Kartuizerinnenklooster

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Brugge
Deelgemeente Brugge
Straat Kartuizerinnenstraat
Locatie Kartuizerinnenstraat 2-4, Brugge (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Brugge (adrescontroles: 01-11-2007 - 30-11-2007).
  • Inventarisatie Brugge - deel A (geografische inventarisatie: 01-12-1999 - 31-12-1999).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Kartuizerinnenklooster

Deze bescherming is geldig sinds 28-03-2002.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Kartuizerinnenklooster

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beschrijving

Het klooster is geleidelijk gebouwd en uitgebreid en beslaat een ruime oppervlakte in de huidige Kartuizerinnenstraat en Oude Burg. Van 1575 tot 1783 klooster. Vervolgens opeenvolgende functies. Thans administratie van het OCMW.

1575: aankopen van enkele huizen aan de Oude Burg en de Ser Gillisdopstraat. 1578: gedwongen verlaten van hun klooster Sint-Anna-ter-Woestine - circa 1348 opgericht in Sint-Andries - onder het calvinistisch bewind en uit veiligheidsoverwegingen verhuizing van de zusters binnen de stad Brugge.

1580: definitieve betrekking van hun eigendom in de "Ser Gillisdopstraat". 1607-1608: bouw van een deel van de pandgangen, op initiatief van priorin Catharina Anchemant, door meester-metselaar Lenaert Wittebroot en meester-timmerman Michiel Verbrugghe.

1611-1614: na de sloop van het "root casteel", een bouwvallig stadshuis, oprichting van een kerk opgetrokken door meester-metselaar Ghysbrecht Vleesch en meester-timmerman Jan Ponsseel. De kerk had een houten gewelf op laatgotische ribben en spitsboogvensters met gotisch traceerwerk.

1611-1634: aankoop van verscheidene huizen aan de Oude Burg die vervolgens worden verhuurd en fungeerden als bufferzone en afscherming van de stadsdrukte. De ingangspoort bevond zich aan de Oude Burg, op de plaats van de toegang van het door het klooster ingepalmde Merseniersstraatje, zie gevelbeeld (Oude Burg nummer 17).

1626-1629: onder het bestuur van Catharina De Clerck, voortzetting van het kloosterpand en bouw van de ontvangstkamers en het portiershuis door Lenaert Wittebroot.

1640-1650: bouw- en herstellingswerken in het klooster en in de huizen aan de Oude Burg. Vermoedelijk gaat het om de verdere voltooiing van de pandgangen en de kloostergebouwen.

1644-1646: plaatsen van glas-in-loodramen in een nieuwe pandgang. 1652-1653: leveren van een nieuwe klok voor het klokkentorentje op de kerk. 1668-1671: oprichting van een brouwerij met een rosmolen, een bakkerij en ziekenkamers. 1715-1716: aanpassing, door meester-metselaar F. Feijts, van de gotische spitsboogvensters van de kerk aan de heersende stijl: huidige sterk gerestaureerde steekboogvensters met natuurstenen omlijstingen, voorzien van glas-in-loodramen met ijzeren harnas. Het houten gewelf wordt vervangen door gemetselde en bepleisterde koepelgewelven. Het kerkinterieur krijgt een nieuwe opsmuk, onder emer lambriseringen, marmeren vloer, borduurwerk en zilverwerk.

1735-1736: bouw van een nieuwe vleugel aan de Dijver met vermoedelijk de reliekenzaal, de refter, de gastenkamer en de kapittelzaal.

Vanaf 1743: regelmatige herstellings- en verfraaiingswerken binnen en buiten het klooster.

1781-1782: marmeren en vergulden van de drie altaren. 1783: afschaffing van het klooster. 1785: bouwen van een bakoven ten behoeve van de bezettende militairen door meester- metselaar Feijts in de kamer van pater vicaris.

1790-1796: terugkeer van de zusters. 1824: inrichting als instelling voor ongeneeslijke vrouwen door de Zusters van Liefde.

1892: herbestemming als kantoren en museum. 1893: voormalige kloosterkerk wordt gebruikt als militaire kapel. 1927: omvormen van de aangrenzende kloosterkerk tot oorlogsgedenkteken.

Voormalig klooster bestaande uit een zaalkerk palend aan de huidige Kartuizerinnenstraat, een kloosterpand waarvan nog twee pandgangen zijn bewaard en een vleugel aan de Reie. Bakstenen kloostergebouwen op een U-vormige plattegrond.

Hoofdingang tot oostelijke pandgang. Verankerde bakstenen tuitgevel met gebruik van zandsteen voor afgeschuinde hoek met hoekblokken. 17de-eeuws uitzicht met toevoeging in 1930 van arduinen deuromlijsting afkomstig van Oude Burg nummer 4. Rechts van ingang een rijk uitgewerkte arduinen gevelsteen afkomstig van de Berg van Barmhartigheid (Langerei nummer 7), een leenbank waar tegen lage rente of zelfs renteloos leningen konden worden afgesloten. Ronde en traanvormige oculi met glas-in-loodramen. Links van ingang: een naamloos straatje afgesloten met een poortje en waar in de 15de eeuw een badstoof stond.

