Duitse bakstenen toren, opgetrokken tijdens de Tweede Wereldoorlog. Over de oorspronkelijke functie brengen de beschikbare bronnen momenteel nog geen duidelijkheid. Vaak werd de toren in Poperinge geïnterpreteerd als een observatie- of controletoren voor het nabijgelegen vliegveld, dat de Duitsers vanaf de zomer van 1940 hadden aangelegd. Deze interpretatie lijkt echter weinig waarschijnlijk. Een geloofwaardiger verklaring is dat de toren van de Peselhoek bedoeld was als Flugwache, als observatiepost om het luchtruim op geallieerde vliegbewegingen te controleren.

Historische achtergrond

De toren is zichtbaar op luchtfoto’s van 20 december 1942 en 20 juli 1944. Aanpalend aan westelijke zijde was een (houten) barak opgetrokken van min of meer 17 meter lang, wellicht op een lage bakstenen voetmuur. Rond de toren waren er loopgraven aangelegd, in zigzagpatroon. Het geheel werd omsloten door een rechthoekige structuur met afgeschuinde hoeken (of achthoekige), wellicht een prikkeldraadversperring op een aarden omwalling. Boven de gelijkvloerse verdieping zijn er nog drie verdiepingen en een dakterras, waarop een cilindervormige bakstenen constructie was opgetrokken waarboven wellicht een (plexi)glazen structuur was geplaatst.

In Onkerzele, een gehucht ten noordoosten van Geraardsbergen, was tussen eind 1941/begin 1942 en augustus 1942 een identieke toren opgetrokken, met gelijke opbouw en afmetingen. Deze toren werd begin de jaren 1970 gesloopt. Op luchtfoto’s is te zien hoe er ook tegen deze toren een barak was opgetrokken, loopgraven aanwezig waren, evenals een meerhoekige prikkeldraadversperring en/of aarden omwalling.

Vaak werd de functie van de toren in Poperinge verklaard als een observatietoren voor het nabijgelegen vliegveld, dat de Duitsers vanaf de zomer van 1940 hadden aangelegd. Dit vliegveld, in Duitse bronnen aangeduid met “Flugplatz Peselhoe(c)k”, was aangelegd tussen de Poperingevaart (Vleterbeek) en de Westvleterseweg. Op en rond het vliegveld verscheen heel wat infrastructuur, waaronder vliegloodsen en een herstelloods, houten barakken, bunkers, waterputten en een schietstand. Volgens sommigen hoorde ook de bakstenen toren bij het vliegveld, als controletoren. Door de te grote afstand tussen de toren en het vliegveld lijkt deze interpretatie eerder onwaarschijnlijk. In de nabijheid van de toren in Onkerzele is bovendien geen vliegveld op de luchtfoto’s te bespeuren. Ook het gebruik van de toren voor het plaatsen van FLAK-artillerie (Flugabwehrkanone of luchtafweer) lijkt eerder onwaarschijnlijk. Wellicht tegen eind 1941 werd het vliegveld van de Peselhoek opgegeven en werden er groenten geteeld.

Een geloofwaardiger verklaring is dat de toren van de Peselhoek, net zoals de toren in Onkerzele, bedoeld was als Flugwache, als observatiepost om het luchtruim op geallieerde vliegbewegingen te controleren. In dat geval zou de toren bemand zijn door de 11. Kompanie van het Luftgau-Nachrichten-Regiment Belgien-Nordfrankreich, eerst verbonden aan de Flugwachkommando (Fluko) te Rijsel, en later aan de 10. Kompanie van de Flugwachkommando te Gent. De bemanning zou bestaan hebben uit tien man.

