De Gerlachekaai

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ straat

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Antwerpen
Deelgemeente Antwerpen
Straat De Gerlachekaai

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Herinventarisatie bouwkundig erfgoed op de Scheldekaaien (Antwerpen) (01-01-2013 - 31-12-2013).
  • Herinventarisatie Het Zuid (Antwerpen) (geografische herinventarisatie: Mei 2010 - Januari 2013).

Juridische gevolgen

Beknopte karakterisering

Beschrijving

De De Gerlachekaai is een gedeelte van de Scheldekaaien op de rechteroever, gelegen op het Zuid tussen de Visserskaai en de Namenstraat. De aanleg van deze kaaien gaat terug tot het grootschalige infrastructuurproject dat tussen 1877 en 1885 door de rechttrekking van de Schelde een nieuwe havenstrook ontwikkelde. In 1877 werden de werken aangevat; op 26 juli 1885 werden de nieuwe Scheldekaaien officieel ingehuldigd.

Voor de ontwikkeling van de nieuwe havenzone langs de rechteroever van de Schelde tussen 1877 en 1885 moesten honderden huizen gesloopt worden. Daarbij verdween de historische stadskern rond het Steen en de iets noordelijker gelegen historische havenzone "De Werf". Vanaf de Kattendijksluis tot aan de huidige Ledeganckkaai werd een ononderbroken, licht gebogen kaaimuur opgetrokken. Er werd een gekasseide strook van 80 m breed aangelegd voor kades, die werden uitgerust met havenkranen, kraan- en treinsporen en metalen, open opslagplaatsen. Daarnaast kwam een rijweg van 20 meter breed, waarlangs nieuwe gebouwen werden opgetrokken: vooral panden met een handelsfunctie, al dan niet gecombineerd met wonen op de verdiepingen. In 1897-1903 werd de havenstrook met 2 km verlengd naar het zuiden toe.

Het meest opvallende en gekende bouwkundig erfgoed van de Scheldekaaien zijn de metalen afdaken met Polonceauspanten en versierde frontons. De afdaken 13A-13B behoren tot de oudste nog resterende afdaken op de Scheldekaaien. Aan Scheldezijde van deze afdaken zijn sporen bewaard voor de havenkranen, aan straatzijde lopen sporen voor de goederentreinen die het transport naar het Zuidstation mogelijk maakten.

Over de gehele lengte van de Scheldekaaien werd de grens tussen de gekasseide havenzone en de openbare weg gemarkeerd door een lange rij smeedijzeren hekken. De bebouwing langs de Scheldekaaien bestond oorspronkelijk uit eind-19de- of begin-20ste-eeuwse pakhuizen, herbergen en handelspanden. Langs de De Gerlachekaai bleef van deze bebouwing niets over. Op de nummers 6-8 en 13-14 werden in het interbellum sociale appartementsblokken ingeplant naar ontwerp van stadsbouwmeester Emiel Van Averbeke. Beide blokken ondergingen een grondige renovatie naar ontwerp van architect Mostien, met onder meer de kenmerkende witte gevelplaten die het oorspronkelijke bakstenen parement verbergen.

Aan het zuidelijke einde van de De Gerlachekaai, op nummer 20, palmt het immense kantoorgebouw "Belgica" het volledige bouwblok tussen de Schaliënstraat en de Verviersstraat in. Het hoofdkantoor van de Compagnie Maritime Belge werd in 1990 gebouwd naar ontwerp van architect M. Jaspers. De inplanting van dit kantoorgebouw was één van de eerste grote investeringen die zorgden voor de heropleving van het Zuid op het einde van de 20ste eeuw.

  • VAN HOUTTE A. 2001: Architectuur langs de waterkant: een wandeling van de Royerssluis tot aan het Zuid, Antwerpsche Tydinghen, 2, 95-102.

Bron: Braeken J. & Hooft E. 2011: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Antwerpen, Stad Antwerpen: Zuid, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen ANT2, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Hooft, Elise

Datum tekst: 2011

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Het Zuid

Antwerpen (Antwerpen)

maakt deel uit van Scheldekaaien

Cockerillkaai, D'Herbouvillekaai, De Gerlachekaai, Ernest Van Dijckkaai, Jordaenskaai, Ledeganckkaai,...

omvat Afdaken 13A-13B

De Gerlachekaai zonder nummer, Antwerpen (Antwerpen)

omvat Atoombunkers

De Gerlachekaai zonder nummer, Cockerillkaai zonder nummer, Sint-Michielskaai zonder nummer, Tavernierkaai...

omvat Havenhekwerk en leilinden langs de Scheldekaaien

D'Herbouvillekaai zonder nummer, De Gerlachekaai zonder nummer, Cockerillkaai zonder nummer, Ledeganckkaai...

omvat Kaaimuur van de Scheldekaaien met meerpalen

D'Herbouvillekaai zonder nummer, De Gerlachekaai zonder nummer, Cockerillkaai zonder nummer, Ernest Van...

omvat Sociaal woonblok met atelierflat Jozef Peeters

De Gerlachekaai 6-8, Antwerpen (Antwerpen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.