erfgoedobject

Cinema Pax

bouwkundig element
ID: 200510   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/200510

Juridische gevolgen

  • is aangeduid als vastgesteld bouwkundig erfgoed Cinema Pax
    Deze vaststelling is geldig sinds 29-03-2019

  • is aangeduid als beschermd monument Cinema Pax
    Deze bescherming is geldig sinds 06-09-2002

Beschrijving

Deze inpandige vergader- en feestzaal werd gebouwd in 1891 naar ontwerp van architect J.A. Van der Gucht door de burgerlijke vereniging "Vrede Sint-Amandus”.

Deze vergader- en feestzaal werd gebouwd in 1891 tezamen met zeven huizen naar ontwerp van architect J.A. Van der Gucht door de burgerlijke vereniging "Vrede Sint-Amandus". J. Van der Gucht (1860-1945) is bekend van zijn restauratie van het Hof Van Liere in de Prinsstraat in Antwerpen en de herbouw van het Sterckxhof in Deurne (confer Jubelalbum KMBA 1848-1948, Antwerpen, 1948). De zeven winkel/woonhuizen aan de straatzijde schermen de inpandige zaal af van de straat. Vier huizen Lange Dijkstraat 62-64-66-68 aan één zijde en drie huizen 72-74-76 aan de andere zijde.

In het bouwverguningsdossier is een tekening op kalk bewaard van architect J.A. Van der Gucht met de plattegrond van het gelijkvloers van de zaal en de woningen en de straatgevels. Daarop is nog goed de majestueuze gevelopvatting van deze eenheidsbebouwing te zien. De toegang tot de zaal is in de gevel geaccentueerd door een monumentale arduinen poortomlijsting in neo-renaissance met doorbroken frontons die zich uitstrekt tot het raam van de tweede verdieping.

Sinds wanneer de zaal in gebruik werd genomen als cinemazaal is niet duidelijk. Er werd geen dossier gevonden in het Provinciearchief van de vergunningsplichtige inrichtingen. Wel staat de zaal in 1952 als cinema "Pax" op de lijst van de Syndicale Kamer van Cinematographie. Voor het gebruik als cinema heeft de zaal geen ingrijpende wijzigingen ondergaan. Er werd een projectiecabine ingericht, ook de granitotrappen naar het balkon dateren wellicht uit deze periode. Verder vertoont de oude plankenvloer van de zaal sporen van de bevestiging van de rijen bioscoopzetels en werd in de hal een bar ingericht.

De bouwvergunning van 1891 vermeldt uitdrukkelijk dat de inpandige zaal niet tot woningen mag worden omgebouwd, noch als danszaal of "salle de spectacle" mag gebruikt worden. De zaal bleef tot op heden vrijwel intact bewaard en was tot voor kort nog in gebruik als atelier voor een bedrijf dat plexi bewerkt. Dit atelier was op het gelijkvloers ondergebracht en deze ruimte is door een licht plafond afgescheiden van de omlopende gaanderij en het tongewelf van de zaal. Ook het podium, de kleine toneeltoren en de toneelopening bleven bewaard. De fraai gedetailleerde houten gewelfribben rusten op zes gietijzeren zuiltjes en twee houten hoekkolommen met wortelmotief. De gewelfribben maken deel uit van de kapconstructie. De spatkrachten worden opgevangen door ijzeren trekstangen die ophangen aan een centraal, decoratief sluitstuk. Op de zijbeuken van de gaanderijen zijn er zichtbare gebinten in het plafond uitgewerkt.

Aan de huidige straatgevel is de middenpartij boven de ingang nummer 70 en het aanpalende huis nummer 68 geheel bewaard, zij het dat de bovengevel werd ontdaan van de pleisterlaag.

  • Adelijn Calderon. Historiek der bioscopen van Vilvoorde, uitgeverij Het Streekboek, 1998.
  • Maurice Deletang. Cinémas à Anvers, Architecte L. Van Den Broeck, in Batîr, april 1937, p.1138-1140.
  • H. Kennes, R. Steyaert. Cinema "Plaza" te Duffel in: Bouwen door de eeuwen heen 13n4, Turnhout, 1997, p. 72-73.
  • Le krypton et l'éclairagisme, in Batîr, november 1938, p. 497.
  • M. De Munck-Manderyck, R. Deconinck-Steyaert, G. Plomteux. Zaal "Oud België”, Bouwen door de eeuwen heen, 3nb, Gent, 1979, p. 170.
  • R. Steenmeyer, Ontspanningsgelegenheden, in Industriële Revoluties in de provincie Antwerpen, Antwerpen, 1984, p. 369-377.
  • C. Wildiers. De kinema verovert de Scheldestad, Antwerpen 1956, p. 14.
  • Bioscoop nummer Monumenten en Landschappen, jaargang 7, nummer 5, september- oktober 1988, met bijdragen van S. Van Aerschot - Van Haverbeeck, G. Deseyn en J. Braeken.
  • Lijst der 35 mm Bioscopen in uitbating op 30 juni 1952, bijgehouden tot 15 mei 1953, uitgegeven door de Belgische Syndicale Kamer van Cinematrographie, gevestigd Sterrenkundelaan 22 te Brussel.
  • S. Migom, Antwerpen: Kipdorpvest 26-28, Zaal “Oud België” of “Ancienne Belgique”, onuitgegeven historische nota van de dienst cultureel erfgoed van de provincie Antwerpen.
  • Stadsarchief Antwerpen MA BD 18/08724, het dossier uit 1938 omvat een blauwdruk mer de plattegronden en doorsnedes van de zaal; MA BD 18/11356 een dossier uit 1938 bevat het ontwerp voor een luifel aan de toegang
  • Provinciaal Archief Antwerpen dossier 1937/73, vergunning goedgekeurd door de Bestendige deputatie op 22.12.1937 voor een kinemazaal met twee projectietoestellen en een accumulatiebatterij voor de noodverlichting.

Bron     : Beschermingsdossier DA002346
Auteurs :  Malliet, An


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Cinema Pax [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/200510 (Geraadpleegd op 14-11-2019)