De bewaarde cilindervormige bakstenen structuur op het dak diende in dat geval wellicht als basis voor een koepel in plexiglas, ter bescherming van de personen die de wacht verzorgden. Dergelijke koepels in plexiglas komen namelijk ook voor bij andere Flugwachen. Veel van deze Flugwachen zijn echter lager en in hout of beton opgetrokken. De reden voor de bakstenen uitvoering en hoogte van de torens in Poperinge en Onkerzele is mogelijk te verklaren door de behoefte aan ruimtes voor technische uitrusting. Eén hypothese is dat de torens dienden als vaste locatie voor een schweres Leuchtfeuer, die als lichtbaken voor nachtvluchten fungeerde.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de toren nog gebruikt door het Belgisch leger. Tussen juli 1951 en eind 1957 zou ze regelmatig bemand zijn door de Territoriale Wacht voor Luchtafweer. Een bewaarde ijzeren ladder zou uit deze periode dateren.

Beschrijving

Bakstenen toren bestaande uit een kelder, een gelijkvloerse en drie hogere verdiepingen en een dakterras met deels bewaarde bakstenen constructie. Tegen de noordgevel was nog een tweede kelder aangebouwd, die met de kelder van de toren in verbinding stond. Op elke verdieping aan oostelijke en westelijke zijde en in de traphal zijn er muuropeningen, die oorspronkelijk met houten schrijnwerk waren afgesloten. De muuropeningen op de gelijkvloerse verdieping zijn rechthoekig uitgewerkt, op de hogere verdiepingen zijn ze bovenaan gebogen afgewerkt. Enkele muuropeningen van de tweede torenverdieping en de traphal werden later tot een schietgat omgebouwd. In de borstwering van het dakterras en op de tweede verdieping werden bijkomend openingen in het metselwerk gehakt om schietopeningen te creëren. Op de borstwering werden metalen bevestigingspunten voor machinegeweren (wellicht type MG34) geplaatst. In een latere fase (tijdens of na de oorlog) werden de vensteropeningen op de hoogste verdieping dichtgemetseld, net zoals de gecreëerde schietgaten op de tweede verdieping. Nog later, wellicht na de oorlog, werd de houten trap tussen de verdiepingen vervangen door een stalen ladder en werden de verdiepingsvloeren uit het gebouw gehaald.

De toren behoorde tot het Duitse vliegveld 'Der Flugplatz Peselhoek'. In augustus 1940 waren de Duitsers begonnen met de afbakening van het terrein voor het vliegveld. Dit situeerde zich tussen de Poperingevaart en de Westvleterseweg. Overal op de site werden zogenaamde boxen (vliegtuigloodsen) en houten barakken gebouwd. De boxen bestonden uit stro en hout met een camouflagenet erover. Bij elke barak werd ook een waterput voorzien. Naast de boxen en de barakken bouwde men nog andere onderkomens. Heden bestaan nog twee intacte kleine garages, waarschijnlijk voor een klein kaliber FLAK (luchtdoelkanon). Langsheen de Westvleterseweg werd de controletoren van het vliegveld gebouwd. Boven op de toren had men een soort glazen koepel geplaatst waarin een schijnwerper stond. De functie van het vliegveld is onduidelijk. Mogelijks was het een schijnvliegveld om de Britten te misleiden. Het zou ook kunnen dat het diende om het vliegveld van Wevelgem te ontlasten. Op het einde van 1941 had het vliegveld geen functie meer. Na 1941 werd het vliegveld één grote akker voor groenteteelt.

Het betreft een bakstenen toren met vierkante basis met een zijde van 5,7 meter. Net boven de grond zijn de hoeken van de toren afgerond. De geschatte hoogte van de toren is ongeveer 13 meter. De toren telt een benedenverdieping die half onder de grond steekt, een gelijkvloers met ingang, drie verdiepingen en het dak met daarop de bakstenen resten van de basis voor het zoeklicht. Binnen leidt een metalen ladder naar het dak en zijn er nog resten van een houten vloer per verdieping. Elke verdieping van de toren is verdeeld in twee lokalen. Tijdens de oorlog of gedurende de laatste decennia zijn er verschillende deuren in de toren dichtgemetseld. Opmerkelijk is de zorgvuldige afwerking van de bakstenen constructie.