Plaatsmolen of Molen Goethals

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Alternatieve naam Molen Goethals
Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Pittem
Deelgemeente Pittem
Straat Schuiferskapellestraat
Locatie Schuiferskapellestraat 58, Pittem (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Pittem (geografische inventarisatie: 01-03-2009 - 30-06-2010).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Plaatsmolen of Molen Goethals

Deze bescherming is geldig sinds 06-02-1985.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Plaatsmolen of Molen Goethals

Deze vaststelling is geldig sinds 09-11-2011.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

"Plaatsmolen" of "Molen Goethals", gelegen ten noorden van het dorpscentrum. Bakstenen stellingmolen op berg, in 1909 gebouwd op oudere molensite opklimmend tot de 14de eeuw. De molen wordt bij M.B. van 6 februari 1985 beschermd als monument.

Historiek. De "Plaatsmolen" wordt in 1386, naar aanleiding van een volledige herstelling na verwoesting tijdens de voorbije oorlog, een eerste maal in een bron vermeld. Hij was in bezit van de heren van Pittem en stond op de "Molenkouter", nabij de "Plaats" of het dorpscentrum. Rond 1550 was Jan Joye er molenaar. Enkele meters ten oosten van de windmolen stond een rosmolen, waarover voor het eerst bericht wordt in 1532, volgens Arickx in gebruik als "stampcot" of oliemolen. Het lijkt echter waarschijnlijker dat deze oliemolen door de wind werd aangedreven en dus deel uitmaakte van de eigenlijke Plaatsmolen. De bijkomende rosmolen zou vooral tijdens windstille dagen dienst bewezen hebben.

De molen wordt in de tweede helft van de 16de eeuw tijdens godsdiensttroebelen vernield en in 1615 heropgebouwd. De molen wordt weergegeven op oud kaartmateriaal als een houten staak- of standaardmolen, met de naam "Pitthem muelen" (renteboek Pittem, 1622) of "Platse Meulen" (landboek Pittem, 1761). Er liep een rechtstreekse weg vanaf het kasteel, langs het "Kasteelgoed" tot aan de Plaatsmolen, al in 1532 vermeld als "Kokerstraatje". De "Plaetzemolenweg" (zie Atlas der Buurtwegen, 1846) werd omschreven als een weg "du moulin dit Plaetsmolen au chemin de Coolscamp". Op het 18de-eeuwse landboek van Pittem wordt voor het eerst een volume weergegeven ten noorden van de molen. In 1798 wordt de molen door de Franse bezetter openbaar verkocht aan Jacques Pecsteen uit Brugge. Tegen de eerste helft van de 19de eeuw was ook ten oosten een volume ("magazijn") gebouwd en ten zuiden van de molen een molenaarshoeve ontstaan.

In 1856 komt de molen in bezit van de familie Goethals, die er tijdens de daarop volgende eeuw de bedrijvigheid waarneemt. In 1874 wordt het landgebouw aan de voet van de molen afgebroken ten gunste van een woonhuis op deze plaats. De graanmolen doet in de periode 1893-1899 tevens dienst als oliemolen. Na een brand wordt de molen in 1909 heropgebouwd als stenen stellingmolen op berg, bij het kadaster omschreven als een "windkoornmolen". De molen zou ook als oliemolen in gebruik geweest zijn. De moleninrichting van de nieuwe molen gebeurt door de bekende molenmakersfamilie Coussée uit Meulebeke, die met uitzondering van de Plaatsmolen normaliter enkel herstellingswerken in molens verrichtte. Het binnenwerk wordt bij de heropbouw gerecupereerd uit zijn houten voorganger en de "Hogen Doornmolen" uit Hulste. Daarvan getuigt onder meer een balk uit 1868, een rad met de inscriptie "1786 – I. WYBO" en een siermotief in Lodewijk XIV-stijl op het bovenwiel.

In 1949 wordt de bedrijvigheid van de molen stopgezet, het jaar daarop de roeden weggenomen. De molen wordt in 1973 aangekocht door de gemeente. Het magazijn wordt in 1981 herbouwd en omgevormd tot "jeugdheem". In 1985 wordt de molen beschermd als monument. In 1995 worden door Monumentenwacht dringende instandhoudingswerken uitgevoerd. Dit neemt niet weg dat de molen door de slechte bouwfysische toestand van de romp een zorgenkind blijft. In 2008 wordt door de dienst Onroerend Erfgoed groen licht gegeven voor de molentechnische ontmanteling, afbraak en heropbouw van de molenromp die in 2009-2010 plaatsvinden. De molentechnische restauratie is gepland voor 2011 en de afwerking en omgevingswerken voor 2012. De restauratie staat onder leiding van ingenieur-architect Freddy De Schacht uit Ruiselede.

