Boomgaard en tuin van het Hof ten Steen

inventaris landschappelijk erfgoed \ historische tuin of park

Locatie

Provincie Vlaams-Brabant
Gemeente Linter
Deelgemeente Orsmaal-Gussenhoven
Straat Helen-Bosstraat
Locatie Helen-Bosstraat 30 (Linter)

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie tuinen en parken in zuidoostelijk Brabant - Haspengouw (geografische inventarisatie: 1978 - 2008).
Toegankelijkheid Niet toegankelijk

Juridische gevolgen

is deel van de bescherming als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Dorpskern Orsmaal

Deze bescherming is geldig sinds 13-06-2000.

Beschrijving

Boomgaard (circa 2,5 hectare) met 4 appelaars en 46 perelaars met stam­ omtrekken tot meer dan 2 m, naast een diverse malen verbouwd feodaal kasteel; relicten van landschappelijke sierbeplanting.

Een figuratieve kaart uit 1656 in het kaartboek van de abdij van 't Park bevat de oudste afbeelding van "t'hoff te steen", toen nog met fladderende wimpel op een van zijn torens. Op een kaart uit 1682 wordt het omwalde Hof ten Steen weergegeven als een ruïne met vier hoektorens. Op de Primitieve kadasterkaart uit 1828 worden nog enkel de twee noordelijke hoektorens afgebeeld. Het blok rond het hof (circa 8 hectare), waarvan ook de kerk deel uitmaakte, was door de aanleg van de steenweg Tienen-Sint-Truiden in 1730 met één derde verkleind. De rechte oprijlaan, die vanuit het noorden op het poortgebouw toeliep, werd naar de nieuwe steenweg toe in dezelfde as verlengd door een strookperceel (nr. 188), mogelijk een relict van een poging van de laatste heer van Orsmaal, Henri-Joseph de Wolffs, om wat symmetrie en structuur in het geheel te brengen. Zijn weduwe, door het kadaster gekwalificeerd als "pagtesse", verschijnt in 1831 als Primitieve eigenares van het kasteel, gedegradeerd tot pachthof. De onmiddellijke omgeving bestond uit weide, bouwland, een boomgaard ten westen van het kasteel (nr. 182, 65 are) en een moestuinperceel ten zuidoosten ervan (nr. 189, 24 are). In 1868 kon de Brusselse archivaris en historicus Alphonse Wauters na enig aandringen de zaal in het kasteel van Orsmaal bezoeken waar zich op 2 december 1789 een 'belangrijke' episode uit de vaderlandse geschie­ denis (meer bepaald de 'Brabantse Revolutie') had afgespeeld: een ontmoeting tussen rebellengeneraal Van der Meersch en de Oostenrijkse kolonel de Brou. Hem wachtte echter een grote ontgoocheling: enkele dagen voordien was de bliksem ingeslagen en was het kasteel herleid tot dikke, zwartgeblakerde muren en verkoold schrijnwerk.

Bij de heropbouw door de toenmalige eigenaar, burgemeester Joseph de Wolffs, werden de twee noordelijke hoektorens gespaard, maar voor de rest zag het gebouw er volgens Wauters helemaal anders uit. Zo waren onder meer de trapgevel boven de poorttravee en de kruiskozijnen van de ramen verdwenen. Een volgende, in 1906 geregistreerde verbouwing was nog veel ingrijpender: de westelijke vleugel met de bijbehorende hoektoren werd afgebroken en 20 m westwaarts weer opgebouwd zonder hoektoren. Het gebouw kreeg een vierkante binnenplaats en verdubbelde daardoor in oppervlakte. Eigenaar Ghislain Lowet trachtte iets van de kasteelambiance die in 1868 verloren was gegaan, te herstellen in de oostelijke, residentiële vleugel: het visueel contrast tussen het baksteenmetselwerk van de bovenbouw en de kwartsietstenen van de onderbouw van de enige bewaarde hoektoren werd met een bepleistering met imitatievoegen afgezwakt. Dat het niet om zomaar een hoeve ging, werd ook in de beplanting aangegeven, onder meer door een singel van sierbomen langs de steenweg Tienen-Sint-Truiden – bruine beuk (Fagus sylvatica 'Atropunicea'), witte paardenkastanje (Aesculus hippocas­tanum), Krimlinde (Tilia x euchlora), gele kornoelje (Cornus mas), rode kamperfoelie (Lonicera xylos­teum), boerenjasmijn (Philadelphus coronarius). Van de enige overblijvende, oostelijke arm van de ringgracht werd een siervijvertje gemaakt, met ernaast een groepje Oostenrijkse dennen (Pinus nigra subsp. nigra). De rechte oprijlaan, die vanouds tussen de fruitbomen door vanuit het noorden op het poortgebouw toeliep, bleef behouden, maar de rustieke monotonie werd gebroken door een smeedijzeren toegangshek en – links van de weg – een heuveltje met taxus (Taxus baccata) en een bruine beuk. Indrukwekkend is de met een meidoornhaag omheinde boomgaard op het grote perceel ten westen van het kasteel: vier appelaars en zesenveertig perelaars met stamomtrekken tot meer dan 2 m. Deze boomgaard werd waarschijnlijk door Lowet aangeplant gelijktijdig met de laatste verbouwing. In 2004-2005 werd het kasteel gerestaureerd en werd de schuurvleugel omgebouwd tot feestzaal.

Merkwaardige boom (opname 25 juni 2002)
Het cijfer in vet geeft de stamomtrek in centimeters weer. De omtrek wordt standaard gemeten op 150cm hoogte.

  • 1. peer (Pyrus communis) 204
  • Kadasterarchief Vlaams-Brabant, Oudste kadastrale legger Orsmaal-Gussenhoven, art. 68, art. 682.
  • Kadasterarchief Vlaams-Brabant, Kadastrale opmetingsschets Orsmaal-Gussenhoven 1869 nr. 10 en 1906 nr. 10.
  • DOPERÉ F., Middeleeuwse burchten in Oost-Brabant, in Ons Heem, 1997, p. 218.
  • ROUMIEUX E., Geschiedenis van Orsmaal-Gussenhoven, Tienen, Ripova, 1998, p. 77-97.
  • VAN ERMEN E., VANHOVE L. & VAN LANI S., Het kaart­boek van de abdij van Park, 1665, Brussel, Algemeen Rijks­archief, 2000, p.108.
  • VERBOUWE A., Icono­grafie van Vlaams-Brabant (VII), Kanton Zoutleeuw, Brussel, Geschied- en Oudheidkundig Genootschap van Vlaams-Brabant, 1950, nr. 115, pentekening van P. Lindemans.
  • WAUTERS A., Géographie et histoire des communes belges. Arron­dissement de Louvain – canton de Leau, Bruxelles, Culture et Civilisation, facsimile van editie 1887, 1963, p. 105-106.

Bron: DENEEF, R., 2008. Historische tuinen en parken van Vlaanderen - Zuidoostelijk Brabant - Haspengouw: Geetbets, Hoegaarden, Kortenaken, Landen, Linter, Tienen, Zoutleeuw, Brussel: Vlaamse Overheid. Onroerend Erfgoed.

Auteurs: Deneef, Roger & Wijnant, Jo

Datum tekst: 2008

Relaties

maakt deel uit van Dorpskern Orsmaal

3e Regt.Lansiersstraat, Ezelsbaan, Helen-Bosstraat, Sint-Truidensesteenweg (Linter)

omvat 't Hof ten Steen

Helen-Bosstraat 30, Linter (Vlaams-Brabant)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.