Binnenplaats met voornamelijk 18de-eeuws karakter. Volgens plan van 1784 oorspronkelijk gescheiden van de eigenlijke tuin door middel van heden afgebroken kloostergang. In het oosten toegankelijk via een poortgebouw van vijf/vier traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak (leien). Laatst genoemde met verankerde bakstenen lijstgevel, twee rechter traveeën met tuitgevel voorzien van ronde oculus. Gebruik van zandsteen voor bolkozijnen. Drie pandgangen van telkens negen traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak (leien). Op de begane grond geritmeerd door aangepaste tudorboogvensters met afgeschuinde dagkanten en rondboogramen met grosso modo bewaard 19de-eeuws houtwerk, op tweede bouwlaag rechthoekige vensters met afgeschuinde dagkanten en ramen met kleine roedeverdeling (208).

Reiegevels. Verankerde bakstenen lijstgevels van respectievelijk vier en twee traveeën, kelder en twee bouwlagen onder schilddak (Vlaamse pannen). Links: 18de-eeuws uitzicht doch oudere kern, zie kelder met gordelbogen op centrale pijler, sporen van rollaag en oudere muuropeningen. Bovenbouw aanzettend op drie korfbogen, links met toegang tot kelder en rechts betralied keldervenster. Rechthoekige vensters in vlakke omlijsting met afgeschuinde dagkanten; op de eerste bouwlaag ramen met kleine roedeverdeling met rocaillemotieven. Rechts: vernieuwd parement. Oude kern, zie tweebeukige kelder met gordelbogen en graatgewelven. Bovenbouw aanzettend op twee dubbele tudorboognissen met twee betraliede keldervensters. Brugse travee, type I, aanzettend op zandstenen basissen; rechthoekige vensters. Imposante schoorsteenschacht versmallend naar boven toe.

Interieur. Pandgang met moer- en kinderbalken, balksleutels met een kwartrond profiel, verlicht door tudorboogvensters waarin 19de-eeuwse ramen. Raadzaal: interieur afkomstig uit het Magdalenagodshuis aan de Nieuwe Gentweg; gereconstrueerd in 1893. Schouw van witgeaderde grijze marmer; achterwand van gesinterde baksteen; schouwboezem met stucwerk bekroond met putti. Lambriseringen in imitatie eikenhout. Goudlederbehang: lange vertikale banen met geschilderde decoratie van rijzende bloemtakken met enkele vogels. In de bovenzones portretten van de voogden. Enkele burelen bewaren zichtbare balklagen.

Voormalige kartuizerinnenkerk sinds 1893 militaire kapel. Eénbeukige kapel van zes traveeën en koor van één travee en driezijdige sluiting. Leien zadeldak eindigend bij eenvoudige bakstenen tuitgevel met klokkentorentje. Donkerrode baksteenbouw met aan de noordgevel zeven gedenkplaten met namen van de oorlogsslachtoffers; boven de niet oorspronkelijke natuurstenen ingang zit een gedenksteen met een verwijzing naar de vroegere en huidige functie. Bovenbouw geritmeerd door steekboogvensters; vlakke bepleisterde omlijsting met oren en neuten; glas-in-loodramen met ijzeren harnas; blinde vensters in de koorsluiting; ter hoogte van de eerste drie vensters onder de dakgoot twee rijen zogenaamd muizentandlijsten.

Interieur. Bepleisterde en beschilderde ruimte onder Boheemse kappen tussen met cassetten verrijkte gordelbogen op consoles; trekankers. In drie westelijke traveeën, namen van drie belangrijke kartuizerheiligen met name Bruno, Hugo en Beatrix; aangebracht in stucwerk als centraal motief van de versierde gewelfvlakken. Zwart-wit marmeren bevloering. Onder het altaar, crypte naar ontwerp van architecten A. De Pauw (Brugge) en A. Dugardyn (Brugge) voor het oorlogsmonument opgevat als graftombe met gisant naar ontwerp van E.H. A. Nobels.

Mobilair. Het oorspronkelijk meubilair is verdwenen. Gemarmerd houten altaar in classicistisch altaar uit het vierde kwart van de 18de eeuw met rond tabernakel. Vermoedelijk aangepast toen crypte werd gebouwd. Eikenhouten preekstoel waarvan de kuip door een palmboom wordt ondersteund, laatst genoemde is versierd met de Heilige Lucas, de Heilige Johannes en de Goede Herder. Preekstoel vermoedelijk afkomstig van de Sint-Laurentiuskerk uit Antwerpen. Sint-Anna en Mariabeeld, de patroonheiligen van de kartuizerinnen.

  • BEERNAERT B., Open Monumentendag Vlaanderen. 17 de eeuwse architectuur in de binnenstad, 1993.
  • BEERNAERT B., Open Monumentendag Vlaanderen. Bugerlijke gebouwen, 1995, p. 31-37.
  • BEERNAERT B., Open Monumentendag Vlaanderen. 10 jaar monumenten en feest, Brugge, 1998, p. 53-57.
  • ESTHER J., Beknopte bouwgeschiedenis van het Brugse kartuizerinnenklooster, (ROOSE B. (ed.), De Brugse kartuizen, 14de-18de eeuw. Dossier bij de gelijknamige tentoonstelling in het Rijksarchief van Brugge 14 november 1996 - 20 december 1996, Brussel, p. 64-67).

Bron: Gilté S. & Vanwalleghem A. 1999: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Brugge, Oudste kern, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 18NA, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Gilté, Stefanie & Vanwalleghem, Aagje

Datum tekst: 1999

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Kartuizerinnenstraat

Kartuizerinnenstraat (Brugge)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.