Duitse bunkerlinie Nordabschnitt

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ bouwkundig geheel

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Stabroek, Kapellen, Brasschaat, Schoten
Deelgemeente Stabroek, Hoevenen, Kapellen, Brasschaat, Schoten
Straat
Locatie Brasschaat (Brasschaat), Kapellen (Kapellen), Schoten (Schoten), Hoevenen, Stabroek (Stabroek)
Status (deels) bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie bunkers Nordabschnitt (thematische inventarisatie: 01-12-2017 - 31-12-2018).

Juridische gevolgen

is deel van de vaststelling als landschapsatlasrelict De Polder van Stabroek met overgangszone naar de Noorderkempen

Deze vaststelling is geldig sinds 18-01-2012.

is deel van de vaststelling als landschapsatlasrelict Militair erfgoed op de overgang van Scheldepolders naar Kempen

Deze vaststelling is geldig sinds 29-04-2015.

Beknopte karakterisering

Typologiebunkers
Dateringvóór WO I, WO I
Tags Eerste Wereldoorlog, Tweede Wereldoorlog

Beschrijving

De 'Nordabschnitt' is een Duitse stelling uit de Eerste Wereldoorlog, die werd aangelegd als onderdeel van de 'Stellung Antwerpen'. De stelling is meer bepaald ten noordoosten van Antwerpen aangelegd, tussen de Schelde stroomafwaarts en het kanaal Schoten-Turnhout-Dessel. De stelling werd opgetrokken aan de hand van loopgraven, draadversperringen, mitrailleursopstellingen en bunkers. Verder weg van de stelling waren ook nog artilleriestellingen en commandoposten voorzien.

'Vesting Antwerpen'

Volgens het Belgische vooroorlogse verdedigingsconcept diende Antwerpen te fungeren als 'Nationaal Reduit': in geval van overmacht vormde de Versterkte Stelling Antwerpen het toevluchtsoord voor regering en leger. In die vesting moest het leger lang genoeg actief weerstand kunnen bieden om de grote mogendheden – die borg stonden voor de Belgische onafhankelijkheid – de tijd te geven om een diplomatieke of militaire oplossing uit te werken die het voortbestaan van België zou verzekeren. Forten, schansen en andere verdedigingswerken waren vanaf 1851 in gordels rond de stad opgetrokken. Aangezien de reikwijdte van de artillerie snel evolueerde, dienden nieuwe verdedigingswerken steeds sterker en verder van de stad opgetrokken te worden.

Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog vormden de forten en schansen met hun geschutskoepels de ruggengraat van de verdediging van Versterkte Stelling Antwerpen. De hoofdweerstandsstelling werd gevormd door de buitenste fortengordel, met 21 forten en 12 schansen. Hiervan bestonden de schansen en de 11 nieuwste forten uit betonnen pantserwerken. Dichter bij Antwerpen lag de Veiligheidsomwalling, gelegen op de fortengordel van 1859, waarvan de oudere forten en kleine schansen gemoderniseerd waren. Ook nog bestaande verdedigingswerken van de Grote Omwalling, die gebouwd was in 1859-1864, werden in staat van verdediging gesteld. Ten slotte was er nog een Scheldeverdediging, bestaande uit de forten Sint-Marie, Sint-Filips en drie kustbatterijen en een aantal voorbereide inundaties. Daarnaast werden er nog veldversterkingen opgetrokken, waaronder loopgraven en draadversperringen en werden gebieden, daar waar mogelijk geïnundeerd.

