Duitse bunker

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Kapellen
Deelgemeente Kapellen
Straat Heidestraat-Noord
Locatie Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie bunkers Nordabschnitt (thematische inventarisatie: 01-12-2017 - 31-12-2018).

Juridische gevolgen

is deel van de vaststelling als landschapsatlasrelict Militair erfgoed op de overgang van Scheldepolders naar Kempen

Deze vaststelling is geldig sinds 29-04-2015.

Beknopte karakterisering

Typologiebunkers
DateringWO I
Tags Eerste Wereldoorlog, Tweede Wereldoorlog

Beschrijving

Betonnen militaire constructie, gelegen in het Wolvenbos, op ongeveer 270 meter ten zuidoosten van Heidestraat-Noord, op ongeveer 185 meter ten noordoosten van het kasteel Wolvenbos. De bunker ligt er ongeveer 40 meter ten zuiden van de meest vooruitgeschoven, bewaarde Duitse loopgraaf met bunkers.

Historisch overzicht

Duitse bunker, opgetrokken als onderdeel van de 'Nordabschnitt'. Deze Duitse stelling uit de Eerste Wereldoorlog behoorde tot de 'Stellung Antwerpen'. De 'Nordabschnitt' werd meer bepaald in 1917 aangelegd ten noordoosten van Antwerpen, tussen de Schelde stroomafwaarts en het kanaal van Schoten naar Turnhout. De stelling volgde min of meer het tracé van de buitenste fortengordel, gaande van Fort Stabroek, Schans Smoutakker, Fort Ertbrand, via het Mastenbos en Wolvenbos richting Fort Brasschaat, Schans Drijhoek en Fort Schoten, waar de stelling aansloot op de 'Turnhoutkanalstellung'.

De 'Nordabschnitt' bestond uit draadversperringen en een netwerk van loopgraven, waarin de meeste bunkers werden opgetrokken. Achter de voorste verdedigingslijnen werden nog bijkomende artilleriestellingen, mitrailleursteunpunten en commandoposten aangelegd. Net zoals de aanwezige forten en schansen werden enkele Belgische bunkers uit 1914 als verdedigingswerk in de 'Nordabschnitt' ingepast. De meeste bunkers werden opgetrokken volgens standaardontwerpen. Omwille van camouflage werden betonspatten aangebracht op die delen van de bunker, die niet met aarde of gras werden bedekt.

Deze bunker is een type, dat omschreven wordt als een 'U Tr', wat volgens een legende bij een kaart van de 'Nordabschnitt' staat voor 'Untertreteraum', een groot manschappenverblijf. In Belgische inventarissen wordt dit type aangeduid met type VII. Dit type heeft een rechthoekig grondplan, met twee toegangen aan de achterzijde, die elk via een L-vormige gang uitmonden in de grote binnenruimte.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de toegangen en andere muuropeningen bij vele bunkers dichtgemetseld, op bevel van de Duitse bezetter.

Beschrijving

Militaire constructie uit gewapend beton met rechthoekig grondplan van ongeveer 9,15 x 5 meter. De randen van het dak en de hoeken zijn voor zover zichtbaar afgerond, behalve aan de (zuidelijke) achterzijde. Op het beton zijn er sporen van zwarte teer. Op de achtergevel is reliëf in het beton aangebracht (camouflage). Ter hoogte van de twee toegangen aan de achterzijde zijn ijzeren elementen bewaard voor het bevestigen van deuren. In de achtergevel zitten nog ronde en rechthoekige openingen.

Tegen het plafond van de bunker zijn gegolfde plaatijzers aangebracht tussen stalen profielen. De muren zijn wit geschilderd. Via een L-vormige toegang en een tweede deuropening kan de centrale binnenruimte aan weerszijden betreden worden. In de binnenmuren zitten nissen voor lampen en kachels, evenals enkele ijzeren en houten elementen.

  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Fonds 185, doos 573: Nordabschnitt. Übersichtsplan, 1:25.000; Stellungsplan. Antwerpen-Nordfront-Turnhoutkanal, 1:40.000; Turnhoutkanal, 1:20.000; doos 952: Nord I, 1. Regimentabschnitt, Bataillonsabschnitt I & II, 1:2500.
  • DOSSCHE R., GHEYLE W., BOURGEOIS J., VAN EETVELDE V. & STICHELBAUT B. 2012: Zimmermann anno 2010. Inventarisatie en (omgevings)analyse van bovengronds bewaarde WO I-relicten van de Antwerpen-Turnhoutstellung, Universiteit Gent in opdracht van de Provincie Antwerpen, Dienst Erfgoed.
  • GHEYLE W. & BOURGEOIS I. 2013: Vergeten linies. Antwerpse bunkers en loopgraven door de lens van Leutnant Zimmermann (1918), deel 1 en deel 2, Streekgericht 3, Antwerpen.
  • GILS R. s.d.: Typeplans Duitse bunkers uit 1917 te Antwerpen, Vesting, Antwerpen.
  • GILS R. 2001: Vesting Antwerpen. Deel IV. Bunkers en bunkerstellingen (1914-1945), België onder de wapens 19, Erpe.

Bron: -

Auteurs: Decoodt, Hannelore

Datum tekst: 2018

Relaties

maakt deel uit van Duitse bunkerlinie Nordabschnitt

Brasschaat (Brasschaat), Kapellen (Kapellen), Schoten (Schoten), Hoevenen, Stabroek (Stabroek)

maakt deel uit van Kasteeldomein Wolvenbos

Heidestraat-Zuid 107, Kapellen (Antwerpen)

maakt deel uit van Loopgravensysteem tussen fort Ertbrand en fort van Brasschaat (Antwerpen-Turnhoutstellung)

Oude Gracht, Sionkloosterlaan (Brasschaat), Georges Spelierlaan, Heidestraat-Noord, Heidestraat-Zuid,...

maakt deel uit van Militair erfgoed op de overgang van Scheldepolders naar Kempen

Brasschaat (Brasschaat), Kalmthout (Kalmthout), Kapellen (Kapellen), Stabroek (Stabroek)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.