Het Kasteel Ten Dorpe bevindt zich op een overblijfsel van een domein, een leen van Cantecroy dat reeds werd vermeld in 1290 en dat volledig door verkavelingen, straten- en spoorwegaanleg verloren ging.

Historiek

Het kasteel heeft een 16de-eeuwse kern (zie ingangspoort, toren, puntgevels aan westzijde en dakgebinten). Het pand werd door brand verwoest in 1583 bij het beleg van Antwerpen en werd midden 17de eeuw herbouwd als huis van plaisantie door de familie Goubau. Het kasteel was eertijds door een dreef verbonden met het kasteel Cantecroy, zoals weergegeven op de kabinetskaart van de Ferraris (1770-1778), waarop het “Château Ten Derpen” wordt voorgesteld als een omgracht kasteel met buiten de omgrachting enkele losstaande gebouwen, moestuinen en akkers. Dreven omgeven het kasteeldomein.

In het midden van de 19de eeuw werd het kasteel sterk verbouwd in neo-Vlaamserenaissance-stijl (zie uitspringende plint, zuidoostelijke uitbouw met kapel, trapgevel aan zuidzijde, vernieuwde en aangepaste muuropeningen). Het kasteel “Hof ter Dorp” wordt op de kaart van Vandermaelen (1846-1854) en op de Popp-kaart (1842-1880) afgebeeld binnen een rechthoekige omgrachting waarin ook het moestuingedeelte ten westen van het kasteel is opgenomen.

De hoeve ten noorden van het kasteel is voor het eerst zichtbaar op de militaire topografische kaart van 1873.Op dat ogenblik is de voormalige moestuin omgevormd tot boomgaard en bevinden de moestuinen zich ten zuiden en oosten van het kasteel en rondom de hoeve. Het voormalige akkerland is omgevormd tot (park)bos. In het begin van de 20ste eeuw wordt rondom het kasteel een park aangelegd in landschappelijke stijl: moestuinen en boomgaard maken plaats voor een beboomd park met slingerpaden en een vijver in het zuidoosten.

Beschrijving

Het kasteel is een een bak- en zandstenen gebouw van zes en vijf traveeën en twee bouwlagen onder een leien zadel- en schilddak op een grosso modo rechthoekig grondplan met een uitbouw aan de zuidelijke voorgevel en de oostelijke zijgevel (kapel). Aan de voorgevel is een octogonale toren van vier verdiepingen onder een ingesnoerde peerspits gebouwd.

Het kasteel is toegankelijk via een bakstenen brug (over de oude gracht) met drie korfbogen en een poortgebouw. Het poortgebouw bestaat uit een verankerde bakstenen muur met zandstenen speklagen, bekroond met kantelen. De hoger opgaande middenpartij is voorzien van een geprofileerde korfboogpoort onder bak- en zandstenen waterlijst op saterkopconsoles. Boven de poort hangt het wapenschild van de familie du Toict d'Oyevaersnest. Rechts is een zittend Onze Lieve-Vrouwebeeld met rechtstaand kind op sokkel met bladmotief aangebracht.

Aan de overkant van de straat ligt de hoeve. Het betreft een gerestaureerd boerenhuis van het langgestrekte type, omgeven door recente woonhuizen (derde kwart van de 20ste eeuw), gelegen op het vroegere domein van kasteel Ten Dorpe dat in de eerste helft van de 20ste eeuw verkaveld werd. Het pand telt acht en drie traveeën en één bouwlaag onder een steil zadeldak (nok parallel aan de straat, leien), te dateren in het tweede kwart van de 18de eeuw (?), (zie balk in woonkamer met inscriptie: "I MARIA A GOUBAU FECIT ANNO 1745").

Aanvankelijk strekte het park zich uit tussen de Desieghemlei,, Ter Varentstraaten en Theofiel Reynlaan, voorbij de Kunstambachtenlaan. In de tweede helft van de 20ste eeuw werd het park bijna volledig verkaveld. Rondom het kasteel rest nog een gedeelte van de walgracht en een klein parkje met opgaande beuken, linden en olmen, langs de straatzijde afgesloten door de haag.

Bibliografie

Overblijfsel van een domein, leen van Cantecroy en reeds vermeld in 1290, dat volledig door verkavelingen, straten- en spoorwegaanleg verloren ging. Eertijds door een dreef verbonden met het kasteel Cantecroy (zie Ferrariskaart). Door brand verwoest in 1583 bij het beleg van Antwerpen, zie landschapstekening "bij den Luythage" van 1609 van P.P. Rubens waarop ruïne van kasteel met poortgebouw en toren die duidelijk overeenkomen met de huidige. Midden 17de eeuw herbouwd als huis van plaisantie door de familie Goubau; in de tweede helft van de 18de eeuw in handen van burggraaf du Toict (zie wapenschild boven poort). Zijn huidig uitzicht kreeg het kasteel na verbouwingen circa 1860; verval na 1925, heden (sinds 1977) hersteld en heringericht als woning.

Fraai kasteeltje in groene omgeving van beuken, linden en olmen; 16de-eeuwse kern zie ingangspoort, toren, puntgevels aan westzijde en dakgebinten ; sterk verbouwd in neo-Vlaamserenaissance-stijl in het derde kwart van de 19de eeuw zie uitspringende plint, zuidoostelijke uitbouw met kapel, trapgevel aan zuidzijde, vernieuwde en aangepaste muuropeningen

Tot 1934 (graven dieptespoor Antwerpen-Brussel) omwald buitengoed. Toegang via bakstenen brug (oude gracht) met drie korfbogen en poortgebouw: verankerde bakstenen muur met zandstenen speklagen, bekroond met kantelen; hoger opgaande middenpartij met geprofileerde korfboogpoort onder bak- en zandstenen waterlijst op saterkopconsoles. Boven de poort wapenschild van de familie du Toict d'Oyevaersnest; rechts zittend Onze Lieve-Vrouwebeeld met rechtstaand kind op sokkel met bladmotief.

Bak- en zandstenen gebouw van zes en vijf traveeën en twee bouwlagen onder leien zadel- en schilddak op grosso modo rechthoekig grondplan met een uitbouw aan zuidelijke voorgevel en oostelijke zijgevel (kapel). Gebroken gevellijn van voorgevel met in oksel een octogonale toren van vier verdiepingen onder ingesnoerde peerspits.

Verankerde lijst- en puntgevels gemarkeerd door kordons en doorlopende lekdrempels, deels beluikte rechthoekige vensters. Zuidelijke voorgevel met gebroken gevellijn: drie vooruitspringende middentravee, ten westen geflankeerd door de bakstenen toren met zandstenen hoekstenen, kordons en getraliede rechthoekige vensters onder uitspringende lateien.

Twee eerste traveeën met oudere benedenverdieping bekroond met een trapgevel (vier treden) uit het vierde kwart van de 19de eeuw, ankers, topstukken en bolornamenten. Ingangstravee met steektrap (vier treden) en geprofileerde arduinen segmentboogdeur.

Oostzijde met lagere aanbouwsels, uitspringend zuidelijk gedeelte met twee grote getraliede radvensters en in top vierpasvenster; laatste travee met topgevel

Noordelijke achtergevel met centrale deurtravee hoger opgaand met tuitgeveltje, op tweede bouwlaag geprofileerd rondboogvenster met fraaie houten roedeverdeling; geprofileerde arduinen deuromlijsting met afgeronde bovenhoeken, bordestrap.

Verankerde westelijke zijgevel met twee tuitgevels op schouderstukken bekroond met topstukken.