Vlaanderen, Deel III a, Antwerpen - arrondissement Antwerpen, Brussel, 1983, p. 1-31.
  • VAN HEURCK E., Les drapelets de pèlerinage, Antwerpen, 1922, p. 4-5.

Bron     : Plomteux G., Steyaert R. & Wylleman L. 1985: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Antwerpen, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 10N1 (A-He), Brussel - Gent.
Auteurs :  Wylleman, Linda
Datum  : 1985


Relaties

  • Is deel van
    Laar
    Laar (Aartselaar)

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Parochiekerk Sint-Leonardus [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/12441 (Geraadpleegd op 16-10-2019)