De vesting Antwerpen werd georganiseerd in zes sectoren. In de Vde sector, waar er geen permanente verdedigingswerken waren opgetrokken tussen Fort Haasdonk en de inundatiezone bij de polders van Beveren, dienden veldversterkingen de hoofdrol te spelen in de verdediging. Na de Duitse inval op 4 augustus 1914 verschanste de Belgische regering zich vanaf 16 augustus 1914 in Antwerpen, terwijl de stad fungeerde als logistiek centrum voor het veldleger. Vanaf 19 augustus 1914 trok het Belgisch veldleger zich terug in de vesting Antwerpen. Na een reeks 'uitvallen' door het Belgisch leger uit de vesting Antwerpen, richtte het Duitse leger vanaf eind september zijn artillerie op de forten rond de stad. Vooral de forten aan zuidoostelijke zijde van Antwerpen werden geviseerd: vele forten bezweken onder de zware Duitse artillerie. Andere verdedigingswerken werden opgeblazen tijdens de terugtocht van de Belgen. Slechts 13 van de 33 werken van de hoofdweerstandsstelling waren onbeschadigd in Duitse handen gevallen.

'Stellung Antwerpen'

Op 13 oktober 1914, drie dagen na de val van Antwerpen, nam het Duitse opperbevel het besluit om de vesting Antwerpen opnieuw in staat van verdediging te stellen. Aan vele forten en schansen werden herstellingswerken uitgevoerd en ook de Belgische veldversterkingen werden behouden. De gereorganiseerde 'Stellung Antwerpen' vormde voortaan een steunpunt in de 'Antwerpen-Maas-Stellung'. Antwerpen vormde bovendien een strategisch uiterst belangrijk bruggenhoofd langs de Schelde. Ten slotte dekte de vesting de rechterflank van het leger om een eventuele verrassingsaanval vanuit Nederland te verhinderen. De 'Kaiserliche Festung Antwerpen' werd in drie sectoren ingedeeld: de 'Nordabschnitt' tussen de Schelde stroomafwaarts en het kanaal Schoten-Turnhout-Dessel (ook wel Kanaal van Turnhout genoemd), de 'Südabschnitt' tussen de Zenne en de Schelde en de 'Westabschnitt' op de Linkerscheldeoever. In 1916 werd beslist om versterkingen op te richten tegenover de Nederlandse grens: de 'Hollandstellung' en de 'Stellung Antwerpen-Turnhout' of 'Turnhoutkanalstellung'. Rond Antwerpen werden de voor de Duitsers belangrijke fronten tijdens de eerste helft van 1917 eveneens met bunkers versterkt. Er werden bunkerlinies opgetrokken tussen de Schelde stroomafwaarts en het Kanaal van Turnhout ('Nordabschnitt'), met aansluiting op de 'Turnhoutkanalstellung'. Tussen de Zenne en de Schelde stroomopwaarts werden bunkers van de zogenaamde 'Südabschnitt' aangelegd. Tussen de Schelde stroomopwaarts en de inundaties van de polders van Beveren, werd de 'Westabschnitt' aangelegd, die ter hoogte van Vrasene aansloot op de 'Hollandstellung'. Tussen het kanaal Schoten-Turnhout-Dessel en Willebroek lijken de Duitsers geen werk te hebben gemaakt van de verdere uitbouw van reeds aanwezige Belgische stellingen.

In de 'Stellung Antwerpen' werden er naar verluidt in totaal 839 bunkers gebouwd, waarvan 497 exemplaren in de 'Nordabschnitt'. Andere bronnen spreken van 534 bunkers, die oorspronkelijk in deze 'Nordabschnitt' werden opgetrokken. Deze bunkers werden ingeplant in loopgraven, die op hun beurt vaak teruggaan op Belgische veldversterkingen uit 1914. De bunkers werden opgetrokken onder leiding van genietroepen van de 'Kaiserliche Fortifikation Antwerpen', in opdracht van de 'Armeegruppe Antwerpen'. Ook de bunkers van de 'Turnhoutkanalstellung' werden onder leiding van dezelfde genietroepen opgetrokken, wat verklaart waarom zowel in de 'Stellung Antwerpen' als in de 'Turnhoutkanalstellung' eenzelfde bunkertypologie werd toegepast. De voorbereidingen startten reeds in 1916. De werken werden uitgevoerd door (opgeëiste) Belgische werkkrachten.

