Noorderterras en paviljoen

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Antwerpen
Deelgemeente Antwerpen
Straat Jordaenskaai
Locatie Jordaenskaai zonder nummer, Antwerpen (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Antwerpen (adrescontroles: 23-07-2007 - 23-07-2007).
  • Herinventarisatie bouwkundig erfgoed op de Scheldekaaien (Antwerpen) (01-01-2013 - 31-12-2013).
  • Herinventarisatie stad Antwerpen (geografische herinventarisatie: 10-02-2010 - 31-12-2018).
  • Inventarisatie Antwerpen (geografische inventarisatie: 01-01-1976 - 31-12-1992).
  • Synchronisatie databank beschermde monumenten 2008 (synchronisaties: 05-06-2008 - 31-12-2008).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Noorderterras en paviljoen

Deze vaststelling is geldig sinds 20-09-2010.

omvat de bescherming als monument Paviljoen
gelegen te Jordaenskaai zonder nummer (Antwerpen)

Deze bescherming is geldig sinds 17-07-1981.

Beschrijving

Door de bouw van de afdaken op de Scheldekaaien circa 1884 werd de Schelde aan het zicht van de wandelaars onttrokken. In april 1879 reeds werd door volksvertegenwoordiger De Decker in de Kamer de idee geopperd om langs de Schelde terrassen op kolommen te bouwen, naar het voorbeeld van Genua.

Aansluitend bij het Steenplein werden daarom de verhoogde wandelterassen noord en zuid opgetrokken, respectievelijk tegen de afdaken nummers 20-21 en 22-23. De terrassen werden uitgevoerd naar een idee van Frans Gittens, circa 1885. Beide terrassen eindigen op paviljoenen of kiosken, dat van het noorderterras in neogotische stijl, dat van het zuiderterras oorspronkelijk in neoclassicistische stijl.

In het stadsarchief is een dossier bewaard omtrent de aanleg van het Noorderterras, met plannen die dateren van 1885-1887. De plannen voor het terras, voor de helling en voor de kiosk ten noorden werden getekend door de onderingenieur van de stad Paul Dewit, onder toezicht van G. Royers.

Het Noorderterras is toegankelijk via een helling in historiserende stijl langsheen het Steen en via trappen tegenover de Guldenberg. Het hellend straatje dat via het Steen naar het Noorderterras leidt volgt het tracé van de vroegere "Gevangenisstraat"; het is gekasseid en afgezet met arduinen borstwering. De tekening van deze helling werd gemaakt door onderingenieur van de stad Paul Dewit. Op de postamenten aan de voet van de helling stonden vanaf circa 1890 twee gevleugelde leeuwen in steen, die momenteel opgesteld zijn in het domein Planckendael in Mechelen.

Op het westelijke postament is sinds 1963 het beeld Lange Wapper opgesteld, naar ontwerp van Albert Poels. Het is een ruim drie meter hoog bronzen beeld, gesigneerd op de plint. Het beeld werd in 1962 aangekocht door de stad. Het werd in brons gegoten door Vindevogel in Zwijnaarde.

In de tuintjes links en rechts van de helling, respectievelijk een 18de-eeuws boeganker en een hardstenen stèle ter herdenking van de in 1902 gesneuvelde Duitse ballonvaarder Hans Bartsch von Sigsfeld. Doorheen de Steenpoort, is het Noorderterras toegankelijk, dat op dezelfde manier is opgebouwd als het Zuiderterras, naar plannen getekend door onderingenieur van de stad Paul De Wit. Op het noordelijke uiteinde van het terras staat een paviljoen van twee bouwlagen op vierkante plattegrond, in neogotische stijl met tentdak (leien) bekroond met belvedère; elke zijde is voorzien van een trapgevel en versierd met ronde hoektorens en kantelen. Het plan voor deze "Kiosque" werd in 1887 getekend door Paul De Wit. Op de eerste verdieping, uitgevend op het wandelterras, werd een café voorzien. De gelijkvloerse verdieping werd ingericht als bureau, de bovenverdieping werd ingedeeld in vier kamers.

Aansluitend bij het Steen, een kleiner paviljoen in een gelijkaardige stijl van één bouwlaag, dat op het plat dak de hardstenen balustrade van het wandelterras draagt. Hierin waren de burelen van de havendienst gevestigd; volgens een situeringsplan van 1913 was dit "het bureel van de hoofdtoezichter der kaaien".

Ter hoogte van dit paviljoen is een bronzen beeld opgesteld: "Bevrijding" of "Weerbaarheid". Het is een creatie van Paul van Gysegem, ingehuldigd tijdens de Bevrijdingsfeesten van 1989. Het is een staande figuur in brons met een hoogte van circa 3 meter. Het gietersmerk vermeldt "VERLOREN WAS/ D. DEGROEVE/ NEVELE BELGIUM/ CIRE PERDUE".

  • Stadsarchief Antwerpen, Archief Autonoom Havenbedrijf Antwerpen, MA-HB # 1494, MA-HB # 274 (aanleg terrassen), MA-HB # 277.
  • GOOSSENS M. & PLOMTEUX G. met medewerking van LINTERS A., STEYAERT R., ILLEGEMS P. & DE BARSEE L. 1976: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Antwerpen, Bouwen door de eeuwen heen 3NA, Brussel - Gent, p. 303-304, 351-352.
  • HAZENBERG ARCHEOLOGIE 2009: Herinrichting Scheldekaaien, onuitgegeven nota, catalogus nummer 28.
  • VAN RUYSSEVELT A. 2001: Stadsbeelden Antwerpen. Anno 2001, Antwerpen, 24-25.

Bron: Hooft E. 2010: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Antwerpen, Stad Antwerpen: Scheldekaaien, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen ANT1, (onuitgegeven werkdocument).

Auteurs: Hooft, Elise

Datum tekst: 2010

Relaties

maakt deel uit van Jordaenskaai

Jordaenskaai (Antwerpen)

is gerelateerd aan Afdaken 22-23 aan de Jordaenskaai

Jordaenskaai zonder nummer, Antwerpen (Antwerpen)

is gerelateerd aan Het Steen

Jordaenskaai 4, Steenplein 1, Antwerpen (Antwerpen)

is gerelateerd aan Paviljoen Zuiderterras

Ernest Van Dijckkaai 37, Antwerpen (Antwerpen)

Geen afbeelding beschikbaar

is gerelateerd aan Steenplein

Steenplein (Antwerpen)

is gerelateerd aan Zuiderterras

Ernest Van Dijckkaai zonder nummer, Antwerpen (Antwerpen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.