erfgoedobject

Watermolenlandschap bij Kasteel van der Vorst

bouwkundig / landschappelijk element
ID
304780
URI
https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/304780

Juridische gevolgen

Beschrijving

Het betreft een relatief oude watermolen aan de IJse, reeds vermeld in 1495 en banmolen van de kasteelheren (zie wapenschild familie van der Vorst). De huidige gebouwen dateren uit de 17de (wederopbouw na de verwoestingen door de Geuzen in de 16de eeuw) en de 18de eeuw. Het gebouw en een gedeelte van het roerend werk zijn vrij goed bewaard gebleven.

Het maalwerk heeft vanuit industrieel-archeologisch standpunt een interessante evolutie doorgemaakt. De 'koude' maalcyclus is nog vertegenwoordigd (gewone maalstenen) maar werd aangevuld met nu zeldzaam geworden cilinderwalsen van een vroegere generatie. Als energieomvormer is er een eerder zeldzaam voorkomend turbinetype aanwezig. Het is merkwaardig hoe de afzonderlijk staande schuurruimte door een eenvoudige kunstgreep in het productieproces werd betrokken. Dit illustreert duidelijk hoe een traditionele watermolen aan technologische en economische behoeften van rond en na 1900 werd aangepast. Uit de afmetingen van het molengebouw en niet minder van de schuur is het belang van deze molen afleesbaar. Ook de ligging in de dorpskern en naast het kasteel heeft een belangrijke documentaire waarde ten aanzien van het voormalige statuut als banmolen.

In 1952 werd het waterrad vervangen door een turbine. In 1990 werd de buitenkant volledig gerestaureerd. De eigenlijke exploitatie werd even voor 1970 stopgezet.

Het molengebouw dateert uit de 18de eeuw, wellicht met een kern uit de wederopbouw in de 17de eeuw. Het maakt deel uit van losstaande bebouwing aan drie zijden van het erf en staat haaks op de IJse.

Baksteenbouw op natuurstenen plint, twee bouwlagen en een zolder. Site bestaande uit de molen, schuur en voormalige molenaarswoning. Het geheel onder zadeldak (S-pannen). Op de plaats waar vroeger het rad draaide staat nu de turbinekamer.

Interieur: twee koppels maalstenen (een ervan is gedemonteerd), drie cilinderwalsen, twee aan elkaar gekoppelde houten plansichters, opgehangen aan bamboestokken, en een wanmolen met afzuigsysteem. De bakstenen muur met aangebouwd afdak en vlechtingen in de zijgevels dateert uit het begin van de 18de eeuw. Het woonhuis is 20ste-eeuws. Het werd gebouwd op de plaats waar zich vroeger de stallen bevonden. Langsheen de molen, nog aanwezige turbine.

Bron: Beschermingdossier DB000791
Auteurs: De Schepper, Jo
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)

Aanvullende informatie

De molensite is gelegen aan de rand van het Magrijsbos, vlakbij het Kasteel Van der Vorst.

Op de 18de-eeuwse Kabinetskaart van de Ferraris ligt de molensite op de linkeroever van de Ijse die wordt door een bomenrij. De percelen in de vallei stroomafwaarts bestonden uit graslanden en bosjes. De Atlas der Buurtwegen toont een voetweg die op de linkeroever parallel met de beek loopt. Vanaf het midden van de 20ste eeuw trad er verbossing op in de vallei. Op de rechteroever behielden de percelen grotendeels hun open karakter.

Bij de watermolen is de Ijse rechtgetrokken tot aan Bertelsheide, hier behield de beek zijn meanderende loop. De oevers worden gevormd door een natuurlijk talud. De voetweg langs de Ijse is deels uitgevoerd in dolomiet, deels in aangestampte aarde. De vallei bestaat uit percelen bos en weiland. Bij de watermolen ligt een tuin met langs de oever van de beek een bewaard massief van bomen en struiken. Op de binnenkoer staat langs de oever een monumentale paardenkastanje.

  • Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden voor Zijn Koninklijke Hoogheid de Hertog Karel Alexander van Lotharingen, Jozef Jean François de Ferraris, Koninklijke Bibliotheek van België, uitgegeven in 1770-1778, schaal 1:11.520 herleid naar 1:25.000.
  • Atlas van de Buurtwegen, opgesteld naar aanleiding van de wet op de buurtwegen van 10 april 1841, schaal 1:2.500 (overzichtsplannen schaal 1:10.000).
  • Kaart van België, Militair Geografisch Instituut, uitgegeven in 1949-1970, schaal 1:25.000.
Auteurs: Verdurmen, Inge
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)

Relaties

  • Is gerelateerd aan
    Kasteel van der Vorst

  • Is deel van
    Loonbeek


Je kan deze pagina citeren als: Inventaris Onroerend Erfgoed 2026: Watermolenlandschap bij Kasteel van der Vorst [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/304780 (geraadpleegd op ).

Beheerder fiche: Agentschap Onroerend Erfgoed

Contact

Heb je een vraag of opmerking over deze fiche? Meld het ons via het contactformulier.