De 'Stellung Antwerpen' en de 'Turnhoutkanalstellung' werden gecontroleerd door het 'Generalgouvernement'. Vanaf de zomer van 1917 was de 'Armeegruppe Antwerpen', bestaande uit vier infanteriedivisies en twee gemengde brigades, belast met de bewaking van de Nederlandse grens tussen de Schelde en Turnhout. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vond er langs deze verdedigingsstellingen geen enkel militair treffen plaats.

De 'Nordabschnitt'

De 'Nordabschnitt' werd onderverdeeld in vier regimentssectoren, die op hun beurt werden georganiseerd in twee ondersectoren, op het niveau van bataljons. De 'Nordabschnitt' uit 1917 bestond uit draadversperringen, met daarachter loopgraven, waarin de meeste bunkers werden opgetrokken. Op vele plaatsen ontdubbelde de loopgraaf. De twee lijnen gevechtsloopgraven werden met elkaar verbonden via verbindingsgangen. Daarachter werd nog een derde lijn met loopgraven voorzien, die eveneens via verbindingsgangen met de voorste loopgraven verbonden konden worden. Vermoedelijk was het de bedoeling om het merendeel van deze bijkomende loopgraven aan te leggen eens de stelling effectief bezet werd, tijdens de zogenaamde 'Armierung'. Enkele stukjes loopgraaf van deze derde lijn werden effectief gegraven. Op plaatsen waar de stelling een hoek vormde, werd een grendelstelling ('Riegel') aangelegd. De loopgraven waren bovengronds uitgegraven in een opgeworpen wal, waarbij om de vijf à zes meter een traverse was voorzien. Verbindingsgangen vertoonden dan weer een zigzagvorm.

Vóór, tussen en in deze loopgraven werden ook aarden en wellicht ook houten veldversterkingen opgetrokken, zoals voorposten, mortierstellingen of mitrailleuropstellingen. Nog verder achter dit loopgravenstelsel waren commandoposten voor de infanterie en artillerie opgetrokken, evenals artilleriestellingen en mitrailleursteunpunten. Ook de aanwezige forten en schansen, evenals Belgische bunkers uit 1914 werden als verdedigingswerk in de 'Nordabschnitt’ gerecupereerd en daar waar nodig wat aangepast. Op voorhand werden kolonnewegen uitgezocht, waarlangs de troepen de stellingen dienden te bereiken.

De 'Nordabschnitt' werd aangelegd tussen de Schelde stroomafwaarts en het kanaal naar Turnhout, over een afstand van ongeveer 20 kilometer. De linie loopt meer bepaald net achter de denkbeeldige lijn van Berendrecht en het Fort Stabroek richting Schans Smoutakker en Fort Ertbrand. Vervolgens vormt de linie een inspringende hoek, en loopt doorheen het Mastenbos over de spoorlijn richting het domein Wolvenbos en het domein De Uitlegger richting Fort (Kamp van) Brasschaat om vervolgens langs Schans Drijhoek en Fort Schoten bij het kanaal van Schoten naar Turnhout aan te sluiten op de 'Turnhoutkanalstellung'. De voorste loopgraven werden ongeveer uitgebouwd ter hoogte van de forten. De bunkers werden opgetrokken in open terrein of in bosgebied. Tussen Fort Ertbrand en Fort Brasschaat en tussen Fort Brasschaat en Schans Drijhoek is dit aan de noordoostelijke bosrand. Tussen de Schelde stroomafwaarts en het Fort Stabroek, ten zuiden en westen van Berendrecht, was een inundatiezone voorzien, waarin geen bunkers dienden opgetrokken te worden. De artillerie van de forten werd gebruikt om de linie te flankeren. Her en der werden bijkomende geschutsbunkers opgetrokken, die doorgaans per twee voorkwamen.

