erfgoedobject

Vijvercomplex bij domein Nieuwenhoven

landschappelijk element
ID
135427
URI
https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/135427

Juridische gevolgen

Beschrijving

Heden liggen rond de voormalige abdijgebouwen van Nieuwenhoven enkele vijvers die het restant vormen van een heus vijvercomplex (11,7 ha), waarvan het bestaan zeker tot de 16de-17de eeuw kan worden teruggevoerd, maar dat waarschijnlijk ook al vroeger bestond. De vijvers werden aangelegd in opdracht van de abdij van Sint-Trudo, die het domein in Nieuwenhoven bezat.

De vijvers of wijers ontstonden door de opstuwing van het water in de vallei van de Kelsbeek. In cascade lagen de wijers, vertrekkend van twee bronnetjes (op 58,5 en 55,7m hoogte) in het nabijgelegen bos op de flank van het interfluvium tussen Herk en Gete, gebruik makend van het hoogteverschil van pakweg 16m. De wijers zelf lagen op een hoogte tussen 44,8 en 42,2m. Daar was het hoogteverschil dus veel geringer. Dergelijk ancien régime-visvijvers waren zo ontworpen dat ze gemakkelijk konden afwateren voor het oogsten van de vis. Op het laagste punt werd het water via een systeem van buizen of afwateringsgrachtjes naar de Kelsbeek afgevoerd. Ter hoogte van de abdijsite volgt de Kelsbeek een duidelijk gekanaliseerde loop. Ook dat is het werk van de abdij van Sint-Truiden. Vermoedelijk lag de natuurlijke loop van de Kelsbeek op het traject van de wijers en werd ten zuiden van de vijvers een parallelle beek aangelegd voor de doorstroming en de afwatering van het vijverwater (Stevens 1985, p. 21). Na het opgeven van de wijers is alleen het gekanaliseerde beekje blijven bestaan.

De vijvers hadden ongetwijfeld een esthetische waarde, maar ook een nutsfunctie als visvijver. Qua viskweek bestond een voorkeur voor karpers, een soort die in de 17de-18de eeuw regelmatig op het menu van kloosterlingen stond (Verboven 2006, p. 53, 57). Begin 16de eeuw oogstte de abdij ongeveer 2000 karpers op hun vijvers (Simenon 2012, p. 383)

Samen met de opheffing van abdijen eind 18de eeuw zijn ook vele van deze zoetwatervijvers verdwenen (Verboven 2006, p. 27-28, 32). Op het domein van Nieuwenhoven was dat niet anders. In 1825 waren nog maar twee van deze vijvers in gewijzigde vorm bij het kasteel bewaard, de anderen waren intussen gedempt, verbost of verland. Naar aanleiding van de parkaanleg bij het kasteel in de 19de eeuw werd één van de vijvers gereactiveerd, maar even later weer opgegeven. De vijver nabij de weg ‘Nieuwenhoven’ is het resultaat van een ingreep na 1960. Hij werd op dezelfde plaats als de 17de-eeuwse 'Kanten Wijer' uitgegraven.

Nadat het water in de bovenloop van de Kelsbeek erg vervuilde, is in de jaren 1980 gekozen voor een scheiding tussen enerzijds de watertoevoer op het domein en anderzijds de Kelsbeek (Stevens 1985, p.23-25, Stevens 1993, p. 270). Met dat doel voor ogen werden in het bos grachtjes en dammetjes aangelegd die op de bestaande waterhuishouding ingrepen. De slechte waterkwaliteit in de Kelsbeek maakte het leven van vis in de vijvers onmogelijk. De toevoer van water via de grachtjes op de flanken van het bos verbeterde de waterkwaliteit op de site aanzienlijk.

Op dit ogenblik telt het domein nog vijf vijvers, restanten van het oorspronkelijke vijvercomplex. Zij vertonen niet meer de oorspronkelijke vorm of aanblik van de tien 17de-eeuwse wijers, maar volgen wel de hoofdstructuur van het complex. Vooreerst is er de hoger gelegen 'Zwarte vijver', één van de bronvijvers van het complex. Bij het voormalige abdijkasteel en hoeve liggen aan de oost en zuidzijde drie vijvers. Een vijfde vijver die op het traject van de Kelsbeek ligt, wordt heden omgebouwd tot vis- en educatieve vijver.

  • S.N. 2011: Op grond van Sint-Trudo. De kaartenatlas van de abdij van Sint-Truiden 1697, s.l.
  • SIMENON G. 1912: L'organisation économique de l'abbaye de Saint-Trond depuis la fin du XIIIe siècle jusqu'au commencement du XVIIe siècle, Académie royale de Belgique, Classe des lettres et des sciences morales et politiques et classe des beaux-arts, Mémoires, Collection in-8 ; 10,2, Bruxelles.
  • STEVENS J. 1985: Landschapswandeling Nieuwenhoven, Provinciaal natuurcentrum Rekem.
  • STEVENS J. 1993: Het landschappelijk en natuurlijk patrimonium van Kortenbos, in Kortenbos. Vroeger en nu. Bijdragen tot de geschiedenis en de heemkunde, Kortenbos.
  • VERBOVEN H. 2006: De hoorn des overvloeds. Over landschappen en landgebruik op het abdijdomein van Herkenrode, onuitgeg. rapport in opdracht van de Stichting Vlaams Erfgoed en het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, Leuven.

Bron     : -
Auteurs :  Verboven, Hilde
Datum  :

Aanvullende informatie

April 2018: Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren laat werken uitvoeren aan twee van de drie vijvers bij het kasteel Nieuwenhoven. Verantwoording vanuit natuur. Rond het kasteel Nieuwenhoven liggen drie vijvers die belangrijk zijn voor de waterhuishouding en een belangrijke natuurwaarde hebben. Herstelwerken dringen zich op. Werken kosten 60.000 euro. Dijken brokkelen af omdat er bomen op staan. In eerste instantie worden twee van de drie vijvers aangepakt. Het water heeft men in de Kelsbeek laten lopen. Een graafmachine heeft de vijvers tot op de bodem geschraapt. Ook wordt een deel van het riet weggehaald. Bomen worden gekapt, stronken vermalen en dijken verstevigd met leemgrond.

Bron: LXB 2018: Vijvers aan kasteel Nieuwenhoven krijgen facelift, Het Laatste Nieuws, editie Limburg, 12 april 2018, 16.

Auteurs : Verboven, Hilde
Datum:

Relaties

  • Is deel van
    Oud bos, kastelen en parken van Nieuwenhoven, Nonnemielen, Spinveld, Terkelen, Nieuwerkerken en Kortenbos

  • Is gerelateerd aan
    Kasteeldomein Nieuwenhoven


Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2021: Vijvercomplex bij domein Nieuwenhoven [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/135427 (Geraadpleegd op )