erfgoedobject

Patershol

bouwkundig geheel
ID: 127446   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/127446

Juridische gevolgen

  • is aangeduid als beschermd stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Patershol en omgeving
    Deze bescherming is geldig sinds 03-09-1981

Beschrijving

Het Patershol is een klein maar dichtbebouwd stadsgebied in de schaduw van het Gravensteen. De wijk wordt gekenmerkt door enkele grote, religieuze ensembles, luxueuze herenhuizen en voornamelijk veel middeleeuwse stadswoningen.

Historiek en beschrijving

Wat in Gent algemeen 'Het Patershol' wordt genoemd, is een klein maar dichtbebouwd stadsgebied van zowat 4,5 hectare groot, tussen de Lange Steenstraat in het noorden, het Sluizeken in het oosten, de Leie in het zuiden en de Geldmunt in het westen.

In het begin van de 10de eeuw werd langs de linkeroever van de Leie een omwalde grafelijke versterking of castrum in de vorm van een eiland opgericht. Het eiland was op dat moment een grafelijk gebied dat los stond van de rest van de stad. De site, waar de horigen van de graaf verbleven, werd in de 10de eeuw uitgebreid en versterkt en kreeg de naam 'vetus burgus' of Oudburg. Pas in de late 11de eeuw werd er door de graaf een stenen zaalgebouw opgericht dat onder graaf Filip van den Elzas werd omgebouwd tot een machtige burcht, gekend als het Gravensteen. In de schaduw van deze burcht ontstond de wijk het Patershol, in de lengte doorsneden door de in 1872 gedempte Plotersgracht.

De oudste bewoningssporen in het Patershol klimmen op tot de 12de eeuw. Maar de ambachtelijke activiteiten die we terugvinden in toponiemen als Corduwaniersstraat en Plotersgracht, met name verwijzend naar de lederbewerking, zouden nog ouder kunnen zijn. Het is inderdaad zo dat deze stadswijk vanaf haar ontstaan tot in de 18de eeuw werd gekenmerkt door de bedrijvigheid van de lederbewerking.

In het Patershol komen enkele grote ensembles voor. Het oudste en ook het grootste is het Caermersklooster of het klooster van de geschoeide karmelieten. De oorspronkelijke refuge van de abdij van Cambron, in 1287 overgenomen door de karmelieten, groeide uit tot twee grote vleugelensembles die rond twee binnentuinen werden opgericht. Eén van de vleugels wordt gevormd door de opvallende grote kerk. Aan het Caermersklooster paalt het Drongenhof. Hier groeide, in de 17de eeuw, uit een toevluchtshuis, een norbertijnenklooster. Van de gebouwen blijft hoofdzakelijk de kapel over. Een derde groot ensemble wordt gevormd door het Kinderen Alijnshospitaal, een godshuis dat in 1363 aan de Kraanlei ontstond en nu het museum 'Huis van Alijn' huisvest.

In de 17de en 18de eeuw genoot het Patershol veel belangstelling vanwege magistraten en advocaten die verbonden waren aan de bestuursorganen die toen in het naburige Gravensteen zetelden. Hiervan getuigen de talrijke luxueuze herenhuizen uit die periode. De meeste zijn opgericht in de typische traditionele bak- en zandsteenstijl, met toevoeging van eigentijdse decoratieve elementen.

Daarnaast omvat het Patershol hoofdzakelijk kleinschalige gebouwen waarvan een groot aantal apart als monument werd beschermd.

In de loop van de 19de eeuw veranderde de vervallen buurt totaal van karakter. De opkomst van de industrie trok veel mensen aan die een goedkoop onderkomen zochten in de verouderde huizen. Mede omdat in de onmiddellijke nabijheid, onder meer in het Gravensteen, fabrieken waren opgericht, werd het Patershol op korte tijd een arbeiderswijk. De tuinen werden dicht gebouwd en de grote gehelen werden in wooneenheden opgesplitst. Op het einde van de 19de eeuw ging de industrie zich echter elders vestigen. Met het verdwijnen van de werkplaatsen in de buurt, trokken ook de arbeiders weg.

Vooral na de Eerste Wereldoorlog werd de intussen uitgeleefde wijk een toevluchtsoord voor verpauperde bevolkingsgroepen en marginalen. Het Patershol was een slecht befaamde buurt geworden in het hart van de stad, met een groot aantal logementshuizen, kroegen en bordelen.

