Oudenberg

inventaris landschappelijk erfgoed \ landschapsatlas relict \ ankerplaats

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Geraardsbergen
Deelgemeente Geraardsbergen, Onkerzele
Straat Oude Steenweg, Oudebergstraat, Muur, Edingseweg, Kloefstraat, Pachtersstraat, Oudeberg, Driepikkel, Klein-Frankrijkstraat, Onkerzelestraat
Locatie Driepikkel, Edingseweg, Klein-Frankrijkstraat, Kloefstraat, Muur, Onkerzelestraat, Oude Steenweg, Oudeberg, Oudebergstraat, Pachtersstraat (Geraardsbergen)

Juridische gevolgen

omvat de bescherming als cultuurhistorisch landschap Oudeberg en omgeving
gelegen te Driepikkel, Klein-Frankrijkstraat, Muur, Oude Steenweg, Oudeberg, Oudebergstraat (Geraardsbergen)

Deze bescherming is geldig sinds 08-03-1940.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Deze ankerplaats bevindt zicht ten oosten van Geraardsbergen. De omgeving van Geraardsbergen is heuvelachtig, met, naar Vlaamse normen, steile en hoge hellingen. De ‘Muur’ is er een bekend voorbeeld van; deze ligt op de Oudenberg (110 meter). Deze ‘berg’ is in feite niets meer dan een steil, klein hoedje dat op een langgestrekte heuvelkam, de Buizemont (70 tot 80 meter), staat. Die ligt parallel aan de Dender en beschermt het stadje. De kasseiwegen op de Muur getuigen van een belangrijke en langdurige fase in de evolutie van infrastructuurwerken, in casu de wegenbouw. Om industrieel-archeologische redenen zijn de technische kenmerken van langs- en dwarsprofielen, fundering en afboording van belang. Deze kasseiwegen zijn nog een van de laatste voorbeelden van een geplaveide wegverharding, een techniek die reeds ten tijde van de Romeinse militaire aanwezig werd toegepast bij de aanleg van heirbanen. Op het einde van de 18de eeuw werden de eerste steenwegen aangelegd. De haarspeldbochten van de Muur ten zuidoosten van Geraardsbergen zijn vrij steil (meer dan 15 procent) en beklimmen een helling die tot 36 procent bedraagt. Aan de zuidoostkant van dezelfde Oudenberg loopt de weg naar Moerbeke daarentegen zonder (haarspeld)bochten: die helling bedraagt daar slecht 6 procent.

Geraardsbergen is ten oosten van de Dender ontstaan, op de flanken van de Oudenberg. Pas aan het einde van de 19de eeuw en vooral in de 20ste eeuw groeide de stad verder over de Dender in westelijke richting. Toch bevond zich ook daar al in de middeleeuwen een kleine nederzetting, waarschijnlijk de woonplaats van werklieden en lijfeigenen. Eén brug verbond de twee stadsdelen. Nu zijn er meer bruggen. De Dender is een markante lijn in de stad: ze snoert de stad in twee en scheidt ten dele de woonfunctie in het westen van het handels- en cultuurgebeuren in het oostelijke Hoog-Geraardsbergen. De Buizemontstraat, die over de kam van de Buizemontheuvel loopt, maakt deel uit van een vroeghistorische weg, de ‘Schapenweg’ genoemd. Deze is mogelijk van Keltische ouderdom. Toen was de Schapenweg een lange straat die de Dender precies ten noorden van de Markmonding kruist. Vervolgens loopt hij de heuvelkam op nabij Boureng en blijft die volgen. Alleen het steile ‘hoedje’ van de Oudenberg wordt omzeild. Iets verder, op de Grote Molenberg, splitst deze historische weg zich in tweeën: één tak volgt de dalende heuvelkam naar Onkerzele, de andere loopt naar het gehucht Atembeke in oostelijk richting. Door het Moerbekebos wordt dan de steile westhelling van de tweede kam beklommen die dan verder in oostelijke richting wordt gevolgd.

Op de top van de Oudenberg staat een kapel. Rondom dit bedevaartsoord staat een dubbele rij linden waarvan de kruin plat gesnoeid is. De begin 17de-eeuwse kapel werd enkele keren opnieuw gebouwd. De huidige dateert uit het begin van de 20ste eeuw. Achter de kapel bevindt zich een kolom van de in 1862 afgebroken Lessense poort en een oriëntatietafel van 1928. Verder staat op de Oudenberg een witmarmeren beeld van Onze-Lieve-Vrouw-der-Smarten, een Heilig Hartbeeld in 1921 opgericht, een ijzeren kruis uit 1922 dat een houten kruis uit 1822 vervangt, dat op zijn beurt een bronzen kruis, tijdens de Franse omwenteling neergehaald, vervangt en ten slotte zeven kapelletjes van Onze-Lieve-Vrouw-der-Smarten, opgericht in 1941. De Oudenberg is een beboste helling waar in carnavalstijd twee volksfeesten gehouden worden: het Krakelingenfeest en de Tonnekensbrand. De oorsprong van deze feesten is niet met zekerheid bekend. De berg zou oorspronkelijk een heidense offerplaats geweest zijn en in de middeleeuwen was het een refuge voor kluizenaars. De bijzondere Mariaverering leidde tot de oprichting van de kapel Onze-Lieve-Vrouw-van-Oudenberg in de 17de eeuw, waar een miraculeus beeldje werd ondergebracht en nog steeds aanwezig is.

Het kasteel van Onkerzele is een landhuis in een park op een helling ingeplant. Het gebouw dat in 1865 gedateerd is, heeft een uitstraling van Franse barok uit de 17de eeuw. De vormen, verhoudingen en materialen zijn echter naar 19de-eeuwse smaak gekozen. De paardenstallen en andere dienstgebouwen vormen een aaneengesloten geheel, rondom een deels gekasseide, deels aarden binnenkoer met centrale pijler en siervaas. Het park is in landschappelijke stijl aangelegd, op een golvend terrein met vijver. Door middel van beplanting is er een schermeffect.

Bron: Ankerplaats 'Oudenberg'. Landschapsatlas, A40088, Agentschap Onroerend Erfgoed, Brussel.

Datum tekst: 2001

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Geraardsbergen

Geraardsbergen (Geraardsbergen)

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Onkerzele

Onkerzele (Geraardsbergen)

omvat Kapel Onze-Lieve-Vrouw-van-Oudeberg

Oudeberg zonder nummer, Geraardsbergen (Oost-Vlaanderen)

omvat Kasteel Oudeberg

Oudeberg 3B, Geraardsbergen (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kasteel van Onkerzele

Zonnebloemstraat 40, Geraardsbergen (Oost-Vlaanderen)

omvat Muur van Geraardsbergen en kasseiweg Oudebergstraat

Muur zonder nummer, Oudeberg zonder nummer, Oudebergstraat zonder nummer, Geraardsbergen (Oost-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.