Parochiekerk Heilig Kruis

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Gent
Deelgemeente Sint-Kruis-Winkel
Straat Sint-Kruis-Winkeldorp
Locatie Sint-Kruis-Winkeldorp zonder nummer, Gent (Oost-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Gent (actualisaties: 01-01-2006 - 24-09-2007).
  • Adrescontrole Gent (adrescontroles: 25-09-2007 - 25-09-2007).
  • Inventarisatie Gent (geografische inventarisatie: 01-01-1976 - 31-12-1983).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Parochiekerk Heilig Kruis

Deze bescherming is geldig sinds 28-12-1936.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Heilig Kruis en kerkhof

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beschrijving

Parochiekerk Heilig Kruis. Omgeven door ommuurd kerkhof. Opgetrokken uit baksteen met sober gebruik van zandsteen. Oudste vermelding in 1629, doch kern opklimmend tot de 15de eeuw. Circa 1500 wederopgebouwd als hallekerk met behoud van westelijke toren en middenbeuk. In 1633 werken aan het koor: dichten van het centrale venster voor het plaatsen van een nieuw hoofdaltaar en vernieuwen van de vensters ernaast. Rond dezelfde tijd werden de zijbeuken overwelfd met kruisribgewelven. Midden- en zijbeuken waren oorspronkelijk afgedekt met afzonderlijk zadeldak, sporen ervan zijn nog terug te vinden in de huidige achtergevel. De middenbeuk was toen verlicht door middel van spitsboogvormige bovenlichten (sporen van scheibogen van rechterzijbeuk). De middenbeuk, aanvankelijk met houten overwelving, kreeg begin 18de eeuw een spitstongewelf met zandstenen gordelbogen. Begin 18de eeuw bracht Philip van den Berghe schip en koor onder een zadeldak (leien) tussen zijaandaken (1727). De vensters werden vernieuwd in de 19de eeuw en in 1935 (architect G. Vandenbogaert). Doopkapel, berging en sacristie van 1839-1841 naar ontwerp van Louis Minard.

Plattegrond: driebeukige hallekerk met vierkante westtoren, geflankeerd aan de zuidelijke zijde door rond traptorentje en aan de noordelijke zijde een doopkapel in het verlengde van de zijbeuk, een schip van drie traveeën, koor van twee traveeën met zijbeuken, uitlopend op een vijfzijdige absis, geflankeerd door recentere aanbouwsels (sacristie en berging). Vierkante westelijke toren (15de eeuw): baksteenbouw met gebruik van zandsteen voor sokkel met afschuining, op elkaar gestelde hoeksteunberen met versnijdingen. Reeds verschillende malen hersteld (1955, 1959, 1961). Vermoedelijk 17de-eeuwse zandstenen deuromlijsting met gedrukte rondboog. Erboven spitsboogvenster met drieledig gotisch maaswerk. Klokkenverdieping met kleine opening en twee geprofileerde spitsboogvormige galmgaten en uurwerk per gevel. Afgedekt met achtkantige ingesnoerde naaldspits.

Zijgevels van schip en koor met vernieuwde geprofileerde lancetvensters met gelijkaardige drieledige tracering en afzaat. Zandstenen druiplijst en verbindend kordon. Zijbeuken aan de westelijke zijde voorzien van spitsboogvormig- en drielobvenster. Koor aan de noordelijke zijde samen met de laatste travee van het schip iets vooruitspringend en versterkt door steunberen; oostelijke zijde met sporen van de vroegere gedichte muuropeningen. Vijfzijdige absis gestut door steunberen. De eertijds gedichte gotische vensters werden in 1936 opnieuw geopend met uitzondering van het middelste.

Interieur. Vierkante portaalruimte onder westelijke toren (vernieuwd). Middenschip van de zijbeuken gescheiden door spitsboogarcade rustend op zandstenen zuilen op basis met achtkantig kapiteel (tweede helft 15de eeuw?). Zelfde zuilen in het rijk versierd koor met krulbladkapiteel met eikenbladeren. Overwelving middenbeuk: spitstongewelf van 1727 met zandstenen gordelbogen en kruisribben van stuc, eerst genoemde versierd met casementen met bloemen en fruit. Zijbeuken overspannen met bakstenen kruisribgewelven (17de eeuw), koor met tongewelf en absis onder spitsbooggewelf.

Mobilair: Schilderijen: onder andere "Sint-Dominicus die de rozenkrans ontvangt van Onze-Lieve-Vrouw" door Nicolaas de Liemaeckere (zogenaamd "Roose", 1635 en een schilderij door Van Doorselaere. Verscheidene 18de-eeuwse sculpturen en enkele gepolychromeerde houten beelden uit de 19de eeuw.

Hoofdaltaar. Altaarsteen met grafsteen van Pieter Van de Winckle (1416); tabernakel van verguld hout geflankeerd door beelden van Geloof, Hoop en engelen in aanbidding; bekronend fronton op getorseerde zuilen met "Driehoek met het oog Gods"; schilderij van de Liemaeckere: bewering (circa 1633). Zijaltaren in hout met marmerimitatie toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw (noorden) en aan het Heilig Kruis (zuiden) met toepasselijke cartouche in altaartafel en bekronende driehoek met het oog Gods, respectievelijk geflankeerd door beelden van Heilige Anna en Joachim (1769) en van Heilige Constantinus en Helena (1775) door Philippe Alexis Francois Nijs van Temse.

Eikenhouten koorgestoelten: zuiden door Ludovicus Stevens (1732) en noorden door de zogenaamd meester van Sint-Amand (1748). Fraaie lambriseringen, in het koor in Lodewijk XVI-stijl van 1760-61. Eikenhouten preekstoel door Jacob Ulner (1619).

Eikenhouten biechtstoel, vermoedelijk door Jan de Vos van 1674. Andere biechtstoelen door Petrus Vereecken van Gijsegem (1872). 18de-eeuwse doopvont met koperen deksel.

  • Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen, Rijksdienst voor Monumenten- en Landschapszorg, dossier 1504.
  • VANDENBUSSCHE-VAN DEN KERKHOVE C. 1976: Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, Provincie Oost-Vlaanderen, kanton Gent IV, Brussel, 16-19.
  • VERMEULEN J. 1934-1935: L'église Sainte-Croix de Wynckel-Sainte-Croix, Bulletijn der maatschappij van Geschied- & Oudheidkunde te Gent, Gent, 24-35.

Bron: Bogaert C., Lanclus K. & Verbeeck M. 1983: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Gent, Fusiegemeenten, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 4ND, Brussel - Gent.

Auteurs: Bogaert, Chris; Lanclus, Kathleen & Verbeeck, Mieke

Datum tekst: 1983

Relaties

maakt deel uit van Sint-Kruis-Winkeldorp

Sint-Kruis-Winkeldorp (Gent)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.