Sedert de Tweede Wereldoorlog werden diverse sanerings- en renovatieplannen opgesteld. De uitvoering ervan bleef echter zeer lang op zich wachten. In de jaren 1970 kwam daardoor op privé-initiatief een spontane heropleving op gang. Vooral horecabedrijven begonnen toen brood te zien in de kleinschalige wijk in het oude centrum van de stad. Door de verkrotting enerzijds en - paradoxaal genoeg - de speculatieve prijsstijging van gronden anderzijds, moesten de meeste armere bewoners uitwijken. Het doorzetten van deze tendens, die op een uitsluitende handelsactiviteit had kunnen uitmonden, dreigde de leefbaarheid in gevaar te brengen van een woonwijk die tot in de jaren 1960 een druk sociaal leven kende en toen voornamelijk op kunstenaars en studenten een grote aantrekkingskracht uitoefende.

Sedert het einde van de jaren 1970 kregen plannen om de oude wijk te conserveren en er de woonfunctie te herstellen, concreet vorm. Het stadsbestuur kocht en restaureerde een aantal verkrotte panden en de gemeenteraad keurde een actieplan goed dat voorzag in een coördinatie tussen privé- en overheidsinitiatief, de afbakening van zones voor huisvesting, het verkeersvrij maken van de zone, het verplicht onderhoud van de panden door de eigenaars en een subsidiereglement voor renovatie.

  • DE KEGEL A. (e.a.) 1992: 'Beschermde monumenten in Oost-Vlaanderen. Arrondissement Gent.', Gent, 169-172.

Bron     : -
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed


Relaties

  • Is deel van
    Gent - middeleeuwse stadskern
    Gent (Gent)

  • Omvat
    Ballenstraat
    Ballenstraat (Gent)

  • Omvat
    Barokpoort
    Sint-Veerleplein zonder nummer (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Sluizeken 11 (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Sint-Veerleplein 12 (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis 't Gauden Hant
    Kleine Vismarkt 8 (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis 't Groen Cruys
    Kleine Vismarkt 6 (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis met achterhuis
    Sluizeken 30 (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis met achterhuis
    Sluizeken 31, 32, 33, 34 (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis met eclectische lijstgevel
    Sluizeken 9 (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis met trapgevel
    Sint-Veerleplein 13 (Gent)

  • Omvat
    Corduwaniersstraat
    Corduwaniersstraat (Gent)

  • Omvat
    Drongenhof
    Drongenhof (Gent)

  • Omvat
    Geldmunt (middeleeuwse stadskern)
    Geldmunt (Gent)

  • Omvat
    Gildehuis Wijnschroedershuis
    Kleine Vismarkt 2, 4, Kraanlei 2 (Gent)

  • Omvat
    Haringsteeg
    Haringsteeg (Gent)

  • Omvat
    Hertogstraat
    Hertogstraat (Gent)

  • Omvat
    Hoekhuis
    Sluizeken 32 (Gent)

  • Omvat
    Hoekhuis in traditionele stijl
    Kraanlei 1, Sint-Veerleplein 15 (Gent)

  • Omvat
    Hoekhuis met art-nouveaugevel
    Sluizeken 8 (Gent)

  • Omvat
    Kaatsspelplein
    Kaatsspelplein (Gent)

  • Omvat
    Kalversteeg
    Kalversteeg (Gent)

  • Omvat
    Karmelietenstraat
    Karmelietenstraat (Gent)

  • Omvat
    Kraanlei
    Kraanlei (Gent)

  • Omvat
    Lange Steenstraat (middeleeuwse stadskern)
    Lange Steenstraat (Gent)

  • Omvat
    Oudburg
    Oudburg (Gent)

  • Omvat
    Plotersgracht
    Plotersgracht (Gent)

  • Omvat
    Rodekoningstraat
    Rodekoningstraat (Gent)

  • Omvat
    Stadswoning en achterhuis
    Sluizeken 26, 27 (Gent)

  • Omvat
    Stadswoning met achterhuis
    Sluizeken 28 (Gent)

  • Omvat
    Stadswoning met achterhuis
    Sluizeken 29 (Gent)

  • Omvat
    Trommelstraat
    Trommelstraat (Gent)

  • Omvat
    Vrouwebroersstraat
    Vrouwebroersstraat (Gent)

  • Omvat
    Zeugsteeg
    Zeugsteeg (Gent)

  • Omvat
    Zuivelbrugstraat
    Zuivelbrugstraat (Gent)

  • Omvat
    Zwaanstraat
    Zwaanstraat (Gent)

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Patershol [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/127446 (Geraadpleegd op 18-08-2019)