Slaappaviljoenen

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Merksplas
Deelgemeente Merksplas
Straat Steenweg op Wortel
Locatie Steenweg op Wortel 1A, Merksplas (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Merksplas (adrescontroles: 19-02-2007 - 19-02-2007).
  • Inventarisatie Merksplas (geografische inventarisatie: 01-01-2002 - 31-12-2002).

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Rijksweldadigheidskolonie: gevangenisgebouwen

Deze bescherming is geldig sinds 28-01-1999.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Slaappaviljoenen

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is deel van de vaststelling als bouwkundig erfgoed Merksplas Kolonie

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is deel van de bescherming als cultuurhistorisch landschap Rijksweldadigheidskolonie Merksplas

Deze bescherming is geldig sinds 29-06-1999.

Beknopte karakterisering

Typologielandbouwkolonies

Beschrijving

Heden Centrum voor Illegalen. Vier identieke vrijstaande gebouwen, symmetrisch opgesteld aan weerszijden van de oostwestas met dreef tussen de strafinrichting en de kapel; oorspronkelijk gebouwd als slaapzalen; in het eerste kwart van de 20ste eeuw tevens in gebruik als afdeling voor bepaalde categorieën van gevangenen als valiede landlopers, epilepsielijders, geestes- en lichaamszwakken, TBC-patiënten (sanatorium), wat diverse aanpassingen en herinrichtingen met zich meebracht.

Bakstenen gebouwen van elk dertien traveeën en twee bouwlagen onder plat dak sinds de jaren 1950. Lijstgevels met centraal inkomrisaliet, aan beide uiteinden één of twee inspringende travee, waarvan die aan de oostwestas een ruime traphal bevat en geflankeerd wordt door een uitbouw, ook onder plat dak. Ritmerende versneden steunberen voor de onderbouw en decoratieve gevelaflijning door boogfries met pinakels op de hoeken.

Oorspronkelijk kleurenspel van materialen nog bewaard in gevels aan de kapelzijde. Gekoppelde getoogde vensters in segmentbogig spaarveld met bekronende bakstenen omlijsting; getraliede ramen. Bijzondere behandeling van het middenrisaliet: steektrap en geknikte boogdeuromlijsting van arduin onder het bovenlicht; tweelicht ingeschreven in een segmentboognis met waterlijst op de bovenverdieping.

Een langgestrekte vleugel van twee bouwlagen onder plat dak verbindt de twee noordelijke paviljoenen; aan één van de zuidelijke paviljoenen paalt een woning van vijf traveeën en één bouwlaag onder mansardedak met dakkapellen, bestaande uit twee personeelswoningen met enkelhuisopstand waartussen een opgetrokken poorttravee met trapgevel. De twee binnenpleinen zijn naar de dreef toe afgesloten met een bakstenen muur.

Interieur

Volledig onderkelderd: per gebouw twee parallel gelegen kelders onder gedrukt tongewelf van baksteen met steekkappen voor de keldervensters. Vermeldenswaardige driebeukige traphal met rondbogige scheibogen op pilasters en pijlers met dekplaten onder meer aan de zijde van de vernieuwde keizerstrap; cassettenplafonds op roosters van ijzeren I-balkjes en overkluizing van baksteen met geel-rood-zwarte metselmozaïeken teruggaande op het tongewelf en varianten ervan; in de voorste halbeuk scheiden brede gordelbogen op arduinen consoles de opeenvolging van haakse gewelfjes met ingeschreven jaartal "1878" die verder borduren op de klassieke kruisrib- en waaiergewelven. Vloer van zwart-witte cementtegels.

Oorspronkelijk vier slaapzalen per bouwlaag, inclusief de zolderverdieping; in bepaalde gedeeltes zijn zalen bewaard met troggewelven, bepleisterde en beschilderde muren en tegelvloeren met ruitvormig patroon in de middengang; andere gedeeltes zijn inmiddels heringericht in functie van de huidige bestemming en huizen nu nieuwe cellen.

Bron: De Sadeleer S. & Plomteux G. 2002: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Turnhout, Kanton Hoogstraten,  Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 16N4, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Plomteux, Greet

Datum tekst: 2002

Relaties

maakt deel uit van Merksplas Kolonie

Beersedreef 2, Beukendreef 1,2, Dammekensstraat 1-5,2-6, Eikendreef 1,2, Gasthuisdreef 1, Gentse Wijk...

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.