Het betreft een oude feodale site op de linkeroever van de Molenbeek met strategisch ingeplante motte, voorhof met kapel en hoeve en enigszins geïsoleerd ingeplante watermolen. Het complex vormt één aaneengesloten blok ten noorden van de eigenlijke dorpskern van Rumsdorp.

Archeologische nota

De motte van Rumsdorp is gesitueerd in de vallei van de Molenbeek ten noorden van de kerk en ten zuidwesten van de Pitsaerwatermolen. Het gaat om een met struikgewas begroeide heuvel met een diameter van circa 38,2 meter en een hoogte van negen meter. Qua afmetingen en structuur is zij vergelijkbaar met de motte van Wange en de zogenaamde tombe van Pepijn in Landen waarvan de oorsprong in het begin van de 13de eeuw wordt gesitueerd.

Karakteristiek voor deze "castrale motten" is de tweeledige omgrachte structuur: een opperhof met de versterking meestal in de vorm van een woontoren en een lager gelegen voor- of neerhof met de dienstgebouwen, boerderij en soms een castrale kapel. Deze tweeledigheid vinden we ook terug in Rumsdorp zowel in de schaarse literatuurgegevens als in de situatie op het terrein.

In 1904 schrijft G. Lefèvre in "Landen et les villages environnants" het volgende: "Une famille noble fort ancienne y avait elevé une tour sur motte et construit la chapelle castrale". Deze castrale kapel, op de kaart van Deventer (circa 1550-1560) voorgesteld als een eenbeukige kapel met westtoren, is ongetwijfeld de voorloper van de huidige Sint-Gilliskapel. De kapel vormde de noordoostelijke hoek van het neerhof dat de motte hoefijzervormig omsloot. Deze structuur is nog gedeeltelijk afleesbaar op de kadasterkaart van Popp (circa 1860) waar het gebogen verloop van perceelsgrenzen en stratenpatroon de oorspronkelijke omgrachting suggereren. Betekenisvol is eveneens de aanwezigheid binnen deze zone van de vrij monumentale hoeve Blavier, die hoogst waarschijnlijk oudere neerhofgebouwen vervangt.

Historiek van de site

Op de kabinetskaart van de Ferraris ligt de motte aangeduid als Tombe op de linkeroever van de Dormaalbeek. De motte vormde samen met de watermolen en de kapel het centrum van Rumsdorp dat omgeven werd door uitgestrekte kouters. Verschillende voetwegen leidden naar de kapel en de watermolen. In de 19de eeuw bestond het centrum van Rumsdorp grotendeels uit grasland aansluitend bij de beekvallei en in contrast met de omliggende akkers. Deze situatie blijft min of meer ongewijzigd tot het midden van de 20ste eeuw wanneer een deel van de percelen wordt ingericht als boomgaard. De motte geraakt bebost.

De kern van deze oude dorpsheerlijkheid, ietwat geïsoleerd van het huidige dorpscentrum, vormt nog steeds één aaneengesloten blok in een ongerepte agrarische omgeving met weiden en hoogstamboomgaard. De motte zelf is een met struikgewas begroeide heuvel. De tweeledigheid van het opper- en neerhof kan tot op vandaag nog vastgesteld worden op het terrein. Ten zuiden en ten oosten van de motte zijn de grachten nog in microtopografie te onderscheiden. De verhoogde weide ten oosten van de motte wordt nog steeds begrensd door een boogvormige rand (waarschijnlijk het neerhof dat als een hoefijzer op het opperhof aansloot).