erfgoedobject

Vallei van de Wimp en de Grote Nete te Herenthout

landschappelijk geheel
ID: 135041   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/135041

Beschrijving

De ‘Vallei van de Wimp en de Grote Nete’ is gelegen op grondgebied van de gemeenten Herenthout en Itegem (Heist-op-den-Berg) in de Zuiderkempen. De begrenzing wordt gevormd door ‘Kruiskensberg’, de 'Merodese bossen' en het centrum van Herenthout in het noorden, de Itegemse Steenweg in het oosten en zuidoosten, de gemeentegrens en Hooiweg in het zuiden en tot slot de Bevelsesteenweg in het westen.

Op de kabinetskaart van de Ferraris (1771-1778) zien we duidelijk de relatie tussen het grondgebruik en de landschapsstructuur. Zo onderscheiden we beemden in de valleien van de waterlopen, akkers omgeven door houtkanten of hagen op de hogere gronden en boscomplexen in de buurt van het reeds vermelde ‘kasteel van Herlaar’. Het zuidoosten van dit landschap betreft op dat moment een groot heidegebied. Bijna een halve eeuw later (kaart van Vandermaelen, 1854) is, op de omzetting van het heidegebied naar naaldbossen na, maar weinig aan het landschap veranderd.

De grootste wijzigingen in het gebied, gebeurden waarschijnlijk na de Tweede Wereldoorlog met de omzetting van de beemden naar bemest weiland, de vestiging van atypische bewoning, en dergelijk. Kasteel Herlaar, ook wel ‘Hof ten Hove’ genoemd, is de voormalige residentie van de heer van Herenthout. Algemeen wordt aangenomen dat dit dubbel omgrachtte waterslot in oorsprong teruggaat tot het einde van de 13de eeuw. Het huidige uitzicht in traditionele bak- en zandsteenstijl met sterke neotraditionele aanpassingen zou echter het resultaat zijn van een verbouwing in 1704 en een aantal ingrepen in de tweede helft van de 19de eeuw. De neotraditionele dienstgebouwen uit de 19de eeuw zijn voormalige stallingen en een koetshuis, thans echter verbouwd tot appartementen en garages. Net buiten de binnenste omgrachting van het kasteel ligt de Onze-Lieve-Vrouw-Hofkapel, een georiënteerde slotkapel waarvan de eerste vermelding teruggaat tot 1494. In de omgeving van het kasteel ligt op de Wimp het molenhuis met watermolen en de aansluitende molenaarswoning. Van oudsher maken zij deel uit van het feodale complex van het kasteel van Herlaar. Het molenhuis werd opgetrokken in traditionele bak- en zandsteenstijl. Voor de boog van de radruimte, ter overbrugging van de Wimp, werd gebruik gemaakt van natuursteen, waarboven het jaartal 1477 wordt vermeld. Het molenwerk zelf bestaat uit een spaarvijver, het eigenlijke sluiswerk met natuurstenen stijlen, een houten lossluis en een houten maalsluis. De molen, van het onderslagtype met een groot houten rad, is de enige molen in de Antwerpse Kempen met een bewaard, traditioneel ‘Kempens’ waterwiel, zij het in fragmentarische toestand. Het is bovendien de enige watermolen in de Kempen waarvan het binnenwerk, dat volledig in hout is, nagenoeg geheel teruggaat tot de 17de eeuw. De bijhorende en recent aangepaste molenaarswoning gaat terug tot de tweede helft van de 19de eeuw. In de onmiddellijke omgeving ligt nog een molensteen met jaartal 1672.

De natuurwetenschappelijke waarde van dit gebied wordt in de eerste plaats bepaald door de oude, goed ontwikkelde loofbossen met hun kenmerkende flora, alsook door de structuurrijke en botanisch waardevolle graslanden met verlandingsvegetaties en relicten van zuur laagveenmoeras. De combinatie van de vochtige vegetatietypes en de rijpe bossen biedt ideale habitatmogelijkheden voor tal van zeldzame en minder zeldzame broedvogels, alsook voor amfibieën en zoogdieren. De afwisseling in dit landschap met de verschillende waterlopen met hun valleien, restanten van de oude perceelsstructuur en wegenpatroon, oude bossen, broekbossen, dreven en hooilanden weerspiegelt duidelijk de geschiedenis van dit gebied sinds de 18de eeuw. De opvallende reliëfverschillen en de variatie in begroeiing doen een structuurrijk landschap ontstaan, waarin open en gesloten vegetaties elkaar afwisselen. De kasteeldreven die het landschap doorkruisen, zorgen, samen met de bomenrijen, voor filterwerking. Aangevuld met het eerder vermelde bouwkundig erfgoed, vertegenwoordigt dit valleigebied dan ook een belangrijke esthetische en ruimtelijk structurerende waarde.

  • Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden voor Zijn Koninklijke Hoogheid de Hertog Karel Alexander van Lotharingen, Jozef Jean François de Ferraris, Koninklijke Bibliotheek van België, uitgegeven in 1770-1778, schaal 1:11.520 herleid naar 1:25.000.
  • Topografische kaart van België, Philippe Vandermaelen, uitgegeven in 1846-1854, schaal 1:20.000.

Bron     : Ankerplaats 'Vallei van de Wimp en de Grote Nete te Herenthout'. Landschapsatlas, A10053, Agentschap Onroerend Erfgoed, Brussel.
Auteurs : Agentschap Onroerend Erfgoed
Datum  : 2001


Relaties

  • Is deel van
    Heist-op-den-Berg
    Heist-op-den-Berg (Antwerpen)

  • Is deel van
    Herenthout
    Herenthout (Herenthout)

  • Omvat
    Vallei van de Wimp en de Grote Nete
    Binnenstraat, Herlaar, Itegemse Steenweg, Niemandshoek, Pauwelstraat (Herenthout)

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Vallei van de Wimp en de Grote Nete te Herenthout [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/135041 (Geraadpleegd op 19-06-2019)