De bunkers

De bunkers van de 'Nordabschnitt' werden allen in beton gegoten. Het plafond van vele bunkers werd versterkt met spoorwegrails. De meeste bunkers zijn gebaseerd op een standaardmodel. De bunkers waren doorgaans in loopgraven ingeplant, waarbij ze langs vijandelijke zijde waren aangeaard, zodat ze moeilijk zichtbaar waren. Op de plaatsen waar de betonnen muren nog vrij waren, werden betonspatten of werd reliëf op het beton aangebracht, ter camouflage. In de toegangen of tegen de gevel aan de achterzijde of in de muuropeningen aan voorzijde (schietopeningen, observatieopeningen) werd vaak een roodbruine camouflageverf aangebracht, waarvan er soms nog sporen te zien zijn. Zodoende waren deze bunkers moeilijk waarneembaar vanaf vijandelijke zijde of vanuit de lucht.

Er werden 22 bunkertypes geregistreerd, maar deze komen niet allemaal voor in de 'Nordabschnitt'. De voor- en zijmuren zijn doorgaans ongeveer één meter dik, de achterwand 40 à 50 centimeter. Afhankelijk van hun functie hebben deze bunkers pantserkoepels, schietopeningen (soms met bewaarde plaataffuiten), openingen voor zoeklichten, observatiegleuven, lampnisjes, kachelnisjes, materiaalrekken, waterputjes en openingen doorheen het dak voor verluchting en periscopen.

Het type bunker dat het vaakst voorkomt in de 'Nordabschnitt' werd op de bewaarde Duitse plannen aangeduid met 'U', wat staat voor 'Unterstand'. Dit type bunker wordt in Belgische inventarissen ook aangeduid als type VI. In een Belgische inventarisatie van 1935 wordt dit type aangeduid met type 7a. Volgens een legende bij een kaart van de 'Nordabschnitt' zou dit staan voor 'Unterschlupf für 18 Mann', een onderkomen voor 18 man. Deze 'Unterstände' kwamen zowel in de meest vooruitgeschoven loopgraven voor, als een tiental meter achter deze voorste loopgraven. Het betreft een type bunker met een vooruitspringend gesloten deel aan de voorzijde en twee toegangen aan de achterzijde van de bunker. De bunker heeft binnenin één ruimte. In de binnenmuren zitten verschillende nissen en openingen.

Er werden ook grotere schuilplaatsen gebouwd, op Duitse kaarten aangeduid met 'U Tr', wat volgens een Duitse kaart van de 'Nordabschnitt' staat voor 'Untertreteraum', een groot manschappenonderkomen. Dit type bunker, ook aangeduid als type VII of 11a, ligt doorgaans in tweede lijn, achter de meest vooruitgeschoven stelling. Het betreft een type bunker met een rechthoekig grondplan, met twee toegangen aan de achterzijde, die elk via een L-vormige gang uitmonden in de grote binnenruimte. Voor enkele 'U Tr' in de 'Stellung Antwerpen' werden ook bestaande Belgische bunkers van 1914 gerecupereerd.

In de meest vooruitgeschoven loopgraaf zijn 'MG' terug te vinden, wat staat voor 'Maschinengewehr Stand'. Dit type mitrailleurspost, ook aangeduid met type IV of 2a, was evenredig verdeeld over de meest vooruitgeschoven verdedigingslijn. Dergelijk type was bedoeld voor een zware mitrailleur om flankerend te vuren. Ze werden hiertoe vaak gepositioneerd in een knik van de loopgraaf, zodat de vuren elkaar konden kruisen.

Kenmerkend bij dit type bunker zijn de twee openingen in de voormuur van de bunker, waarbij de ene opening diende als schietopening en de andere als observatieopening. Parallel met de achtermuur van de bunker liep een brede gang van 1,25 meter. De twee toegangen tot deze gang mondden uit in de loopgraaf. Centraal in de gang zat de toegang tot de bunkerruimte, die afgesloten werd met een deur. In de binnenmuren van de bunker zitten verschillende nissen en openingen.

