erfgoedobject

Duitse bunker

bouwkundig element
ID: 306166   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/306166

Juridische gevolgen

Beschrijving

Betonnen militaire constructie, gelegen in het Elzenbos, op 115 meter ten zuidoosten van de Molensteeg, op 270 meter ten westen van de Oude Ertbrandstraat. De bunker maakt deel uit van de bunkerlijn tussen Fort Ertbrand en Schans Smoutakker.

Historisch overzicht

Duitse bunker, opgetrokken als onderdeel van de 'Nordabschnitt'. Deze Duitse stelling uit de Eerste Wereldoorlog behoorde tot de 'Stellung Antwerpen'. De 'Nordabschnitt' werd meer bepaald in 1917 aangelegd ten noordoosten van Antwerpen, tussen de Schelde stroomafwaarts en het kanaal van Schoten naar Turnhout. De stelling volgde min of meer het tracé van de buitenste fortengordel, gaande van Fort Stabroek, Schans Smoutakker, Fort Ertbrand, via het Mastenbos en Wolvenbos richting Fort Brasschaat, Schans Drijhoek en Fort Schoten, waar de stelling aansloot op de 'Turnhoutkanalstellung'.

De 'Nordabschnitt' bestond uit draadversperringen en een netwerk van loopgraven, waarin de meeste bunkers werden opgetrokken. Achter de voorste verdedigingslijnen werden nog bijkomende artilleriestellingen, mitrailleursteunpunten en commandoposten aangelegd. Net zoals de aanwezige forten en schansen werden enkele Belgische bunkers uit 1914 als verdedigingswerk in de 'Nordabschnitt' ingepast. De meeste bunkers werden opgetrokken volgens standaardontwerpen. Omwille van camouflage werden vaak betonspatten of reliëf aangebracht op die betonnen delen van de bunker, die niet met aarde of gras werden bedekt.

Deze bunker maakte deel uit van de meest vooruitgeschoven loopgraaf met bunkers tussen Fort Ertbrand en Schans Smoutakker. Het betreft een bunker van het type 'IB', wat staat voor 'Infanterie Beobachter', een observatiepost ten behoeve van de infanterie. In Belgische inventarissen wordt dit type aangeduid met type IX. De infanteriewaarnemer was verantwoordelijk voor het telefonisch leiden en coördineren van de infanterievuren, zoals zware mitrailleurs of granaatwerpers. Het betreft een type observatiepost met een kijkgleuf in de uitbouw aan de voorzijde.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de toegangen en andere muuropeningen bij vele bunkers dichtgemetseld, op bevel van de Duitse bezetter.

Beschrijving

Halfondergrondse militaire constructie uit gewapend beton met een vooruitspringend deel aan (noordwestelijke) voorzijde. Het beton is gegoten tegen een houten bekisting. De hoeken en de randen van het dak zijn gebogen afgewerkt, behalve aan de (zuidoostelijke) achterzijde. Aan de achtergevel en op de voormuur, boven de dichtgemetselde observatiegleuf, zijn betonspatten aangebracht (camouflage). Boven de toegang, die nog deels is dichtgemetseld, is een vlak voorzien voor een opschrift. Tegen het plafond zijn gegolfde plaatijzers tussen stalen profielen geplaatst.

  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Fonds 185, doos 573: Nordabschnitt. Übersichtsplan, 1:25.000; Stellungsplan. Antwerpen-Nordfront-Turnhoutkanal, 1:40.000; Turnhoutkanal, 1:20.000; doos 952: Nord I, 1. Regimentabschnitt, Bataillonsabschnitt I & II, 1:2500.
  • DOSSCHE R., GHEYLE W., BOURGEOIS J., VAN EETVELDE V. & STICHELBAUT B. 2012: Zimmermann anno 2010. Inventarisatie en (omgevings)analyse van bovengronds bewaarde WO I-relicten van de Antwerpen-Turnhoutstellung, Universiteit Gent in opdracht van de Provincie Antwerpen, Dienst Erfgoed.
  • GHEYLE W. & BOURGEOIS I. 2013: Vergeten linies. Antwerpse bunkers en loopgraven door de lens van Leutnant Zimmermann (1918), deel 1 en deel 2, Streekgericht 3, Antwerpen.
  • GILS R. s.d.: Typeplans Duitse bunkers uit 1917 te Antwerpen, Vesting, Antwerpen.
  • GILS R. 2001: Vesting Antwerpen. Deel IV. Bunkers en bunkerstellingen (1914-1945), België onder de wapens 19, Erpe.

Bron     : -
Auteurs : Decoodt, Hannelore
Datum  : 2018


Relaties

  • Is deel van
    Duitse bunkerlinie Nordabschnitt
    Brasschaat (Brasschaat), Kapellen (Kapellen), Schoten (Schoten), Hoevenen, Stabroek (Stabroek)

  • Is deel van
    Militair erfgoed op de overgang van Scheldepolders naar Kempen
    Brasschaat (Brasschaat), Kalmthout (Kalmthout), Kapellen (Kapellen), Stabroek (Stabroek)

  • Is deel van
    Stabroek
    Stabroek (Stabroek)

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Duitse bunker [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/306166 (Geraadpleegd op 26-06-2019)