Beschrijving. De molen werd in mei/ juni 2009 ontmanteld en zolder per zolder afgebroken. Verwacht wordt dat de molen in de loop van 2010 heropgebouwd zal worden.

Beschrijving op basis van toestand vóór ontmanteling: Stenen stellingmolen, gebouwd op een berg of wal. Donkerrode bakstenen conische romp onder een gebroken kap met rechte voorwand bedekt met metalen platen. Balkon met smeedijzeren afsluiting waarin verwerking bouwjaar "1909". Rondboogingangen en –vensters met ijzeren roedeverdeling. Gevelkapel in baksteenomlijsting waarin Heilig Hartbeeld. Twee lange schuine schoren; vlucht van circa 24 m. IJzeren stelling.

Binneninrichting: benedenverdieping met mechanische maalderij en vier zolders. Maalzolder met haverpletter. Steenzolder voorzien van twee koppels maalstenen, spoorwiel van 64 kammen met twee kamwielen van 32 kammen. Luizolder met kamwielen voor het aandrijven van het luiwerk en de haverpletter. Kapzolder waarin bovenwiel met 54 kammen en kamwiel van 28 kammen. Bovenwiel met inscriptie "I. WYBO" en "1786" en siermotief in Lodewijk XIV-stijl. IJzeren koningsspil, typisch voor begin-20ste-eeuwse molens.

Een in de jaren 1980 herbouwd bijgebouw biedt onderdak aan de Academie Tielt, afdeling Pittem, baksteenbouw onder pannen mansardedak. Achtergelegen lokalen in gebruik door Chiro Pittem.

  • ARCHIEF RUIMTE EN ERFGOED - AFDELING WEST-VLAANDEREN, archiefnr. W/493.
  • ARCHIEF RUIMTE EN ERFGOED - AFDELING WEST-VLAANDEREN, levend archief.
  • KADASTERARCHIEF WEST-VLAANDEREN, 207: Mutatieschetsen, Pittem, 1874/4, 1910/2, 1981/18.
  • RIJKSARCHIEF BRUGGE, Gemeente Pittem. Oud Archief, nummer 28/6: "Nieuwe ommelooper ende terrier der prochie van Pitthem", door D. Seghers, 1761.
  • RIJKSARCHIEF BRUGGE, Gemeente Pittem. Oud Archief, nummer 29: "Rentebouck vande heerschepe van Pitthem", door Louis de Bersacques, 1622.
  • ARICKX V., Geschiedenis van Pittem, Pittem, 1951, p. 22, 97, 139-140, 184.
  • CORNILLY J., Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel I: arrondissementen Ieper, Kortrijk, Roeselare, Tielt, Brugge, 2001, p. 161.
  • DEBRUYNE M., Romp Plaatsmolen wordt volgend jaar afgebroken, in Het Nieuwsblad, 29/11/2009.
  • DENEWET L., GOEMINNE L., Molenmakers in Vlaanderen. Het werkboek van Coussée uit Meulebeke, in Molenecho's, 22.3-4 (speciaal themanummer, 7), 1994.
  • DEFOUR G., Daar bij die (bijna weer) mooie molen, 05/01/2001, in documentatiemap met krantenknipsels in POB Pittem.
  • DEVLIEGHER L., De molens in West-Vlaanderen (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, deel 9), Tielt, 1984, p. 336-339.
  • DEVOLDERE W., LAMBRECHT J., Oud-Pittem, Tielt, 1973, foto 18.
  • J.G., Eerste fase herstel Plaatsmolen gestart. Een lange en moeilijke weg, in De Weekbode, 05/06/2009.
  • RYCKAERT M., Molens en metaal, in In de Steigers, 2001, nummer 1, p. 14-19.
  • VERMEULEN J., Oude foto's van Pittem en Egem, Pittem, 2003, 2 delen.

Bron: Devooght K. & Santy P. 2010: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Pittem met deelgemeente Egem, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL49, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Devooght, Kristien & Santy, Pieter

Datum tekst: 2010

Aanvullende informatie

Op 20.09.2011 liet de gemeente weten dat de heropbouw van de molen werd gestart.

Kennes, Hilde (09-03-2016 )

Relaties

maakt deel uit van Schuiferskapellestraat

Schuiferskapellestraat (Pittem)

is gerelateerd aan Molenaarshoeve

Schuiferskapellestraat 56, Pittem (West-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.