Daarnaast werden er Duitse geschutsbunkers gebouwd voor Belgische 7,5cm kanonnen op plaataffuit. Deze kanonnen, in principe bedoeld als veldgeschut, waren door de Duitsers verwijderd uit de forten en schansen rond Antwerpen. Op Duitse plannen werd dit type bunkers aangeduid met 'Zw. Str', wat staat voor 'Zwischenraumstreiche', wat interval of tussenruimte betekent. In de Belgische naoorlogse inventarisatie werd dit type aangeduid met type VIII. Ze komen doorgaans per twee voor, elk met een ander schootsveld. Bij enkele bunkers van dit type uit de 'Stellung Antwerpen' is duidelijk dat de zone vóór de bunker was ontbost en gevrijwaard van bebouwing, om een zo ver mogelijk schootsveld te bekomen.

Het betreft een type bunker met een rechthoekige plattegrond, met één L-vormige toegang aan een zijkant, die uitmondt in de enige bunkerkamer. In de voormuur van de bunker zit een schietopening voor het kanon, met ernaast een kleine, naar buiten toe versmallende kijkopening. De schietopening meet aan buitenzijde 100 x 55cm, terwijl de kijkopening aan de buitenzijde 15cm breed is. De plaataffuit van het kanon was bevestigd aan de binnenwand van de bunker. De schietopening kon aan de buitenzijde met een ijzeren plaat afgedekt worden.

Behalve dit standaardtype zijn er nog varianten terug te vinden. Bij Schans Smoutakker zijn er twee dubbele geschutsbunkers terug te vinden: bij deze bunkers waren er in de voormuur twee schietopeningen met plaataffuit naast elkaar aangebracht, eveneens bedoeld voor 7,5cm kanon. Bij Fort Liefkenshoek werd dan weer een type geschutsbunker opgetrokken voor een 12cm houwitser kanon, model 1913.

In de 'Nordabschnitt', doorgaans achter de meest vooruitgeschoven verdedigingslijn, komt vaak een type voor, dat op Duitse kaarten wordt omschreven als een 'Masch. Gew. Unterstand', een onderkomen voor een mitrailleursploeg. Bij dit type bunker werden open mitrailleuropstellingen ingericht. In Belgische inventarissen wordt dit type aangeduid met type II. Dit type bunker is rechthoekig van vorm, met twee zijlingse toegangen die uitmondden in de loopgraaf en met één grote binnenruimte. Bij dit type is de binnenwand aan voorzijde versterkt met tegen elkaar geplaatste stalen balken.

In de voorste lijn zijn kleine observatieposten terug te vinden voor de infanterie, op de Duitse plannen aangeduid met 'IB', wat staat voor 'Infanterie-Beobachter'. In de Belgische inventarisatie is dit type IX. De infanteriewaarnemer was verantwoordelijk voor het telefonisch leiden en coördineren van de infanterievuren, zoals zware mitrailleurs of granaatwerpers.

Er komt een type observatiepost voor met pantserplaat, type 4a volgens de inventaris van 1935 en een type zonder pantserplaat maar met een observatiegleuf, type 5a. Beide types hebben dezelfde vorm en afmetingen. Bij het eerste type is of was de waarnemingsopening afgesloten met een 4 cm dikke ijzeren plaat, die vooraan gebogen en bovenaan vlak is en die in het dak van het vooruitspringende deel aan de voorzijde van de bunker steekt. In het vlakke deel zit een ronde opening, die met kleine ijzeren platen gedicht kon worden. In het schuine deel van de pantserplaat, juist boven de betonnen wand, zit een kleine gleuf. In de observatiepost zonder pantserplaat steekt een gleuf in de voormuur van het vooruitspringend deel, die naar het midden toe versmalt.

