Parochiekerk Sint-Guibertus

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Heist-op-den-Berg
Deelgemeente Itegem
Straat Sint-Guibertusplein
Locatie Sint-Guibertusplein 21, Heist-op-den-Berg (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Heist-op-den-Berg (adrescontroles: 11-10-2006 - 11-10-2006).
  • Inventarisatie Erfgoed WOI Provincie Antwerpen (thematische inventarisatie: September 2013 - Maart 2018).
  • Inventarisatie Heist-op-den-Berg (geografische inventarisatie: 01-01-1997 - 31-12-1997).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Parochiekerk Sint-Guibertus

Deze bescherming is geldig sinds 08-09-1981.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Guibertus

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beschrijving

Georiënteerde pseudo-basiliek, eertijds met omringend kerkhof; het kerkhof werd ommuurd in 1750; muur gesloopt in 1916. Rechts van de ingang neoclassicistisch monument voor de gesneuvelden.

HISTORIEK

Over de eerste kerk van Itegem zijn slechts schaarse gegevens voorhanden; ze klom vermoedelijk op tot midden 11de eeuw en werd in de 16de eeuw verwoest tijdens de godsdiensttroebelen; geleidelijk hersteld begin 17de eeuw; een nieuwe kerktoren, geïntegreerd in de huidige kerk, werd gebouwd in 1653-1661 onder leiding van de Lierse bouwmeester Jan Veris. In 1785 werd besloten de kerk te vergroten omwille van het toegenomen aantal parochianen; de nieuwe kerk werd opgericht naar ontwerp van bouwmeester Carbeys in 1789-1791, evenwel met behoud van de bestaande toren; de toreningang werd vermoedelijk in dezelfde periode aangepast aan de heersende stijlrichting. Kerk ingewijd in 1793. Circa 1885 werden de zijbeuken verlengd in oostelijke richting, naar ontwerp van de Lierse stadsarchitect F.H. Cox van 1883, zie bouwnaad. Hierdoor werden de rechte traveeën van het koor ingebouwd. Eveneens naar ontwerp van F.H. Cox werden in dezelfde periode annexen gebouwd: een sacristie ten zuiden van het koor, een bergruimte ten noorden.

BESCHRIJVING

Classicistische driebeukige pseudo-basiliek met oudere ingebouwde westtoren, aansluitend schip van vijf traveeën en driezijdig koor tussen annexen. Sobere baksteenbouw onder leien zadeldak op arduinen consoles, met aanwending van zandsteen voor toren, hoekblokken, plint en hoeksteunberen der westgevels.

Westtoren onder ingesnoerde naaldspits met opengewerkte klokkenkamer en typisch barokke bekroning. Classicistische ingangspartij met deur in uitgewerkte arduinen omlijsting met rozetten, pijnappels en bloemmotieven; bewaarde steenkapperstekens verwijzend naar G. Wincqz; bovenlicht met voorstelling van de Heilige Cecilia in glas in lood (gift van Karel Govaerts, 1947, zie Karel Govaertsstraat). Hogerop rechthoekig venster in frontonomlijsting en rondbogige galmgaten.

Flankerende westgevels der zijbeuken met aflijnende zandstenen hoekkettingen, rechthoekige deur en oculus, beide in vlakke omlijsting; westgevel van de noordelijke zijbeuk met jaartal 1789 van gesinterde baksteen.

Sober gehouden schip en koor met rondboogvensters in vlakke omlijsting. Sacristie met ingemetste neogotische grafsteen.

Interieur

Bepleisterd en beschilderd interieur met Lodewijk-XVI-uitzicht; rondboogarcade op Dorische zuilen en bepleisterde tongewelven met gordelbogen, geschraagd door een gekornist hoofdgestel in de middenbeuk. Koorpartij met meer uitgewerkte stucversiering.

Mobilair

Schilderijen: Onze-Lieve-Vrouw met Kind schenkt de rozenkrans aan de Heilige Dominicus, Vlaamse School, 17de eeuw; Sint-Guibertus aalmoezen verzamelend, toegeschreven aan de School Van Dijck, 17de eeuw.

Beeldhouwwerk: gepolychromeerde houten beelden uit de eerste helft van de 18de eeuw, Onze-Lieve-Vrouw van Smarten, Heilige Jozef met Kind, Heilige Wigbert van Gembloers, Heilige Lucia van Syracuse, Heilige Barbara.

Meubilair: witgeschilderd hoofdaltaar in rococostijl, hout, vierde kwart van de 18de eeuw; classicistische lambrisering met medaillons afkomstig van de verdwenen 18de-eeuwse preekstoel; communiebank, hout, circa 1700; biechtstoel in noordelijke zijbeuk, getekend en gedateerd "J. Vaseur fecit 1780", eik; biechtstoel in zuidelijke zijbeuk met afbeelding Boete en Berouw, 1741, eik; twee neoclassicistische biechtstoelen; doopvont, arduin en koper, circa 1700; moderne glasramen in koor en zijbeuken, eerstgenoemde uit de jaren 1960, laatstgenoemde gesigneerd "Ontwerp J. Beeck 1971, Uitvoering J. Weygantt 1978".

Links van de kerk bewaarde classicistische pijlers met deels geblokte schacht, rocaille motieven en bekronende siervazen, eertijds de in het verlengde van het kerkportaal gelegen toegang tot het omringende kerkhof, waarvan de muur werd gesloopt in 1916. Ervoor bevindt zich een Heilig Hartbeeld van 1926.

  • Administratie Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumenten & Lanschappen, Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumentenzorg Antwerpen, Cel Monumenten en Landschappen, Beschermingsdossier Sint-Guibertuskerk Itegem.
  • BUTS E., Itegem in oude prentkaarten, Zaltbommel, 1972, nummers 1, 4.
  • JANSEN J., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische Bedehuizen. Provincie Antwerpen. Kanton Heist-op-den-Berg, Brussel, 1973, p. 24-25.
  • S.N., Een bijdrage tot de geschiedenis van Itegem, deel 1, De Sint-Guibertuskerk, Itegem, 1986.
  • VAN BELLE J.L., Dictionnaire des signes lapidaires. Belgique et Nord de France, s.l., 1984, p. 237.
  • WELTERS P., Beknopt overzicht van de kerken van Heist-op-den-Berg, Heist-op-den-Berg, 1992, p. 15-17.

Bron: Kennes H. & Steyaert R. 1997: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Mechelen, Kantons Duffel - Heist-op-den-Berg, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 13N4, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Kennes, Hilde

Datum tekst: 1997

Aanvullende informatie

Tegen de westgevel bevindt zich een aediculum met twee Dorische zuilen met reliefs in blauwe hardsteen. Hierbinnen is een plaat in witte marmer aangebracht met daarop de namen van de gesneuvelden. De smeedijzeren omheining is wellicht van latere datum.

Cappuyns, Toon (05-08-2014 )

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Sint-Guibertusplein

Sint-Guibertusplein (Heist-op-den-Berg)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.