erfgoedobject

Hoogveld, Blekkerbos en omgeving

landschappelijk geheel
ID: 135183   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/135183

Beschrijving

Deze ankerplaats situeert zich grotendeels op grondgebied van de gemeente Aalter, en ligt nog voor een klein deel op Ruiselede.

Fysische geografie

De ondergrond van het Bulskampveld bestaat uit tamelijk fijn zand met hier en daar een kleilens en min of meer doorlopende zandsteenbanken of platen (ook wel ‘veldsteen’ genoemd). Geologisch gezien behoren deze oudere lagen tot de afzettingen van Vlierzele, vroeger ook wel het Onder-Paniseliaan genoemd. De naam veldsteen wordt voor de groengrijze brokken gebruikt die vaak worden opgeploegd in de veldgebieden waar het Paniseliaan dagzoomt. De kwartaire afzettingen zijn niet continu en minder dan twee meter dik. De zandige gronden hebben een zure bodem die door het regenwater sterk werd uitgeloogd. Dit betekent dat de voedzame humus en mineralen werden uitgespoeld.

Cultuurhistorie

Opvallend zijn de ‘Lo’- toponiemen: Kliplo, Schuurlo,... . Ze verwijzen naar een eerste ontginningsfase (5de eeuw) in een nog bosrijk milieu. Het ‘Lo’- toponiem duidt immers op een gedegradeerd bos dat dicht bij een nederzetting gelegen was. Het bos stond onder druk omdat men het begon te beweiden en er hakhout uit haalde. De term ‘veld’ slaat op de onvruchtbare gronden, arm aan houtgewassen en buiten het eigenlijke landbouwareaal gelegen. Op deze arme gronden groeide een struikvegetatie met brem en struikheide. De betere bodems waren met schraal grasland bedekt. Het regelmatige afbranden, afsteken van zoden ruwe humus en het laten grazen van vee boden het bos niet de kans om opnieuw op te schieten. Enkel wanneer de antropogene invloed afnam kon het bos terug opschieten.

De grote ontginningen namen vanaf de 11de eeuw een aanvang en kenden hun hoogtepunt in de 12de en 13de eeuw. Onder meer door usurpatie van gronden van de Franse koning vanaf de 9de eeuw waren de graven van Vlaanderen de belangrijkste grootgrondbezitters geworden. Vooral tussen 1215 en 1250 is de demografische druk er groot en dit zet aan tot het verder ontginnen van de wastines. De graaf verkocht zijn gronden en liet anderen het werk opknappen. De uitgestrekte wastines en een groot deel van de boskernen worden onder handen genomen. In bepaalde gevallen ontstonden kolonistendorpen, maar in de meeste gevallen waren ze kleiner van opzet (gehuchten). Ook lekenheren en abdijen waren actief. Vooral boeren op grote hoeves in de heidevelden werden hiervoor ingeschakeld. Deze ontginningsgolf komt in het midden van de 13de eeuw tot stilstand. Dit had meerdere oorzaken; het marginale karakter van deze gronden, de hoge investeringskosten, het afnemen van de bevolkingsdruk en het protest van de plaatselijke bewoners tegen de aantasting van de gemeenschappelijke gronden. Tegen het eind van de 18de eeuw werden de velden massaal in akkers omgezet. Er werden houtkanten en/of bomenrijen rond deze landbouwgronden aangeplant. Zo ontstonden de dreven. Andere grote stukken werden dan weer bebost. De ontginningen gebeurden in een dambordpatroon, dat nog goed in het landschap is te zien.

De dorpskern van Maria-Aalter, een gehucht en later een parochie, is gegroeid na de ontginning van het Bulskampveld in de 18de eeuw. Het ‘Hooggoed’ is de verdwenen hoeve van de jezuïeten. Aan de grens met Ruiselede staat een conische arduinen grenspaal zonder inscripties (1805). Het ‘Blekkerbos’ is een buitenverblijf dat in 1904 gebouwd werd op een groot deel van het vroegere domein van Blekkervijver. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het door brand vernield en naar verluidt in 1921 in dezelfde stijl wederopgebouwd.

Het vroegere uitgestrekte heidegebied tussen Gent en Brugge is in de laatste eeuwen herhaaldelijk van uitzicht veranderd. Het Bulskampveld is een van die oude heidevelden en een deel daarvan is het Egypteveld - Hoogveld. Dit gebied wordt gekenmerkt door oude ontginningen met een percelering bestaande uit ofwel een geordende mozaïek van blokken en stroken ofwel uit een dominantie van gelijkgerichte stroken. Daarnaast komen er jong ontgonnen gedeelten voor met een planmatige verkaveling in dambordvorm en waarvan de hoofdassen samenvallen met wegen en bosdreven. In de omgeving van Schuurlo is het drevenpatroon minder verfijnd dan in de omgeving van Egypteveld, waar een fijnmaziger drevenpatroon bestaat.


Bron     : Ankerplaats 'Hoogveld'. Landschapsatlas, A34006, Agentschap Onroerend Erfgoed, Brussel.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed
Datum  : 2001


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Hoogveld, Blekkerbos en omgeving [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/135183 (Geraadpleegd op 14-11-2019)