Een ander type observatiepost is groter en was bedoeld als artillerieobservatiepost. De artilleriewaarnemer was verantwoordelijk voor het aanvragen en leiden van het artillerievuren. Dit type is eveneens steeds terug te vinden in de voorste lijn, maar komt niet zo vaak voor als de kleinere 'IB'. Op de Duitse plannen wordt dit type aangeduid met 'A.B.', wat staat voor 'Artillerie-Beobachter'. In de Belgische inventarissen is dit type XIV of 4a. Dit type bunker meet min of meer 7 x 3,2m. Centraal aan frontzijde springt de bunker uit. In dit vooruitspringend deel zit een opening, die afgesloten was met een 4cm dikke ijzeren plaat, zoals bij de infanterieobservatiepost. Dit type bunker heeft aan de achterzijde één toegang, die via een L-vormige gang en een tweede deuropening uitmondt in de binnenruimte.

In het zuidelijke deel van de 'Nordabschnitt', dichtbij de 'Turnhoutkanalstellung', komen ook kleine bunkers voor die eveneens fungeerden als observatiepost ten behoeve van de infanterie. Op de kaart van de 'Nordabschnitt' wordt dit type omschreven als een 'Unterschlupf für 4 Mann zugl. Inf. Beob.' Het betreft met andere woorden een kleine schuilplaats voor vier personen, die eveneens diende te fungeren als observatiepost. Een ronde opening doorheen het dak diende wellicht voor het gebruik van een periscoop, terwijl er in de voormuur een gleuf steekt, die naar buiten toe versmalt tot een klein gaatje. Dit type bunker wordt in Belgische inventarissen aangeduid met type III. In de 'Turnhoutkanalstellung', waar dit kleine type bunker ook veelvuldig voorkomt, was dergelijke kleine constructie bedoeld als schuilplaats voor 'slechts' drie personen, aldus de legende van een kaart van de 'Turnhoutkanalstellung'.

In de 'Nordabschnitt' werden ook enkele Belgische bunkers geïntegreerd die net vóór de oorlog waren opgetrokken. Dit type bunker werd aangeduid met type XV en zou oorspronkelijk bedoeld zijn als onderkomen voor een mitrailleurploeg. Het betreft een U-vormige constructie van min of meer 9,6 x 8 meter, die aan de achterzijde open was. Kenmerkend bij deze bunkers van Belgische makelij was dat de muren aan de buitenzijde met kasseien waren bezet. De grote binnenruimte werd overspannen aan de hand van stalen profielen, mogelijk spoorrails. Tegen de voormuur waren houten balken verticaal tegen elkaar geplaatst. Soms zijn er betonspatten boven de toegang zichtbaar, die wellicht door de Duitsers werden aangebracht.

In en achter de meest vooruitgeschoven verdedigingslijnen waren ook nog commandoposten opgetrokken. Er is het type 'Zf' wat volgens de legende van een kaart van de 'Nordabschnitt' staat voor 'Zugführerunterstand', een commandopost voor een bevelhebber van een peloton. In de Belgische inventarisaties wordt dit type aangeduid met type XVII. Het betreft een relatief klein type bunker, met een asymmetrische vorm en een binnenruimte van 2,5 op 2m.

Er is een type commandopost, die wellicht op Duitse kaarten aangeduid werd met 'GB' of 'Gruppenbefehlstelle'. In Belgische inventarissen betreft dit type X. Het betreft een type bunker met een grote binnenruimte en centraal vooraan een observatiekoepel met een kleine kijkgleuf en een ronde opening voor periscoop, die met schuiven konden afgesloten worden.

Verder achter de stelling komt ook nog een type commandopost terug, die volgens een Duitse kaart als 'Inf. Reg. Kom.dr. Bef. Stelle in Eisenbeton' of 'Artl. Gruppen Kom.dr. Bef. Stelle in Eisenbeton' wordt omgeschreven: een betonnen commandopost voor een bevelhebber van een infanterieregiment of voor een artilleriegroep. In Belgische inventarissen wordt dit type aangeduid met 'XVI AK' of 'XVI IK'. Dit type bunker heeft een rechthoekig grondplan, met twee ingangen aan twee verschillende zijden, één gang met op zijn beurt twee toegangen tot een grote respectievelijk kleinere binnenruimte, die ook onderling met elkaar verbonden waren.

