erfgoedobject

Duitse bunker

bouwkundig element
ID: 306177   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/306177

Juridische gevolgen

Beschrijving

Betonnen militaire constructie, gelegen op een akker ten westen van de Melsenlaan, ten zuiden van Hoogeind, ten oosten van de Vossenveldlaan. De bunker maakt deel uit van de bunkerlijn tussen Fort Ertbrand en Schans Smoutakker.

Historisch overzicht

Duitse bunker, opgetrokken als onderdeel van de 'Nordabschnitt'. Deze Duitse stelling uit de Eerste Wereldoorlog behoorde tot de 'Stellung Antwerpen'. De 'Nordabschnitt' werd meer bepaald in 1917 aangelegd ten noordoosten van Antwerpen, tussen de Schelde stroomafwaarts en het kanaal van Schoten naar Turnhout. De stelling volgde min of meer het tracé van de buitenste fortengordel, gaande van Fort Stabroek, Schans Smoutakker, Fort Ertbrand, via het Mastenbos en Wolvenbos richting Fort Brasschaat, Schans Drijhoek en Fort Schoten, waar de stelling aansloot op de 'Turnhoutkanalstellung'.

De 'Nordabschnitt' bestond uit draadversperringen en een netwerk van loopgraven, waarin de meeste bunkers werden opgetrokken. Achter de voorste verdedigingslijnen werden nog bijkomende artilleriestellingen, mitrailleursteunpunten en commandoposten aangelegd. Net zoals de aanwezige forten en schansen werden enkele Belgische bunkers uit 1914 als verdedigingswerk in de 'Nordabschnitt' ingepast. De meeste bunkers werden opgetrokken volgens standaardontwerpen. Omwille van camouflage werden vaak betonspatten aangebracht op die delen van de bunker, die niet met aarde of gras werden bedekt. Bij deze bunker zijn er op de zuidelijke achtergevel betonspatten aangebracht.

Deze bunker maakte deel uit van het meest vooruitgeschoven loopgravenstelsel met bunkers tussen Fort Ertbrand en Schans Smoutakker. Vermoedelijk lag deze bunker net achter de meest vooruitgeschoven loopgraaf. Het betreft hier een bunker van het type 'Zf’'. Volgens een legende, horende bij een kaart van de 'Nordabschnitt', moet dit geïnterpreteerd worden als 'Zugführerunterstand', een commandopost voor een bevelhebber van een peloton. In Belgische inventarissen wordt dit type aangeduid met type XVII. Het betreft een type bunker met een asymmetrische plattegrond, één L-vormige toegang en een binnenruimte van 2,5 op 2 meter.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de toegangen en andere muuropeningen bij vele bunkers dichtgemetseld, op bevel van de Duitse bezetter. Ook bij deze bunker is de toegang dichtgemetseld, maar naderhand deels terug opengebroken.

Beschrijving

Bovengrondse militaire constructie uit gewapend beton. Het beton is gegoten tegen een houten bekisting. De hoeken en randen van het dak zijn gebogen afgewerkt. Tegen de (zuidelijke) achterwand zijn betonspatten aangebracht ter camouflage. Boven de toegang is een vlak voorzien voor een opschrift. In deze achtermuur is ook nog een rechthoekige gleuf en ronde openingen zichtbaar. De toegang is dichtgemetseld, maar naderhand deels terug opengemaakt. Via een L-vormige gang en een tweede toegang, waar nog ijzeren elementen zijn bewaard voor het bevestigen van een deur, wordt de binnenruimte bereikt. Het plafond binnenin bestaat uit gegolfde plaatijzers, die tussen ijzeren profielen zijn aangebracht.

  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Fonds 185, doos 573: Nordabschnitt. Übersichtsplan, 1:25.000; Stellungsplan. Antwerpen-Nordfront-Turnhoutkanal, 1:40.000; Turnhoutkanal, 1:20.000; doos 952: Nord I, 1. Regimentabschnitt, Bataillonsabschnitt I & II, 1:2500.
  • DOSSCHE R., GHEYLE W., BOURGEOIS J., VAN EETVELDE V. & STICHELBAUT B. 2012: Zimmermann anno 2010. Inventarisatie en (omgevings)analyse van bovengronds bewaarde WO I-relicten van de Antwerpen-Turnhoutstellung, Universiteit Gent in opdracht van de Provincie Antwerpen, Dienst Erfgoed.
  • GHEYLE W. & BOURGEOIS I. 2013: Vergeten linies. Antwerpse bunkers en loopgraven door de lens van Leutnant Zimmermann (1918), deel 1 en deel 2, Streekgericht 3, Antwerpen.
  • GILS R. s.d.: Typeplans Duitse bunkers uit 1917 te Antwerpen, Vesting, Antwerpen.
  • GILS R. 2001: Vesting Antwerpen. Deel IV. Bunkers en bunkerstellingen (1914-1945), België onder de wapens 19, Erpe.

Bron     : -
Auteurs :  Decoodt, Hannelore
Datum  : 2018


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2020: Duitse bunker [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/306177 (Geraadpleegd op 27-05-2020)