Na de Eerste Wereldoorlog

Behalve in de bossen werden de meeste loopgraven na de Eerste Wereldoorlog opgevuld. Het hout uit de loopgraven werd gerecupereerd. Er werden ook houten en ijzeren materialen uit de bunkers gerecupereerd. De meeste bunkers bleven behouden en werden door het Belgisch leger geïnventariseerd. In de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog werden de intervallen van de Buitenlinie opnieuw versterkt. Waar mogelijk werden hierbij bunkers uit de Eerste Wereldoorlog geïntegreerd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, meer bepaald in het voorjaar van 1944, liet de Duitse legerleiding muuropeningen van de meeste bunkers dichtmetselen, zodat ze niet door het verzet of parachutisten gebruikt konden worden. Omwonenden gebruikten niettemin vele bunkers als schuilplaats tijdens de V1 en V2 aanvallen op het einde van de oorlog.

  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Fonds 185, doos 573: Nordabschnitt. Übersichtsplan, 1:25.000; Stellungsplan. Antwerpen-Nordfront-Turnhoutkanal, 1:40.000; Turnhoutkanal, 1:20.000; doos 952: Nord I, 1. Regimentabschnitt, Bataillonsabschnitt I & II, 1:2500.
  • DOSSCHE R., GHEYLE W., BOURGEOIS J., VAN EETVELDE V. & STICHELBAUT B. 2012: Zimmermann anno 2010. Inventarisatie en (omgevings)analyse van bovengronds bewaarde WO I-relicten van de Antwerpen-Turnhoutstellung, Universiteit Gent in opdracht van de Provincie Antwerpen, Dienst Erfgoed.
  • GHEYLE W. & BOURGEOIS I. 2013: Vergeten linies. Antwerpse bunkers en loopgraven door de lens van Leutnant Zimmermann (1918), deel 1 en deel 2, Streekgericht 3, Antwerpen.
  • GILS R. s.d.: Typeplans Duitse bunkers uit 1917 te Antwerpen, Vesting, Antwerpen.
  • GILS R. 2006: Een gordel van beton. De Antwerpse pantserforten, Erfgoedgids, Antwerpen.
  • GILS R. 2001: Vesting Antwerpen. Deel IV. Bunkers en bunkerstellingen (1914-1945), België onder de wapens 19, Erpe.
  • LOMBAERDE P. (ed.) 1997: Vesting Antwerpen. De Brialmontforten, Gent.
  • RIJLANT J. 2016: Kanonbunkers in de Kaiserliche Fortification Antwerpen, Vesting, 1, 2-5.
  • VAN DAELE A. 2014: Kaiserliche Festung Antwerpen. Südabschnitt. De vierde sector, Vesting, 4, 3-6.
  • VAN HOLLEBEEKE Y., BOURGEOIS J. & STICHELBAUT B.2013: Inventarisatie van bovengronds bewaarde WO I-relicten van de Antwerpse Südabschnitt (Klein-Brabant tot kanaal Schoten-Turnhout), Universiteit Gent Vakgroep archeologie in opdracht van Provincie Antwerpen, Dienst Erfgoed.
  • VAN MEIRVENNE R. 2001: Duitse verdedigingslijn van 1917 op de Linkerscheldeoever, s.l.
  • VAN MEIRVENNE R. & DEVOS P. 2002: De Duitse bunkerlinie van Steendorp-Vrasene 1917, Kleine Cultuurgids Provincie Oost-Vlaanderen, Gent.

Bron: -

Auteurs: Decoodt, Hannelore

Datum tekst: 2018

Relaties

maakt deel uit van Brasschaat

Brasschaat (Brasschaat)

maakt deel uit van De Polder van Stabroek met overgangszone naar de Noorderkempen

Ekeren (Antwerpen), Kapellen (Kapellen), Hoevenen, Stabroek (Stabroek)

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Hoevenen

Hoevenen (Stabroek)

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Kapellen

Kapellen (Antwerpen)

maakt deel uit van Loopgravensysteem tussen fort Ertbrand en fort van Brasschaat (Antwerpen-Turnhoutstellung)

Oude Gracht, Sionkloosterlaan (Brasschaat), Georges Spelierlaan, Heidestraat-Noord, Heidestraat-Zuid,...

maakt deel uit van Militair erfgoed op de overgang van Scheldepolders naar Kempen

Brasschaat (Brasschaat), Kalmthout (Kalmthout), Kapellen (Kapellen), Stabroek (Stabroek)

maakt deel uit van Schoten

Schoten (Schoten)

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Stabroek

Stabroek (Stabroek)

omvat Belgische bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Belgische bunker

Heidestraat-Noord 57, Kapellen (Antwerpen)

omvat Belgische bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Belgische bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Belgische bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Vossenveldlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Frans Hotagstraat zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Gracht zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Gracht zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Gracht zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

De Vis zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Wilg zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Laarsebeekdreef zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hasenpad zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Weegbree zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Vossenveldlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Weegbree zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Vossenveldlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Gracht zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Gracht zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Gracht zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Gracht zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Gracht zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melde zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melde zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Ertbrandstraat zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melsenlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melsenlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melsenlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Ertbrandstraat zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Molensteeg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melde zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melde zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Klein Hoefblad zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Wilg zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Bredabaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Peter Benoitlei 6, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melsenlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Philippe Spethstraat 236, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Wolvenbosdreef 3, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Wolvenbosdreef 5, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Wolvenbosdreef 5, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heuvels 31, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melsenlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melsenlaan zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Legerbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Mishagen zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 64, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Lage Kaart 573, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 6, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 112, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 110, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Mishagen zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Mishagen zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Mishagen zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Mishagen zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Dullingen 126, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 62, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 62, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 62, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 60, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 63, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Klaverheide 129, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 58, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kapelsestraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Bredabaan 735, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Martouginlei zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heislag zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heislag 44, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kapelsestraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Leemputweg 65, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Melsenlaan 17, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hasenpad zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 68, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Mishagen 45, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogboomsteenweg zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Miksebeekstraat 162, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 60, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 58, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Legerbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Brechtsebaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Pauwelslei 45, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Bosaard zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Bosaard zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Bosaard zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Miksebeekstraat 153, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Brechtsebaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Brechtsebaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Brechtsebaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Brechtsebaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Brechtsebaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Elshoutbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Ertbrandstraat zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Legerbaan zonder nummer, Schoten (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 10, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Onderheide zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan 25, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kapelsestraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sionkloosterlaan zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 34, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Guyotdreef 44, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Helleweide zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Ertbrandstraat zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ertbrandstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Ertbrandstraat zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ertbrandstraat 77, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Galgenstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Abtsdreef zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Danckerse Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Danckerse Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Danckerse Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Abtsdreef zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Abtsdreef zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Abtsdreef 122, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Torense Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Danckerse Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Torense Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Torense Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Torense Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Torense Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Torense Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Torense Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Torense Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Danckerse Weg zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ertbrandstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Oude Ertbrandstraat zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ertbrandstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ertbrandstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ertbrandstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ertbrandstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ertbrandstraat zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Abtsdreef zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Hoogeind 97-99, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Abtsdreef zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Abtsdreef zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Abtsdreef zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Sint Jacobstraat zonder nummer, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Ettenhoven 116-118, Stabroek (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Georges Spelierlaan zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Zuid zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Heidestraat-Noord zonder nummer, Kapellen (Antwerpen)

omvat Duitse bunker

Mishagen zonder nummer, Brasschaat (Antwerpen)

omvat Duitse verdedigingslijn met bunkers

Oude Gracht (Brasschaat), Heidestraat-Zuid zonder nummer (Kapellen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.